نویسنده: Raha News Agency

بیست سال پیش یعنی در سال ۱۳۷۹ قیمت تریاک در برخی از کشورهای همسایه به یک باره افزایشی چند برابری یافت. این موضوع نگرانی درباره گرایش به هرویین، تزریق آن و رابطه میان استفاده از سرنگ مشترک و گسترش اچ‌آی‌وی را در میان فعالان کاهش آسیب‌های اعتیاد بالا برد.

علت این افزایش ناگهانی قیمت تریاک، متوقف شدن کشت کوکنار (خشخاش) در افغانستان تحت حاکمیت طالبان بود.

طالبان که در سال‌های ۲۰۰۰-۲۰۰۱ در اوج قدرت بود و تقریبا بر تمامی افغانستان حکومت می‌کرد، برای جلب نظر جهان و به ویژه دولت‌های غربی به وعده خود برای حرام اعلام کردن کشت خشخاش و از بین بردن مزارع آن عمل کرده بود.

بی بی سی طی مطلبی در مورد کشت خشخاش و طالبان می نویسد البته رهبران طالبان، نیم نگاهی هم به پاداش و کمک‌های مالی غرب داشتند که نیم قرنی است از متوقف کردن کشت و تجارت تریاک و هرویین در افغانستان ناکام مانده‌ و به ویژه در آن زمان بسیار امیدوار بود راهی برای خشکاندن تجارت موادمخدر مرفین‌دار از مبدا اصلی آن – یعنی افغانستان – بیابد.

در پی اقدامات طالبان، دفتر مبارزه با موادمخدر و جرایم مرتبط سازمان ملل متحد (UNODC) در سال ۲۰۰۱ طی گزارشی از کاهش ۹۱ درصدی کشت خشخاش در افغانستان خبر داد.

در دو ولایت هلمند و ننگرهار که از قطب‌های تولید تریاک جهان هستند، کشت خشخاش تقریبا به صفر رسید. در آن سال تنها بدخشان بود که حدود ۶۵۰۰ هکتار مزارع خود را زیر کشت خشخاش برد. این ولایت تا حد زیادی در کنترل طالبان نبود.

این کاهش به آن معنی بود که طالبان توانسته بود ظرف یک سال سطح کشت مزارع خشخاش را از ۸۲ هزار هکتار به حدود ۸ هزار هکتار کاهش دهد. بسیاری از کارشناسان این اقدام را موفق‌ترین عملیات امحای مزارع کشت خشخاش در تاریخ مدرن مبارزه با موادمخدر ارزیابی کردند.

با وجود این، از یکسو شکست مذاکرات غرب با طالبان و انزوای جهانی این گروه و پس از آن هم وقایع یازدهم سپتامبر، و از سوی دیگر سفره خالی کشاورزانی که به امید دریافت کمک از کابل، کشت تنها محصول مقاوم خود در برابر بی‌آبی و آفات را متوقف کرده بودند، باعث شد پس از حمله آمریکا و متحدانش به افغانستان، خیلی زود دوباره تیغ‌ها به جان گرزهای خشخاش بیفتند تا بلکه شیره کوکنار مسکنی شود بر نداری و فلاکت کشاورز افغان که دردش تقریبا همیشه از چشم کابل‌نشینان و متحدان‌شان غافل مانده است.

در دو روز گذشته، حال‌وروز خوشی نداشتم و در کنار آمدن طالبان به پایتخت، با سردرد و زکام شدید دست‌وگریبان بودم. امروز، همین که از خواب بیدار شدم، حس کردم حالم کمی بهتر شده؛ آبی به سرورویم زدم و پابه‌پا شدم که بیایم سمت دفتر روزنامه. دوستم که از چند شب به این سو با من هم‌خانه است، با حالت تعجب و تردید از من پرسید که آیا دفتر می‌روم.

از شهر تا پل‌سرخ را با دوچرخه آمدم؛ از آن جایی که هنوز به گونه‌ی کامل سلامتی ام را باز نیافته ام، انرژی آن را نداشتم که تند برانم و از سویی هم می‌خواستم چشم دقیق‌تری به سروصورت شهر بیندازم. هنگامی که از نزدیکی مقام ولایت کابل رد شدم، چشمم به افراد طالبان افتاد که با پیراهن‌تنبان کشاد و دستاری در سر و چندتایی هم بدون دستار و کلاشینکوفی روی شانه‌ی شان ایستاده اند. از شروع ولایت تا ده‌افغانان، هیچ بازاری را باز ندیدم، جز دکه‌های کوچک کنار خیابان که سیگار و نوشیندی می‌فروشد. همین گونه از جوی‌شیر که رد می‌شدم، هرچه چشم‌ چراندم، هیچ کتاب‌فروشی‌ای را باز ندیدم. با این حال، آن چه بیش‌تر از همه توجه مرا به خودش جلب کرد، تغییری یک‌باره در نوع پوشش و شناسه‌ی اجتماعی مردم بود. همه‌ی مردم، با پیراهن‌تنبان به خیابان برآمده بودند؛ حالا فرقی نمی‌کند که کارگران ساده باشند یا مردانی که پیش از آمدن طالبان، دقیقه‌های زیادی را صرف مرتب‌کردن مو و اتوزدن پتلون و یخن‌قاق شان می‌کردند. در همه‌ی مسیری که آمدم تنها به یک مرد برخوردم که پتلون کاوبای با یخن‌قاق چهارخانه در تن داشت و اندکی برایم خوش‌حالی هدیه کرد. در سوی دیگر، هرچند تلاش کردم، زنی را در میان جماعت پیدا کنم، نتوانستم که نتوانستم؛ هر چه بیش‌تر دقیق می‌شدم، مردان بیش‌تری می‌دیدم.

خواستم در این مورد مطلبی بنویسم، تیترش را نیز انتخاب کردم: «خوش‌آمدگویی مردم به طالبان؛ ترس یا حقیقت جامعه؟» پس از نیم‌ساعتی کلنجاررفتن با خودم، از نوشتن این مطلب دست کشیدم و تنها همین تیتر را در برگه‌ی فیسبوکم گذاشتم. شماری از دوستانم پای آن نظر دادند و بیش‌تر شان ترس را دلیل این خوش‌آمدگویی دانستند و شماری هم حقیقت جامعه را.

با این پیش‌درآمد دراز، می‌خواهم این را بگویم؛ غنی که مردم را فروخت –که از پیش روشن بود و در نوشته‌های زیادی از خودم به آن اشاره کرده ام-، اکنون ما مانده ایم و طالبان. این ماییم که باید روشن کنیم، چه گونه می‌خواهیم با طالبان تعامل کنیم؛ آیا از همه دست‌آوردهای بیست سال گذشته بگذریم، روی برابری جنسیتی و ارزش‌های حقوق‌بشری خط بطلان بکشیم؛ یا طالبان را برای پذیرش آن متقاعد کنیم. هرچند با خوش‌آمدگویی این گونه از طالبان که در دو-سه روز گذشته در کابل روبه‌رو استیم، بعید به نظر می‌رسد که مردم عرضه‌ی خواستن حق خود و مبارزه برای آن را داشته باشند؛ اما این را نیز باید گذاشت پای ترسی که مردم از طالبان دارند؛ ترسی که برمی‌گردد به دوره‌ی حاکمیت پنج‌ساله‌ی این گروه در نیمه‌ی دوم دهه‌ی نود میلادی و خشونت‌هایی که در بیست سال گذشته به این گروه نسبت داده شده.

با این همه اما؛ ایستادن پای ارزش‌های انسانی به ویژه حق آزادی بیان و رسانه‌های آزاد و حق تحصیل و کار زنان، مهم‌ترین کاری است که جامعه باید در پیش بگیرد. در این مسیر، نیاز است که با طالبان نیز به تعامل رسید؛ زیرا حاکمیت هرچند مال مردم؛ اما اکنون دست آن‌ها است. از سویی هم، این که جامعه، بدون هیچ گونه تحرکی، در برابر هر قانون و یا رژیمی که روی شان حاکم گردانده می‌شود، خاموشی در پیش بگیرد، جز بی‌ارزشی از هیچ ارزشی نمایندگی نمی‌کند. مردم افغانستان، برای این که بتوانند از تکرار تلخ تاریخ پیش‌گیری کنند، نیاز دارند بر هر رژیمی که روی شان حاکم می‌شود، اثر بگذارند و تا اندازه‌ی ممکن جایگاه خود شان را در قدرت عمومی بیابند؛ اکنون این رژیم شاید امارت باشد. هدف از هر نظامی، خدمت‌گزاری به مردم است و نظامی که در این راستا حرکت نکند، باید با تلاش خستگی‌ناپذیر، نظام را به همان مسیر تغییر جهت داد. از آن جایی که از دست‌به‌دست‌شدن قدرت در افغانستان، زنان پیوسته بیش‌ترین آسیب‌پذیری را داشته اند؛ امروز نیز شماری از زنان شجاع کابل برای محروم‌نشدن از حقوق شان، از مردان پیش‌قدم شده و در یک راه‌پیمایی، از طالبان خواستند که حق کار، تحصیل و حقوق سیاسی شان را از آن‌ها سلب نکنند؛ هرچند شمار این زنان اندک بود؛ اما نفس این حرکت امیدوارکننده است؛ امید به این که جامعه بار دیگر به بیست سال قبل برنگردد و ناچار نباشیم در همه‌ی تاریخ، از صفر شروع کنیم. البته نباید از یاد برد که این حرکت‌ها به هم‌یاری مردان نیز نیاز دارد.

در سوی دیگر ماجرا، آن چه به طالبان برمی‌گردد، رهبری این گروه، با توجه به ارزش‌های نوین بین‌المللی که در جامعه‌ی جهانی شکل گرفته و ارزش‌هایی که در بیست سال گذشته در افغانستان، نیاز است که به افراد خود در کابل و دیگر شهرها و روستاهای افغانستان، این را تفهیم کند که به حقوق بشری شهروندان دست‌درازی نکرده و مدافع حریم خصوصی و ارزش‌های انسانی به ویژه حق تحصیل و کار زنان باشند. با توجه به این که افراد طالبان بیش‌تر از روستاهای دوردست به شهر وارد شده و با فرهنگ شهری آشنایی ندارند، ترس دست‌درازی این گروه به جان، مال و ناموس مردم، هنوز هم خوره‌ی جان بسیاری از باشندگان کابل است؛ چیزی که در کنار حقیقت خشونت‌پذیر جامعه، باعث ترس مردم شده و آن‌ها را ناچار کرده که کم‌ازکم در ظاهر چون طالبان بنمایند.

این ترس تا جایی در جان شهروندان ریشه دوانده است که شماری از زنان کابل به دلیل نداشتن چادری در صورت نیاز نیز، نخواسته اند از خانه بیرون شوند. امروز هنگام مرور برگه‌ی فیسبوکم، به پوست یکی از دوستانم به نام فرشته برخوردم. او، با نشر عکسی از دختر ۳-۴ساله اش، نوشته است: «وقتی دریا تب می‌داشت، خودم عاجل می‌بردمش داکتر؛ ولی حال باید منتظر بمانم تا شوهرم بیاید. کاش چادری می‌داشتم…»

ترسی که از آمدن طالبان به جان فرشته افتاده است، ترسی است که حضور طالبان با خود آورده است؛ هرچند طالبانی که در کابل حضور دارند، تا هنوز به گونه‌ی مستقیم مانع رفت‌وآمد زنان در بازار نشده و یا آن‌ها را به پوشیدن چادری محکوم نکرده اند؛ اما ترسی که با آمدن آن‌ها به شهر ریخته با سابقه‌ای که دارند، چنین باوری را به فرشته و صدها هزار زن دیگر در کابل داده است. در چنین شرایطی مکلفیت رهبران طالب این است که این ترس را از ذهن مردم بردارند؛ برداشتنی که با اعتراف به پذیرش حق تحصیل، حق کار و رفت‌وآمد زنان در شهر و مهیاکردن محیط امن برای دست‌رسی شان به این حقوق، امکان‌پذیر است.

صبح کابل

به نوشته این تلویزیون که با استناد به برخ تصاویر منتشر شده در رسانه های اجتماعی مطرح شده در صورت صحت این خبر طالبان می خواهند نشان دهند با اقلیت های مذهبی کاری ندارند و از گذشته درس گرفته اند.

پس از سقوط کابل و تصرف کامل افغانستان توسط طالبان یکی از دغدغه ها و نگرانی های بزرگ شهروندان افغانستان انتقام طالبان از اقلیت های مذهبی به خصوص شیعیان در افغانستان بوده است.

طالبان اما مدعی اند نسبت به گذشته تغییر کرده اند.

برخی از کاربران فیس بوکی نیز با باز نشر عکس حضور مقامات طالب در مراسم محرم در غرب کابل گفته اند نگران نباشید طالبان نسبت به سال 2001 تغییر کرده اند.

از سویی دیگر یک ویدئو که از سوی یکی از کاربرن فیس بوک منتشر شده نشان می دهد یکی از اعضای کمیسیون طالبان در حسینیه سرآسیاب بایمان در مراسم عزاداری امام حسین(ع) شرکت کرده است و در باب اهمیت محرم سخنرانی می کند.

این عضو کمیسیون طالبان می گوید افغانستان امروز به کربلای دیگر تبدیل شده است. وی می افزاید امام حسین(ع) و یارانش علیه ظلم و جور مبارزه کردند.

این عضو کمیسیون طالبان بر عفو عمومی طالبان تاکید کرده می گوید امنیت مردم باید تامین شود.

ذبیح الله مجاهد که در اولین کنفرانس خبری خود بسیار محتاط سخن می گفت افزود:«انتحاری ها از عوارض جنگ بود و انتحارگر هم قربانی است. البته آنها هیچ کس را به عمد نکشته اند.»

وی که تلاش می کرد چهره مطلوبی از طالبان ارائه کند روی مشارکت زنان در فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در قالب مقررات اسلامی زیاد تٱکید کرد. اما به جزئیات مقررات اسلامی طالبان در این مورد اشاره ای نکرد.

وی روی آزادی رسانه‌ها نیز در قالب مقررات اسلام نیز تاکید نمود اما توضیح نداد رسانه ها به شمول رادیو و تلویزیون در کدام چارچوب تعیین شده برنامه های خود از جمله موسیقی را پخش کنند.

‏ذبیح‌الله مجاهد تاکید کرد:« ما در پی تغییر اقتصادی بزرگ هستیم که شرط اساسی آن امنیت است!»

به دنبال فرار محمداشرف غنی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان، امرالله صالح، معاون نخست او، ‏گفت در نبود آقای غنی، او سرپرست کرسی ریاست‌جمهوری است. ‏

آقای صالح شام روز سه‌شنبه -۲۶ اسد-، در برگه‌ی تویترش نوشت:‌‌ «به اساس حکم صریح ‏قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان، در صورت غیابت، فرار و یا مرگ رییس‌جمهور، معاون ‏اول به حیث سرپرست مقام ریاست‌جمهوری قرار می‌گیرد. من در داخل کشور هستم و به صورت ‏قانونی و مشروع سرپرست این مقام /کرسی می‌باشم.»‏

او افزود برای تحکیم جایگاه ریاست‌جمهوری، با همه‌ی رهبران سیاسی افغانستان در حال ‏مشورت است. ‏

گفتنی است پیش از رسیدن طالبان به شهر کابل، محمداشرف غنی، از افغانستان فرار کرد. ‏حمدالله محب، مشاور پیشین امنیت ملی و فضل‌محمود فضلی، رییس اداره‌ی امور ‏ریاست‌جمهوری نیز هم‌راه با آقای غنی کشور را ترک کرده اند. خبرهایی نیز وجود دارد که امرالله ‏صالح در حال حاضر در پنجشیر به سر می‌برد و در حال شکل‌دادن جبهه‌ی مقاومت علیه طالبان ‏است. ‏

ساعتی پیش نیز آقای صالح در تویتی،‌ گفته بود گفت‌وگو با جو بایدن در مورد افغانستان بیهوده ‏است و شهروندان افغانستان، باید ثابت کنند که این کشور ویتنام نیست. «برخلاف امریکا و ناتو، ما ‏روحیه‌ی ‌مان را از دست نداده ‌ایم و امکانات عظیمی در پیش ‌رو داریم. هشدارهای بیهوده به پایان ‏رسیده است. به مقاومت بپیوندید!»‏

سه روز پس از ورود طالبان به شهر کابل، دبیر کل ناتو، می‌گوید آن ‌چه در افغانستان می‌گذرد، ‏یک فاجعه است؛ اما دولت جدیدی که روی کار می‌‌آید، باید به حقوق همه‌ی شهروندان افغانستان ‏احترام بگذارد.‌‎ ‎

ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، پس از چاشت روز سه‌شنبه -۲۶ اسد-، در یک نشست خبری، ‏گفت حضور دیپلماتیک ناتو در افغانستان ادامه خواهد داشت؛ زیرا پیش‌رفت‌های زیادی در این ‏کشور صورت گرفته و باید از این دست‌آوردها حمایت شود.‌‎ ‎

آقای استولتنبرگ ضمن قدردانی از پرسنل نظامی امریکا، بریتانیا و ترکیه برای تأمین امنیت ‏فرودگاه کابل، گفت عملیات فرودگاه کابل به مرور زمان از سر گرفته می‌شود و متحدان ناتو، ‏هواپیماهای بیش‌تری را به این فرودگاه اعزام خواهد کرد.‌‎ ‎

دبیرکل ناتو هم‌چنان از افراد طالبان خواست دروازهای ورودی به فرودگاه بین‌المللی کابل را باز ‏نگه دارد و از سویی هم، انتقال قدرت به گونه‌ی مسالمت‌آمیز آن صورت بگیرد؛ تا از به‌انزوارفتن ‏افغانستان جلوگیری شود.‌‎ ‎

آقای استولتنبرگ در بخش دیگری از صحبت‌هایش، سقوط حکومت کابل را یک فاجعه خواند و ‏گفت که هرچند نیروهای امنیتی افغانستان توانایی جنگییدن را داشتند؛ اما رهبران سیاسی ‏افغانستان، اراده‌ی مقابله و پیداکردن یک راه حل سیاسی را نداشتند.‌‎ ‎

او با اشاره به خروج ناتو از افغانستان، گفت آن‌ها در دوراهی ماندن و رفتن قرار گرفتند و ناگزیر ‏شدند که افغانستان را ترک کنند؛ زیرا قرار نبود تا ابد در این کشور باقی بمانند.‌‎ ‎

پیش‌تر، جو بایدن، رییس‌جمهور امریکا نیز، گفت از تصمیم ‌اش مبنی بر خروج از افغانستان ‏پیشمان نیست و به گفته‌ی او، افغانستان به دلیل بی‌ارادگی سیاسی‌ها و نیروهای امنیتی این ‏کشور که نخواستند بجنگند، فرو پاشید. «هر گونه دخالت امریکا تصمیم درستی نیست. امریکا ‏نباید و درست نیست در جنگی بمیرد که حتا خود مردم افغانستان نمی‌خواهند در آن شرکت ‏داشته باشند. نیروهای ما، اردوی ۳۰۰نفری را آموزش دادند، هرچه لازم داشتند در اختیار شان ‏قرار دادند. تنها چیزی که نتوانستیم بدهیم، اراده‌ی جنگیدن بود.»‏

دیمتری ژیرنوف امروز در کابل با نماینده طالبان دیدار و گفت و گو نمود.

دیمیتری ژیرنوف سفیر روسیه در کابل درباره دیدارش با نماینده گروه طالبان در کابل گفت: «با نماینده گروه طالبان در کابل یک دیدار مثبت و سازنده داشتیم.»

این دیدار در حالی انجام می شود که دو روز پیش رئیس جمهور غنی افغانستان را به مقصد نامعلومی ترک کرد و حکومت او عملا از هم متلاشی شد.

معاون دوم رئیس جمهور پیشین افغانستان کابل را به مقصد استانبول ترک کرده است. 

منابع محلی روز سه شنبه گزارش دادند سرور دانش معاون دوم رئیس جمهور پیشین افغانستان از کابل به استانبول رفته است. 

این منابع خاطر نشان می کنند معاون دوم رئیس جمهور افغانستان با یک پرواز شرکت هواپیمایی ترکی به ترکیه رفته است. 

اشرف غنی رئیس جمهور پیشین افغانستان در تاریخ 15 اگوست پیش از تصرف شهر کابل از سوی طالبان این شهر را ترک کرد.

در همین حال، روز سه شنبه امرالله صالح معاون اول رئیس جمهور پیشین افغانستان از مردم خواست تا به مقاومت در برابر طالبان بپیوندند.
او روز سه شنبه در تویترش در این باره نوشت: «ما افغانستانی ها باید ثابت کنیم که افغانستان ویتنام نیست و طالبان حتی از راه دور شبیه ویت کنگ نیستند. بر خلاف ایالات متحده / ناتو ، ما روح خود را از دست نداده ایم و فرصت های بزرگی را پیش رو داریم. هشدارهای بیهوده به پایان رسیده است. به مقاومت بپیوندید.»

به دنبال فرار محمداشرف غنی، رییس‌جمهور افغانستان، گران هیواد، سخن‌گوی پیشین وزارت خارجه‌ گفت آقای غنی خیانت کرده و با ایجاد خلای قدرت، مرتکب خیانت ملی شده ‏است.‌‎ ‎

آقای هیواد دوشنبه‌شب -۲۵ اسد-، در برگه‌ی تویترش نوشت:‌ «غنی دارای عامه را چور و چپاول ‏کرد و هم‌چنان اعتماد ملی را از بین برد. او به روند صلح آسیب زد و باید پاسخ‌گو باشد.»‌‎ ‎

این در حالی است که دو روز پیش طالبان پس از سقوط بیش‌تر از ۳۰ ولایت افغانستان، وارد شهر ‏کابل و ارگ ریاست‌جمهوری شده اند. محمداشرف غنی پیش از این که طالبان به کابل برسند، ‏کشور را ترک کرد.‌‎ ‎

پس از فرار غنی،  شماری از رسانه‌ها به نقل از سفارت‌ روسیه در کابل، ‌‏گزارش داده اند که آقای ‏غنی، میلیاردها افغانی پول نقد را با خود برده است. سفارت روسیه، روز ‌‏دوشنبه -۲۵ اسد-، گفت اشرف‌ غنی با چهار موتر و یک هلیکوپتر پر از پول از کشور خارج شده ‌‏است. به گفته‌ی این ‏سفارت، هم‌راهان آقای غنی، مجبور شده به دلیل کم‌بود جا از بردن مقداری ‌‏از پول‌ها صرف نظر ‏کنند.‏

احمد مسعود، فرزند احمد شاه مسعود فقید با انتشار ویدئویی در صفحه فیسبوک خود به شایعات فرار وی از پنجشیر پایان داد.

وی در گفتگویی کوتاه گفت در پنجشیر و در کنار مردم حضور خواهد داشت و مردم نباید شایعات فضای مجازی و فیسبوک را باور کنند.

گفتنی است که پیش از این برخی کاربران شبکه های اجتماعی اعلام کرده بودند که احمد مسعود پنجشیر را ترک کرده است.

قابل ذکر است که هم اکنون فقط پنجشیر خارج از تسلط گروه طالبان است. طالبان روز یکشنبه هفته جاری (۲۴ اسد) کابل را محاصره کردند. نیروهای طالبان پس از اینکه اشرف غنی افغانستان را ترک کرد وارد کابل شدند و کنترل ارگ ریاست جمهوری را به دست گرفتند.

جورج بوش، رئیس جمهوری پیشین آمریکا در واکنش تحولات افغانستان، در بیانیه‌ای گفت افغان‌هایی که در معرض بیشترین خطر قرار دارند، همان‌هایی هستند که در خط مقدم پیشرفت در داخل این کشور بوده‌اند.

بوش در بیانیه خود اشاره کرد که جو بایدن، رئیس جمهوری آمریکا قول داده است تا افغان‌های همکار با آمریکایی‌ها و متحدان آن در ناتو طی دو دهه گذشته را تخلیه کند.

این رئیس جمهوری اسبق آمریکا گفت: دولت ایالات متحده این اختیار حقوقی را دارد که در وضعیت بحران‌های انسانی، موانع بروکراتیک را برای پناهجویان بردارد. و اکنون ما مسوولیت و منابع آن را داریم که عبور امن را برای آنها بدون تاخیر بروکراتیک تامین کنیم.

در این بیانیه همچنین آمده است: من و لورا (همسرش) اطمینان داریم که تلاش‌های تخلیه موثر خواهد بود زیرا توسط مردان و زنان برجسته نیروهای مسلح ایالات متحده، نیروهای دیپلماتیک و جامعه اطلاعاتی انجام می‌شود.

ضمیر کابلوف، نماینده ویژه روسیه در امور افغانستان، در یک گفتگوی رسانه‌ای گفت اشرف غنی شایسته آن است که توسط مردم افغانستان به دادگاه سپرده شود و پاسخگو باشد.

وی به شبکه تلویزیونی «زوزدا» روسیه گفت اشرف غنی به طور مشکوک انتخاب شد، بد حکومت کرد و فرجامی شرم آور داشت.

اشرف غنی روز یکشنبه هفته جاری (۲۴ اسد) با شماری از مقام‌های دولتش از افغانستان فرار کرد. هنوز روشن نیست کدام کشور به آن‌ها پناه داده‌است. گزارش شده بود غنی به تاجیکستان رفته، اما رسانه‌های تاجیک این خبر را تکذیب کرده‌اند.

به تازگی یک رسانه روسی به نقل از سفارت روسیه در کابل گزارش داده است که اشرف‌غنی با چهار موتر و یک چرخبال مملو از پول از افغانستان فرار کرده است. طبق این گزارش، بعضی از پول‌ها بخاطر گنجایش نداشتن موتر‌ها و چرخبال جا مانده است.

پروازهای نظامی که دیپلمات ها و غیرنظامیان را تخلیه می‌کنند در فرودگاه بین المللی کابل از سر گرفته‌ شده‌اند.

بازگشایی فرودگاه کابل یک روز پس از آن انجام می‌شود که تصاویر مربوط به ازدحام در فرودگاه کابل و تلاش افغان‌ها برای سوار شدن بر هواپیماهای نظامی و مسافربری، روز دوشنبه در صدر اخبار جهان قرار گرفت و میلیون‌ها بار در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد.

بنابر گزارش‌ها، دست کم پنج نفر روز دوشنبه در فرودگاه کابل جان باختند.

با این حال، مقامات می گویند امروز فضا بسیار آرام تر است.

یکی از مقامات امنیتی غربی به رویترز گفت: «بسیاری از افرادی که دیروز اینجا بودند به خانه بازگشتند.»

با این حال، رویترز به نقل از شاهدان می‌گوید هنوز هم صدای تیراندازی هر از گاهی از سمت فرودگاه شنیده می‌شود.

روز دوشنبه اغلب پروازها متوقف شده بود.

در حال حاضر این فرودگاه تنها نقطه خروجی است که برای نیروهای غربی از افغانستان در نظر گرفته شده است.

سفر حامد کرزی، رییس جمهور پیشین، عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی و گلبدین حکمتیار، رییس حزب اسلامی به دوحه به تأخیر افتاده است.

قرار بود این سفر روز سه‌شنبه، بیست‌وششم اسد، انجام شود، اما به دلیل وضعیت منتشج میدان هوایی این سفر ممکن نشده است.

هدف این سفر مذاکره با رهبران طالبان گفته شده است.

پس از فرار محمداشرف غنی از کشور، حامد کرزی، عبدالله عبدالله و گلبدین حکتمیار، شورای هماهنگی را تشکیل داده‌اند. این شورا با هدف بازگرداندن آرامش در کابل و مدیریت روند انتقال قدرت شکل گرفته است.

حامد کرزی وعبدالله عبدالله شام روز دوشنبه در یک پیام مشترک اعلام کردند تلاش‌های‌شان برای حفظ آرامش در پایتخت ادامه دارد.

کرزی گفت تماس‌های سازنده با رهبری طالبان دارد و امیدوار است این تلاش‌ها نتیجه بدهد.

عبدالله عبدالله نیز گفت تماس با سایر رهبران سیاسی کشور نیز ادامه دارد تا آینده بهتر برای کشور رقم زده شود.

طالبان روز یک‌شنبه، بیست‌وچهارم اسد، پس از فرار محمداشرف غنی کنترل کابل و ارگ ریاست جمهوری، مرکز قدرت را به دست گرفتند.

پس از فرار محمداشرف غنی، هزاران نفر برای خروج از کشور در میدان هوایی تجمع کرده‌اند. تجمع هزاران نفری نظم میدان را برهم زده است. گزارش‌ها در مورد تلفات شماری بر اثر تیراندازی و نیز سقوط از هواپیما به نشر رسیده است.

رئیس جمهور آمریکا که تنها حدود ۷ ماه از حضورش در کاخ سفید می‌گذرد اما به اذغان خود در ۸ سال حضور در پست معاون ریاست جمهوری – دوره باراک اوباما – هم از نزدیک بر جنگ افغانستان نظارت داشته، روز دوشنبه در مقابل دوربین‌های تلویزیونی گفت استراتژی آمریکا در طول ۲۰ سال حضور در افغانستان “هیچ‌گاه حکومت‌سازی” یا ” ایجاد یک دموکراسی متحد و مرکزی” نبوده است بلکه ماموریت نظامیان آمریکا از لشکرکشی به افغانستان مبارزه با تروریسم و پیشگیری از حملات تروریستی علیه آمریکا از خاک افغانستان بوده است.

با این حال، آقای بایدن در سخنان امروز خود پذیرفت که روند تحولات در بحران افغانستان “سریع‌تر از انتظار” پیش رفته است.

رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین از رساندن تعداد سربازان آمریکایی در فرودگاه کابل به ۶۰۰۰ نفر خبر داده و گفته این نیروها کنترل فرودگاه کابل و ترافیک هوایی آن را در دست خواهند گرفت.

او طالبان را تهدید کرد که در صورت حمله به نظامیان آمریکایی باید منتظر “واکنش سهمگین دفاعی” آمریکا باشد.

“حقیقت این است که آن چه رخ داد خیلی سریع تر از پیش‌بینی ما بود. چه چیزی رخ داد؟‌ رهبران سیاسی افغانستان جنگ را رها کردند و از کشور فرار کردند. ارتش افغانستان فروپاشید و در مواردی حتی بدون این که بجنگد تسلیم شد. وقتی نظامیان افغان حاضر نیستند برای دفاع از خودشان بجنگند، سربازان آمریکایی نباید در چنین جنگی بمانند و کشته شوند”.

جو بایدن همچنین در واکنش به انتقادهایی که به قدرت رسیدن طالبان را به معنای پایمال شدن حقوق زنان ارزیابی کرده‌اند گفت: “من به صراحت گفته‌ام که حقوق بشر باید در کانون سیاست خارجی ما باشد اما راه محقق کردن این اصل اعزام نامحدود نیروهای نظامی به نقاط مختلف نیست”.

رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا می‌گوید اکنون – پس از خروج کامل نظامیان آمریکا از افغانستان – واشنگتن از طرق دیگری به دنبال اهداف خود خواهد رفت: “حالا ما بر چیزی که عملی و ممکن به نظر می‌رسد تمرکز خواهیم کرد…”.

• حمایت از مردم افغانستان و هم صدایی با خواست و حقوق بنیادین آنها
• تلاش برای درگیر کردن دیپلماسی منطقه‌ای و دخیل کردن بازیگران منطقه‌ای در فعالیت‌های مربوط به پیشگیری از خشونت و بی‌ثباتی
• و همچنین استفاده از نفوذ بین‌المللی و کمک‌های انسان‌دوستانه برای کنترل قدرت و حاکمان در افغانستان

راهکارهایی هستند که آقای بایدن در سخنان روز دوشنبه خود به عنوان نقاط مورد توجه کاخ‌سفید در ادامه تلاش این کشور برای بهبود آینده افغانستان مد نظر خواهد داشت.

او در عین حال سیاستمداران و ارتش افغانستان را مسوول دانست که به گفته او حاضر به اتحاد و جنگیدن با دشمن خود نبودند.

آقای بایدن گفت که در تماس تلفنی ماه ژوئیه (یک ماه پیش) خود با محمداشرف غنی، صراحتا با همتای افغان خود صحبت کرده بود و آقای غنی به او اطمینان داده بود که نیروهای ارتش و امنیتی در برابر هجوم شبه‌نظامیان طالبان ایستادگی خواهد کرد.

او همچنین گفت که آقای غنی به اصرار واشنگتن برای ورود به مذاکرات صلح با طالبان جواب منفی داده است.

“نگه داشتن سربازان آمریکایی در نبردی که نیروهای افغان‌ قصد مشارکت در آن را نداشتند، درست نبود”.

آقای بایدن در دفاع از تصمیم خود برای خروج نظامیان کشورش گفت به نظر او نمی‌توان هیچ تاریخ مناسبی برای خروج از افغانستان متصور شد.

“وقتی به ریاست جمهوری رسیدم، میراث دار توافق دونالد ترامپ با طالبان شدم. بر اساس این توافق، نظامیان آمریکایی باید تا اول مه ۲۰۲۱ از افغانستان خارج می شدند که چیزی حدود ۳ ماه پس از آغاز مسوولیت من بود. در آن زمان نظامیان آمریکایی خروج از أفغانستان را شروع کرده بودند و از ۱۵ هزار ۵۰۰ سرباز آمریکایی تنها ۲۵۰۰ نظامی در این کشور باقی مانده بودند. طالبان هم در قوی‌ترین وضعیت خود از سال ۲۰۰۱ بود.”

“به عنوان رئیس‌جمهور شما من باید یکی از این دو راه را انتخاب می‌کرد؛ توافق امضاء شده را محترم می‌شمردم و به آن عمل می‌کردم و یا از میانه ماه مه دوباره وارد جنگ با طالبان می‌شدم… هیچ توافقی برای مصون نگه داشتن سربازان آمریکایی بعد از مهلت اول ماه مه وجود نداشت… هیچ تاریخ مناسبی برای خروج نیروهای آمریکایی وجود نداشت”.

همزمان با سخنان عصر دوشنبه آقای بایدن در کاخ‌سفید مخابره تصاویر تکان‌دهنده از وضعیت کابل ادامه دارد.

در عکس جدیدی که از داخل یک هواپیمای نظامی تهیه شده جمعیت بزرگی که شانه به شانه در داخل هواپیمای ترابری نظامی ایستاده‌اند دیده می‌شود.

در همین حال، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع خود در پنتاگون گزارش داده است که آمریکا قصد دارد ده‌ها هزار مترجم افغان و خانواده‌های آنها را به پایگاه‌های نظامی خود از جمله فورت مک کوی در ایالت ویسکانسین و فورت بلیس در تگزاس منتقل کند.

آمریکا که در حال حاضر کنترل فرودگاه بین‌المللی کابل را در اختیار دارد می گوید ٧ نفر در جریان درگیری در فرودگاه کابل و سقوط از هواپیمای در حال پرواز کشته شده‌اند. با ورود نیروهای طالبان به کابل و سقوط دولت اشرف غنی، عده زیادی از اهالی کابل برای خروج از کشور در فرودگاه بین المللی حامد کرزی تجمع کرده‌اند.

پروازهای تجاری در حال حاضر در فرودگاه متوقف شده است و پروازهای نظامی هم برای تخلیه اتباع خارجی قرار است بعد از وقفه‌ای چند ساعته بار دیگر از سر گرفته شود.

هنوز روشن نیست که این پروازها چه زمانی از سر گرفته خواهد شد.

ادامه واکنش‌های جهانی به بحران افغانستان

در حالی که سقوط کابل و ارگ ریاست جمهوری همچنان در صدر اخبار جهان قرار دارد، رهبران کشورهای جهان از مواضع خود در برابر به قدرت رسیدن طالبان سخن می‌گویند.

• دامینیک راب، وزیر خارجه بریتانیا، روز دوشنبه – ۱۶ اوت – بعد از جلسه کمیته اضطراری دولت بریتانیا (کبرا) به خبرنگاران گفت کشورش از تمام توان خود برای “پاسخگو کردن” طالبان استفاده خواهد کرد.

آقای راب گفت: “فکر می‌کنم همه از شدت و سرعتی که طالبان بر افغانستان مسلط شدند، شگفت‌زده شدند، و این مسئله‌ای است که همه ما باید از آن درس بگیریم.”

وزیر خارجه بریتانیا همچنین گفت که دولت به دقت در حال تصمیم‌گیری درباره تعداد پناهجویانی است که بعد از تسلط طالبان خواهد پذیرفت.

از طرف دیگر، آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت که گروه طالبان با “سرعت نفس گیر” افغانستان را تصرف کرده اند و این “تحولی تلخ، چشمگیر و وحشتناک” به خصوص برای مردم افغانستان است.

• خانم مرکل پس از جلسه کابینه خود در مورد وضعیت افغانستان اذعان کرد اشتباهاتی در ارزیابی اوضاع این کشور رخ داده است.

هم زمان، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه گفته است که افغانستان نباید دوباره به “پناهگاه تروریسم” تبدیل شود.

• آقای مکرون در یک سخنرانی تلویزیونی از اقامتگاه تابستانی خود گفت: “این برای امنیت و صلح بین المللی کلیدی است… ما همه کارها را برای همکاری موثر روسیه، ایالات متحده و اروپا انجام خواهیم داد زیرا منافع ما یکسان است.”

رئیس جمهور ایالات متحده امریکا در اولین سخنرانی عمومی خود پس از تصرف کامل افغانستان توسط طالبان گفت:«ما بیشتر از یک تریلیون دالر در افغانستان مصرف کردیم اما به محض خروج از این کشور رئیس جمهور افغانستان و مفامات دولتی گریختند.»

بایدن که شامگاه روز گذشته دوشنبه شانزده آگوست در کاخ سفید سخن می گفت، افزود:«ما ۳۰۰ هزار نیروی نظامی تا دندان مسلح برای افغانستان دزست کردیم و معاش شانرا هم پرداخت می کردیم تا از کشور خود دفاع کنند. این نیرو بشتر از بسیاری از کشورهای اروپایی بود.»

وی تاکید کرد:« ما هر وسیله ای که نیاز داشتند در اختیار شان گذاشتیم، ما یک نیروی هوای مجهز با حمایت هوای خودمان برای شان درست کردیم، ما بیست سال برای افغانستان جنگیدیم و ما فقط کل دنیارا به افغانستان ندادیم دیگه هرچی لازم داشتند دادیم.»

بایدن گفت:«تا برون شدیم ریس جمهور و مقامات دولتی افغانستان فرار کردند.»

وی افزود:«افغانستان اردوی تا دندان مسلح ومجهز با نیروی هوایی داشت، طالبان که نیروی هوایی نداشتند.»

ببایدن تاکید کرد در ماه جولای در یک تماس تلفنی به غنی گفته است فساد اداری را نابود کند اما غنی این کار را نکرده است و همین طور به غنی گفته است با طالبان وارد مذاکرات صلح شود اما غنی گفته است جنگ می کند.

رئیس جمهور امریکا گفت:«حالا دیگه بسه!»

بایدن گفت:«من نمیتوانم برای ابد سربازان امریکا را در جنگ داخلی یک کشور که هیج منفتی برای ما ندارد بفرستم، من نمیتوانم از سرباز امریکایی بخواهم کاری را انجام بدهد که سرباز افغانستان حاضر نیست انجام بدهد، هرچی می خواهید بگویید، بگویید.»

وی افزود:« من چهارمین ریس جمهور امریکا ام که بدل می شود ولی جنگ افغانستان بدون نتیجه ادامه دارد، من این جنگ را که جنگ امریکا نیست تمام می کنم و به ریس جمهور پنجمی این میراس را منتقل نمی کنم. این اتفاق پنج سال پیش اگر ما خارج می شدیم هم می افتاد، پانزده سال بعد خارج می شدیم هم چیزی در افغانستان عوض نمی شد فقط ردیف قبرهای سربازان امریکای درازتر می شد.»

آریندام باغچی سخنگوی وزارت خارجه هند گفت: ما در تماس مداوم با نمایندگان گروه‌های اقلیت سیک و هندو در افغانستان هستیم.  پس از بازگشایی پروازها در کابل، ما افرادی که مایل هستند را از افغانستان خارج خواهیم کرد.  
وی افزود: همچنین تعدادی از مردم افغان هستند که همکار ما در پروژه‌های توسعه‌ای، آموزشی و ارتباطات مردمی بوده‌اند. ما از آن‌ها پشتیبانی می‌کنیم. پروازها در فرودگاه کابل متوقف شده‌اند. این امر تلاش‌های ما برای بازگرداندن شهروندان هندی به کشورشان را به تعویق انداخته است. ما در انتظار باز شدن پروازها هستیم تا عملیات بازگرداندن شهروندان را دوباره آغاز کنیم.  
هند از زمان آغاز خروج نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان و پیشروی‌های طالبان در این کشور، خارج کردن شهروندان خود را آغاز کرده  است.
به گفته مقامات هندی هنوز ۲۰۰ شهروند هندی متشکل از دیپلمات‌ها و نیروهای امنیتی در کابل حضور دارند.  
در همین حال تی س تریموتی نماینده دائم هند در سازمان ملل از وضعیت کنونی در افغانستان ابراز نگرانی کرد.  
وی در جریان اظهارات خود در شورای امنیت سازمان ملل گفت: مردم افغانستان در شرایط ترس دائمی زندگی می‌کنند. هند به عنوان همسایه افغانستان و دوست مردم این کشور، از شرایط کنونی بسیار نگران است.  
نماینده دائم هند افزود: پیش از آغاز بحران، هند در تکمیل پروژه‌های توسعه‌ای در ۳۴ استان افغانستان فعالیت گسترده ای داشته است ما از همه طرف ها می‌خواهیم نظم و قانون را حفظ کنند و امنیت تمام طرف‌ها از جمله کارمندان سازمان ملل در این کشور را تامین کنند.  
هند ریاست شورای امنیت سازمان ملل را برای ماه اوت بر عهده دارد.  
در بیست و چهار ساعت اخیر همزمان با سقوط دولت محمد اشرف غنی و ورود نیروهای شبه نظامی طالبان به کابل، برخی از کشورها اعلام کرده‌اند که دیپلمات‌های خود را از افغانستان خارج می‌کنند. 

سرگئی لاوروف و انتونی بلینکن وزیران امور خارجه روسیه و آمریکا تلفنی در خصوص اوضاع و تحولات افغانستان گفت وگو کرده اند.

وزارت امور خارجه روسیه شامگاه دوشنبه اعلام کرد: لاوروف و بلینکن در این گفت و گوی تلفنی که به ابتکار طرف آمریکایی صورت گرفت در خصوص اوضاع افغانستان پس از فرار اشرف غنی رئیس جمهوری این کشور و سقوط نهادهای حکومتی و تغییر دولت آن گفت و گو و تبادل نظر کردند.   

وزیر خارجه آمریکا از اقدامات کشورش در رابطه با تخلیه کارکنان سفارت آمریکا در کابل و حل مسائل انسانی ضروری بر اثر وضعیت پیش آمده سخن گفت.  

لاوروف هم  ارزیابی کشورش از اوضاع افغانستان با توجه به تماس سفارت روسیه با نمایندگان نیروهای سیاسی اصلی این کشور برای کمک به تامین ثبات، نظم و امنیت افغانستان را برای همتای امریکایی خود اعلام کرد.

وزیران خارجه روسیه و امریکا توافق کردند به رایزنی های خود با شرکت نمایندگان چین، پاکستان و سایر کشورهای ذینفع و سازمان ملل برای کمک به ایجاد شرایط آغاز گفت و گوهای بین افغانی در شرایط جدید ادامه دهند.  

در بیست و چهار ساعت اخیر همزمان با سقوط دولت محمد اشرف غنی و ورود نیروهای شبه نظامی طالبان به کابل، برخی از کشورها اعلام کرده اند که دیپلمات های خود را از افغانستان خارج می کنند.

آمریکا دیروز اعلام کرد که کارکنان سفارتش در کابل، ظرف ۷۲ ساعت آینده خاک افغانستان را ترک می کنند.

سوئد نیز اعلام کرد که همه کارکنان سفارت این کشور در کابل از افغانستان خارج شده اند.

ضمیر کابولوف نماینده رئیس جمهوری روسیه در افغانستان اعلام کرد که این کشور بخشی از کارکنان سفارت خود در افغانستان را تخلیه می کند.

  کابولوف رئیس اداره دوم آسیای وزارت خارجه روسیه روز دوشنبه به رادیو اکو مسکو گفت: در زمان حاضر حدود ۱۰۰ نفر در سفارت روسیه در کابل کار می کنند که شماری از آنها به مرخصی اعزام و شماری نیز از این کشور تخلیه خواهند شد.

وی افزود: به این ترتیب سعی خواهد شد تا در ساختمان سفارت روسیه، شمار زیادی حضور نداشته باشند.

در واکنش به تحولات جاری افغانستان، ابراهیم رئيسی، رئیس جمهوری اسلامی ایران در پیامی محمد جواد ظریف وزیر خارجه کشورش را مخاطب خود قرار داده تا بر پایبندی به روابط همسایگی با افغانستان تاکید کند.

به گزارش «پایگاه اطلاع‌رسانی دولت»، دوشنبه 16 اوت، ابراهیم رئيسی، در گفت‌وگو با محمدجواد ظریف، امنیت، ثبات و رفاه را حق مردم افغانستان دانسته و تاکید کرد: «ایران برای برقراری ثبات که نیاز نخست امروز افغانستان است تلاش خواهد کرد و به‌‌‌عنوان کشور همسایه و برادر، همه گروه‌‌ها را دعوت به دستیابی برای توافق ملی می‌کند.»

رئیسی با اشاره به اینکه «جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که حاکمیت اراده مردم مظلوم افغانستان، همواره امنیت ساز و ثبات آفرین بوده،» اظهار داشت: «ایران با رصد هوشیارانه تحولات در این کشور، به مناسبات همسایگی با افغانستان پایبند است.»

او همچنین گفت «شکست نظامی و خروج آمریکا از افغانستان باید به فرصتی برای احیای زندگی، امنیت و صلح پایدار در این کشور تبدیل شود.»

رئیسی همچنین وزیر امور خارجه و دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورش را موظف کرد تا با رصد دقیق و پیوسته تحولات افغانستان، مراتب را به او گزارش کنند.