دسته: برگزیده ها

ذبیح‌الله سادات، معاون سخنگوی کمیسیون مستقل انتخابات، دیروز شنبه، هفدهم حمل، به رسانه‌ها گفت: تا هنگامی ‌که فهرست نهایی نامزدان انتخابات ریاست جمهوری نشر نشود، نامزدان انتخابات ریاست جمهوری «احتمالی»‌اند و کمیسیون مستقل انتخابات مانع‌شان شده نمی‌تواند. آقای سادات افزود که پس از نشر فهرست نهایی، این نامزدان اجازه‌ی کمپین پیش از وقت را ندارند.

با این حال، دسته‌های انتخاباتی و نهادهای ناظر انتخابات، همواره گفته‌اند که شماری از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، دست به کمپین‌های پیش از وقت می‌زنند. پیش از این، چندین‌بار سفرهای ولایتی رییس جمهور غنی و سخنرانی‌های شماری از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری در محافل تجمعی مردم، کمپین پیش از وقت انتخاباتی خوانده شده است.

پیش‌گامان کمپین‌های پیش از وقت، سران حکومتی‌‌اند

مقام‌های حکومت وحدت ملی، به ویژه رییس جمهور غنی، همواره متهم به کمپین‌های پیش از وقت شده‌اند. مسوولان دسته‌ی انتخابات «امنیت و عدالت» به رهبری رحمت‌الله نبیل، می‌گویند که پیش‌گامان کمپین‌های انتخاباتی پیش از وقت، مقام‌های حکومت وحدت ملی‌اند.

محمدعارف کیانی، سخنگوی دسته‌ی انتخاباتی امنیت و عدالت می‌گوید که کمپین‌های پیش از وقت سران حکومت، قابل نگرانی جدی دسته‌های انتخاباتی است و سلامت انتخابات آینده را نیز زیر پرسش قرار می‌دهد. آقای کیانی می‌گوید که دسته‌های انتخاباتی، از حکومت و کمیسیون‌های انتخاباتی می‌خواهند که به خاطر تأمین شفافیت انتخابات ریاست جمهوری، از کمپین‌های پیش از وقت جلوگیری کنند.

سخنگوی دسته‌ی انتخاباتی امنیت و عدالت می‌گوید اگر حکومت وحدت ملی باز هم تعهدشکنی کند و مانع کمپین‌های پیش از وقت نشود، حضور رقت‌بار سران حکومت، پس از یکم جوزا، قابل قبول نخواهد بود. آقای کیانی تأکید می‌کند که نیاز است در این راستا کمیسیون‌های انتخاباتی عکس‌المعل نشان بدهند. به گفته‌ی او: «با این روش و سکوتی که اکنون کمیسیون‌های انتخاباتی در پیش گرفته‌اند، نمی‌توانیم به برگزاری یک انتخابات شفاف باورمند باشیم.» سخنگوی دسته‌ی انتخابات امنیت و عدالت،‌ به این باور است که کمیسیون‌های انتخاباتی، تاکنون در راستای جلوگیری از کمپین‌های پیش از وقت انتخاباتی، هیچ کاری نکرده‌اند.

کمیسیون انتخابات موقف‌گیری روشن داشته باشد

در همین حال، نهادهای ناظر انتخابات می‌گویند که آنان، پیش از این بارها نگرانی‌های‌شان را مبنی‌ بر کمپین‌های پیش از وقت برای انتخابات ریاست جمهوری، اعلام کرده‌اند، اما کمیسیون انتخابات توجهی نکرده است.

یوسف رشید، رییس اجرایی فیفا، می‌گوید که کمیسیون انتخابات باید یک موقف‌گیری روشن و واضح با رویکرد قانونی در برابر کمپین‌های پیش از وقت داشته باشد و موارد کمپینی را گوش‌زد کند. آقای رشید هم‌چنان می‌افزاید، لایحه‌ای که موارد کمپین‌های پیش از آغاز دوره‌ی اصلی آن را مشخص می‌کند، باید از سوی کمیسیون انتخابات تهیه شود.

رییس اجرایی فیفا اضافه می‌کند که شماری از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، دست به گشایش دفترهای کمپینی نیز زده‌اند و از وضعیت استفاده می‌کنند. آقای رشید می‌گوید که فعالیت‌های نامزدان انتخابات ریاست جمهوی، هیچ‌گونه تفاوتی با فعالیت‌های کمپینی ندارد. به گفته‌ی او، این نوع برخوردها و رفتارها فضا را برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، متشنج خواهد کرد.

در همین حال، حبیب‌الله شینواری، مسوول برنامه‌های ایتوا می‌گوید که نامزدان در مجالس شخصی و دولتی، هم‌چنان در شبکه‌های اجتماعی به گونه‌ی آزادانه به کمپین‌های انتخاباتی پرداخته‌اند. آقای شینواری می‌افزاید که کمیسیون‌های انتخاباتی هیچ‌گونه تصمیمی در این راستا نگرفته‌اند. آقای شینواری نیز مدعی است که شماری از نامزدان انتخابات، رسماً دفترهای کمپین گشوده‌اند و با رسانه‌ها در مورد برنامه‌ها و اهداف‌شان مصاحبه می‌کنند.

با این حال، مسوول برنامه‌های ایتوا می‌گوید که شماری دیگر از نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، که امکانات برای‌شان مهیا نیست، اصلاً در صحنه‌ی انتخابات حضور ندارند و این مورد، عدالت انتخاباتی را زیر سوال می‌برد. آقای شینواری هم‌چنان از «همکاری نامنصفانه‌» رسانه‌ها با نامزدان انتخابات ریاست جمهوری انتقاد می‌کند. وی می‌گوید که کمیته‌‌ی رسانه‌های کمیسیون مستقل انتخابات و کمیسیون شکایات انتخاباتی، باید کارشیوه‌ای را برای مشخص ساختن موارد کمپین‌های پیش از وقت و هشدار برای نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، تهیه کند. مسوول برنامه‌های ایتوا، افزون‌ بر این، پیشنهاد می‌کند که برای جلوگیری از کمپین‌های پیش از وقت، بهتر است نامزدان انتخابات ریاست جمهوری تفاهم‌نامه‌ای را امضاء کنند.

قرار انتخابات ریاست جمهوری، در ششم میزان سال جاری برگزار شود. براساس تقویم انتخاباتی، دوره‌ی کمپین نامزدان انتخابات ریاست جمهوری، از دو ماه پیش از روز برگزاری انتخابات آغاز می‌شود.

این در حالی‌ست که نخست وزیر پاکستان پیش از این از تشکیل حکومت موقت در افغانستان حمایت کرده‌بود.

عمران خان افزوده‌است از تجربه‌هایش آموخته که بی‌طرفی به نفع همه است.

از سویی هم زلمی خلیل‌زاد، نماینده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان، روز گذشته وارد پاکستان شد.

نماینده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان پیش از سفرش به پاکستان از این کشور خواسته بود که در روند صلح افغانستان صادقانه همکاری کند.

 آقای خلیل‌زاد که روز پنج‌شنبه با شماری از دانشجویان در ولایت‌های جوزجان، پروان و بامیان از طریق ویدیو کنفراس صحبت می‌کرد، گفت اسلام‌آباد در امور کابل مداخله می‌کند و در صورتی که این کشور در رویکردش در قبال افغانستان تجدید نظر نکند، روابطش با امریکا بهبود نخواهد یافت.

رسانه‌های پاکستانی گزارش کرده‌اند آقای خان روز جمعه، شانزدهم حمل، هم‌زمان با سفر زلمی خلیل‌زاد به اسلام‌آباد در جمرود پاکستان طی سخنانی یک بار دیگر گفته‌های پیشین خود در مورد ایجاد حکومت موقت در افغانستان را تکرار کرده است.

او در عین حال اظهار امیدواری کرده است که صلح در افغانستان برقرار شود و جنگ خاتمه یابد.

 به گفته او، برقراری صلح در افغانستان به نفع مردمان قبایلی در آن سوی خط دیورند است.

او گفته است: «ما باید برای صلح در افغانستان دعا کنیم تا مردم این کشور بتوانند دوباره در آرامش زندگی کنند. من یک پیشنهاد برادرانه به حکومت افغانستان دادم که آن‌ها خشمگین شدند؛ من از تجربه‌ها آموخته‌ام که بی‌طرفی به نفع همه است.»

عمران‌خان در پنجم حمل گفته بود که حکومت افغانستان مانع گفت‌وگوهای صلح است و به همین دلیل تلاش‌های صلح به بن‌بست نزدیک شده و برای عبور از این بن‌بست، نیاز است تا حکومت موقت در افغانستان ایجاد شود.

 او تأکید کرده بود که روند صلح افغانستان زمانی کامیاب خواهد شد که یک «حکومت موقت» و «عادلانه» در این کشور شکل بگیرد.

به گفته او، ایجاد حکومت موقت در افغانستان، می‌تواند انتخابات آزاد و شفاف را در این کشور تضمین کند.

این اظهارات عمران‌خان در داخل افغانستان با واکنش‌های تند روبه‌رو شد. وزارت امور خارجه در پی اظهارات آقای خان، عاطف مشعل، سفیر افغانستان در پاکستان را برای «بحث بیش‌تر» به کابل فراخواند و معاون سفیر این کشور در کابل را نیز «به خاطر اظهارات غیر‌مسوولانه»‌ی عمران به مقر وزارت امور خارجه احضار کرد.

وزارت امور خارجه اظهارات آقای خان را غیرمسوولانه و نمونه‌ی آشکاری از پالیسی مداخله‌جویانه این کشور و عدم احترام به حاکمیت و اراده ملی مردم افغانستان عنوان کرده بود.

افزون بر واکنش‌ها در سطح ملی، اظهارات عمران‌خان واکنش شماری از دیپلمات‌های امریکایی را نیز در پی داشت. زلمی خلیل‌زاد سخنان آقای خان را غیرسازنده خواند و سفیر امریکا در کابل به عمران‌خان خاطر‌نشان کرد که نیرنگ‌های کرکت در میدان سیاست کارایی ندارد.

زلمی خلیل‌زاد ، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان روز جمعه (۱۶حمل) با جنرال قمر جاوید باجوه، رییس ستاد ارتش پاکستان دیدار و روی مسائل مربوط به امنیت منطقه‌ای و تلاش‌های جاری برای صلح در افغانستان بحث و گفت‌وگو کرد.

ارتش پاکستان دریک خبرنامه گفته است که : « در جریان نشست، وضعیت کلی امنیت منطقه‌ای با اشاره ویژه به روند آشتی در افغانستان مورد بحث قرار گرفت. خلیل‌زاد دراین دیدار از تلاش‌های پاکستان نسبت به روند صلح قدردانی کرد.»

شاه‌محمود قریشی، وزیرخارجۀ پاکستان در دیدار با آقای خلیل‌زاد، از پشتیبانی کشورش از روند گفت‌وگوهای صلح افغانستان خبر داده‌است.

قریشی، گفت وگوها میان افغانان را مهم دانسته و از همکاری صادقانۀ پاکستان در روند صلح افغانستان به زلمی خلیل زاد اطمینان داده‌است.

زلمی خلیل‌زاد، پیش از رفتن به پاکستان بر به میان آمدن یک توافق میان افغانستان و پاکستان که روند صلح افغانستان یاری رساند، تأکید کرده‌ بود.

او به پاکستان هشدار داده‌است که اگر رویکردش را نسبت به افغانستان تغییر ندهد، روابط میان واشنگتن و اسلام‌آباد بهبود نخواهد یافت.

این دیپلمات امریکایی، افزوده‌است که پاکستان عملأ در افغانستان مداخله می‌کند و او گواه تلاش‌های منفی اسلام‌آباد در قبال کابل، بوده‌است.

زلمی خلیل‌زاد، تأکید دارد که برای جلوگیری از مداخلۀ پاکستان در امور افغانستان، باید همزمان با امضای توافق‌نامه با طالبان، حکومت افغانستان با حکومت پاکستان نیز توافق‌نامه‌یی را امضا کند.

آقای خلیل‌زاد، این سخنانش را روز پنج‌شنبه (۱۵حمل) در گفت‌وگوی ویدیویی با جوانان ولایت‌های جوزجان، بامیان و پروان بیان کرده بود.

زلمی خلیل‌زاد، نماینده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان، که در چارچوب ششمین سفر کاریش برای پیش‌برد پروسه صلح افغانستان، چند روز پیش به افغانستان سفر کرده بود، کابل را برای مذاکره دوباره با نمایندگان طالبان در دوحه قطر ترک کرد.

خلیل‌زاد در مدت اقامتش در کابل و در دیدار با سران حکومت و شخصیت‌های سیاسی برجسته بر تشکیل هیأت مذاکره کننده حکومت با طالبان تأکید کرد و حکومت نیز تلاش‌هایش برای تشکیل این هیأت را افزایش داده‌است.

اگر حکومت و  نیروهای سیاسی، هیأت ملی مذاکره‌کننده را مشخص کنند و ارگ هم صلاحیت آن را تأیید کند، گامی کلان در راستای ایجاد اجماع سیاسی داخلی در مورد مذاکره با طالبان برداشته خواهد شد. چنین هیأتی باید از موضع حامی ارزش‌هایی که همه به آن‌ها پابند هستند، مذاکره کند.

همه‌ی آنانی که نظم جمهوری را قبول دارند و زیر پرچم افغانستان فعالیت سیاسی می‌کنند، ‌باید از دموکراسی نماینده‌گی و مشروعیت انتخاباتی در هرنشستی دفاع کنند. در این هیچ تردیدی نیست که افغانستان به هویت تمدنی اسلام تعلق دارد. کرکتر مذهبی افغانستان به کسی پوشیده نیست. مردم افغانستان اسلام را به عنوان آیین پرستش و رهایی پذیرفته‌اند و این امر بخشی از هویت و موجودیت آنان را تشکیل می‌دهد. اما در کنار آن افغانستان نظم جمهوری را پذیرفته است که مبتنی بر دموکراسی نماینده‌گی و مشروعیت انتخاباتی است. حکومتی که مشروعیت انتخاباتی نداشته باشد، دیگر برای مردم افغانستان قابل قبول نیست. در این تردیدی نیست که در گذشته‌ی تاریخی این جغرافیا هر‌نیرویی که قلمروی را تسخیر می‌کرد، مشروعیت لازم را برای سلطه به دست می‌آورد. امروز افغانستان از آن گذشته‌ی تاریخی فاصله گرفته است.

مردم افغانستان دیگر اجازه نمی‌دهند که کشور‌شان به قلمرو فتح شده‌ی یک گروه بدل شود و خودشان به عنوان اسیر جنگی در اختیار همان گروه قرار بگیرند. همه باید درک کنند که افغانستان کنونی با افغانستانی که در گذشته بود، ‌خیلی متفاوت است. گروهی که می‌خواهد در سیاست افغانستان حضور مشروع و قانون‌مند داشته باشد، باید اصل جمهوری و دموکراسی نماینده‌گی را بپذیرد. اگر این اصول پذیرفته نشود، منازعه به پایان نمی‌رسد و مردم افغانستان در برابر هر‌گروهی که بخواهد از راه غلبه‌ی نظامی بر کشور‌شان مسلط شود، ‌می‌ایستند.

جامعه‌ی جهانی و قدرت‌های بزرگ هم باید تعهدشان را با مردم افغانستان عملی کنند. افغانستان با ایالات متحده و کشورهای دیگر پیمان‌های همکاری امنیتی و دفاعی دارد. هرتغییری که در وضعیت نیروهای ناتو یا امریکایی در افغانستان می‌آید، باید دولت‌ها روی آن موافقت کنند. دولت‌ها باید با هم بنشینند و روی همه‌ی مسایل توافق کنند. افغانستان با ایالات متحده و ناتو قرارداد همکاری‌های دفاعی و تعیین وضعیت نیروها دارد که باید اجرا شود. نه افغانستان حق دارد این قرارداد‌ها را به صورت یک‌جانبه نقض کند و نه کشورهای دیگر. هیچ کشوری نباید در مورد خروج یا کاهش نیروهایش، با طالبان به گونه‌ای توافق کند که دولت افغانستان در جریان نباشد.

این مسأله‌ی مهم است. دولت افغانستان هم باید طرف مشوره‌ی متحدانش در مورد وضعیت نیروها باشد. سرمنشی ناتو به صراحت گفت کاهش نیروهای ناتو در افغانستان به نتیجه‌ی مذاکره ربط دارد. این مذاکره  با دولت افغانستان هم باید صورت بگیرد. سفیر ایالات متحده چند هفته قبل گفت که ایالات متحده با دولت افغانستان هم در مورد مبارزه با تروریسم و کاهش نیروهای ناتو مذاکره می‌کند. توافق در این مورد هم باید از سوی دولت‌ها صورت بگیرد. اگر کل وضعیت به سود یک گروه مسیر داده شود، مشکل زیادی ایجاد می‌شود. وقتی همه چیز به گونه‌ای پیش برود که در آن صرف منافع یک گروه لحاظ شود،‌ در آن صورت ختم جنگ در افغانستان امکان‌پذیر نخواهد بود. ختم جنگ زمانی ممکن است که قدرت‌های بزرگ، قدرت‌های منطقه‌ای و نیروهای داخلی همه به صورت جمعی و با درنظرداشت منافع یک‌دیگر، به توافق برسند و آن توافق را اجرایی کنند.

قرار است معاون اول ریاست جمهوری در دوران اقامت شان در شهر شبرغان «چگونگی اوضاع امنیتی در شمال را بررسی‌‌ کند، با اقشار مختلف مردم پیرامون پروسه ی صلح و دورنمای آن و تعیین آجندای مشخص برای نشست های آینده در دوحه و سمرقند گفت‌وگو و روی ایجاد شورای ملی گفت‌وگو» مشورت‌های لازم را انجام دهد.
معاون اول ریاست جمهوری همچنان در دیدار هایش با مسئولین امور در شمال از وقوع سیلاب های اخیر در کشور ابراز تاسف نمود و پس از بررسی وضعیت، از آنان خواست تا هرچه زود تر به آسیب دیدگان سیلاب‌ها کمک های لازم صورت گیرد.

جنرال دوستم، رهبر و بنیانگذار حزب جنبش ملی، که از ازبکستان به شهر مزار شریف مرکز ولایت بلخ رسیده بود با مقامات ولایتی در بلخ دیدار و گفت‌وگو نمود.

جنرال دوستم در مزار شریف با قوماندان امنیه‌ی تازه تققر یافته‌ی ولایت بلخ، قوماندان قول اردوی شاهین، رئیس امنیت ملی آن ولایت بلخ و سرکنسول ترکیه در شهر مزار شریف دیدار و گفت‌و‌گو نمودند.

«بررسی اوضاع امنیتی، تأمین هرچه عاجل امنیت در صفحات شمال و شمال‌شرق کشور، پروسه‌ی صلح، تشویق و ترغیب مردم برای انتخابات آینده، ارزیابی جدی و همه جانبه‌ی آسیب دیدگان سیلاب های اخیر و بیجا شدگان» از محورهای اصلی گفت‌وگوی دوستم با مقامات ولایتی در مزار شریف بود.
جنرال دوستم همچنین از همکاری جامعه‌ی جهانی و کشورهای منطقه برای فراهم نمودن زمینه‌ی اعتماد سازی جهت پیشرفت پروسه‌ی صلح تشکر نمود.
معاون اول ریاست جمهوری همچنین به زیارت آرامگاه حضرت علی(ع) رفت و برای خیر‌ و ‌فلاح مردم افغانستان و ختم جنگ در کشور اتحاف دعا نمود.
این در حالیست که در مسیر شاهراه مزارشریف – شبرغان کاروان حامل جنرال دوستم با چندین کمین از سوی طالبان روبرو شد اما به معاون اول رئیس جمهور آسیبی نرسید.

خلیل‌زاد پس از پایان گفت‌وگوها و ترک دوحه برای گزارش‌دهی به پمپئو، در توئیتی در ۱۲ مارچ گفت: «صلح مستلزم توافق روی چهار موضوع است: ضمانت‌های ضد تروریستی، خروج نیروها نظامی، گفت‌وگوی بین‌الافغانی و یک آتش‌بس فراگیر.»

سال گذشته هنگامی که رییس‌جمهور دونالد ترمپ اجازه داد مذاکرات میان ایالات متحده و طالبان شروع شود، هیچ‌کس انتظار نداشت صبر او خیلی دوام بیاورد. بسیاری از ناظران نگران این بودند که او می‌تواند با صدور دستور خودسرانه‌ی خروج نیروهای امریکایی از افغانستان ـ امری که دولت افغانستان را در برابر تصرف کابل به دست طالبان آسیب‌پذیر می‌کند ـ تلاش تیم مذاکره‌کننده‌ ایالات متحده را برباد دهد.

امید زیادی هم وجود نداشت که ترمپ پس از لنگ‌کردن وزارت خارجه، براساس قوانین دیپلماتیک معمول بازی کند و به جای تکیه بر غرایز فاکس‌نیوز محورش، به نهادهایی چون جامعه اطلاعاتی امریکا که کارش مذاکره و دوندگی‌های مذاکرات است، تکیه کند. ولی ترمپ همه را متعجب کرده است. او با تعیین زلمی خلیل‌زاد افغانی‌الاصل به عنوان رییس هیأت مذاکره‌کننده‌ی امریکا، دیپلمات ‌بسیار با تجربه‌ای را برای این کار انتخاب کرد. با اینکه خلیل‌زاد گاهی اوقات به عنوان چهره‌ی بحث‌برانگیز در دو دور ریاست‌جمهوری بوش ـ که در آن‌ به عنوان سفیر ایالات متحده در افغانستان، عراق و سازمان ملل خدمت کرد ـ دیده می‌شد، برای این کار هم نزد جمهوری‌خواهان و هم دموکرات‌ها در کنگره به عنوان واجدشرایط‌ترین فرد از جامعه دیپلماتیک ایالات متحده، قابل‌قبول بود.

به خلیل‌زاد زمان و فضا داده شد تا تیم بین سازمانی جامعی از متخصصان را بسازد که از نمایندگان سازمان سیا گرفته تا وزارت خزانه‌داری را شامل می‌شود. او همچنین از همکاری شگفت‌آور پنتاگون برخوردار شد که همین اواخر موضع‌اش را در قبال افغانستان تغییر داده است. تا سال گذشته وزارت دفاع ایالات متحده بیشتر طرف‌دار عملیات‌های نظامی تهاجمی‌ علیه طالبان بود تا مشارکت در گفت‌وگوهای صلح.

ترمپ حتا توئیت درباره این موضوع را در سطح حداقلی نگهداشت. از جانب ترمپ، هیچ تهدید یا نظر نیش‌دار و طعنه‌آمیزی درباره افغانستان یا طالبان وجود نداشت و دخالت در ماموریت خلیل‌زاد نزدیک به صفر بود. عدم درگیری رییس‌جمهور امریکا با مسأله‌ی افغانستان، در واقع به نفع خلیل‌زاد بوده و به او دست باز در مذاکرات داده است. براساس گفته‌های منابع دیپلماتیک نزدیک به خلیل‌زاد، ترمپ [همچنان مانند گذشته] علاقه‌ی کمی به پیشرفت مذاکرات با طالبان نشان داده است. به جای ترمپ، نظارت بر پیشرفت رییس هیأت مذاکره‌کننده امریکا به مایک پمپئو وزیر امور خارجه محول شده است، کسی که از نظر بعضی‌ها به اندازه‌ترمپ احتمال داشت تلاش‌های صلح را تضعیف کند. در دسامبر سال گذشته، پمپئو در سخنرانی بزرگی در بروکسل، تقریبا به هر سازمان بین‌المللی که برای صلح جهانی کار می‌کند، از جمله سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا، اتحادیه آفریقا و بانک جهانی حمله کرده بود. با این‌حال، حتا پمپئو در مورد تلاش‌های صلح در افغانستان سکوت کرده است.

خلیل‌زاد با دست بسیار بازی که به خاطر رهایی از قید و دخالت واشنگتن دارد، موفقیت ظاهرا غیرممکنی را رقم زد. مذاکره‌کنندگان ایالات متحده و طالبان پس از شانزده روز گفت‌وگوهای پی‌هم در دوحه پایتخت قطر، بخش مهمی از این معامله‌ی پیچیده را جمع‌بندی کردند که می‌تواند در نهایت به درگیری در افغانستان پایان دهد؛ به جنگی که تقریبا بدون وقفه در طی بیش از هفده سال پس از تهاجم ایالات متحده به این کشور در سال ۲۰۰۱ ادامه داشته است. هر دو طرف اعلام کردند که درباره پیش‌نویس توافق روی دو موضوع مهم برای ایالات متحده، یعنی جدول زمانی خروج نیروهای امریکایی از افغانستان و تعهد طالبان به قطع رابطه با تمام گروه‌های افراطی به شمول القاعده، دولت اسلامی و گروه‌های جهادی آسیای میانه مانند جنبش اسلامی ازبیکستان و در نهایت ریشه‌کن‌کردن آن‌ها از افغانستان، به توافق رسیده‌اند.

خلیل‌زاد با به کارگیری احتیاط لازم در عملکردش، مطمئن شد که ما تنها زمانی به تمام جزئیات پی می‌بریم که هر بخش از توافق‌نامه منعقد شده باشد. در حالیکه دو عنصر نخست پیش‌نویس توافق‌نامه شاید برای امضا تقریبا آماده باشند، اما معامله‌ی کلی که ایالات متحده می‌خواهد احتمال دارد با یک رویکرد تدریجی و چند مرحله‌ای به خطر بیافتد.

خلیل‌زاد پس از پایان گفت‌وگوها و ترک دوحه برای گزارش‌دهی به پمپئو، در توئیتی در ۱۲ مارچ گفت: «صلح مستلزم توافق روی چهار موضوع است: ضمانت‌های ضد تروریستی، خروج نیروها نظامی، گفت‌وگوی بین‌الافغانی و یک آتش‌بس فراگیر.» او همچنین گفت: «شرایط برای صلح بهبود یافته است. روشن است که همه‌ی طرف‌ها پایان جنگ را می‌خواهند.» ملا عبدالغنی برادر رهبر سیاسی که هیأت طالبان را رهبری می‌کرد، این اظهارنظر مثبت را تکرار کرد.

اما حالا نوبت قسمت سخت ماجرا است: آتش‌بس و گفت‌وگوی بین‌الافغانی. رییس‌جمهور اشرف غنی عمیقا از این که طالبان هنوز از مذاکره با وی یا دولت وی خودداری می‌کنند، ناراحت است. به گفته‌ی کسانی که اخیرا با وی ملاقات کرده‌اند، او عصبانی است. اوقات‌تلخی او برخاسته از این گمانی‌زنی‌ها در تیم اشرف غنی است که امریکایی‌ها نقشه دارند به عنوان امتیازی به طالبان، غنی را از این روند دور نگهدارند؛ باوری که مبنای چندانی ندارد، زیرا همه می‌دانند که در دورهای قبلی هر وقت فرصتی پیش می‌آمد، خلیل‌زاد به کابل سفر می‌کرد تا به غنی گزارش دهد.

کاسه‌ی صبر تیم غنی ظاهرا در ۱۴ مارچ لبریز شد، زمانی که حمدالله محب مشاور امنیت ملی اشرف غنی در صحبت با جمعی از خبرنگاران در واشنگتن، ایالات متحده را به مذاکره برای تسلیم‌شدن [و رها کردن افغانستان به طالبان] متهم کرد. محب که قبلا به عنوان سفیر افغانستان در واشنگتن خدمت کرده است و بنابراین باید بهتر می‌دانست که از متحد اصلی دولت‌اش در عموم انتقاد نکند، گفت: «اگر این دستورالعملی برای صلح باشد، نمی‌دانیم که دستورالعمل جنگ چیست. آخرین مردمانی که خبر می‌شوند ما هستیم.»

هدف این حمله‌ی غیردیپلماتیکِ محب، بیشتر خودِ خلیل‌زاد بود. محب او را به «مشروعیت‌زدایی از دولت افغانستان و تضعیف آن و در عین حال تقویت طالبان» متهم کرد. او گفت که خلیل‌زاد طرح‌هایی برای تبدیل‌شدن به «فرمان‌فرمای کل» در افغانستان در سر دارد. وزارت امور خارجه ایالات متحده بلافاصله محب را برای سرزنش احضار کرد و به رییس‌جمهور غنی اطلاع داده شد که محب، که حاضر به عذرخواهی نشده بود، بیش از این به وزارت خارجه و یا نزد مقامات ایالات متحده پذیرفته نخواهد شد. خلیل‌زاد هرچند این اتهام غیرمنصفانه و ناروا بود، واکنش نشان نداد.

واقعیت این است که جایگاه داخلی غنی تضعیف شده است. با توجه به عدم اطمینان کابل بر پیشرفت و نتیجه احتمالی مذاکرات دوحه، پایگاه مردمی او از بین رفته است و او با سرخوردگی روزافزون در میان احزاب مخالف، سیاست‌مداران، جنگ‌سالاران و رهبران جامعه مدنی روبه‌رو است. حتا برخی از حامیان سابق وی قبول دارند که در هرگونه توافق سیاسی، غنی مجبور به عقب‌نشینی خواهد شد. رییس‌جمهور که ناگزیر از این موضوع آگاهی دارد، بر سر امریکایی‌ها که از نظرش وی را در روند صلح به حاشیه رانده‌اند، خشمگین است.

طالبان نیز با دیدار با سیاست‌مداران اپوزیسیون افغانستان و رهبران جامعه مدنی از جمله فعالان زن در مسکو در ماه فبروری، به این تنش دامن زدند. گزارش‌هایی وجود دارد که جلسه‌ی این‌چنینی دیگری در ماه آپریل در دوحه و احتمالا بازهم بدون حضور و شمولیت نمایندگان دولت برگزار می‌شود. امتناع سرسختانه طالبان از معامله مستقیم با غنی هنوز مانع بزرگی است که با وجود هرگونه موفقیتی که تا کنون در گفت‌وگوهای دوحه به دست آمده، باید بر آن غلبه شود.

خلیل‌زاد احتمالا از سر هوشیاری تصریح کرده است که مسأله گفت‌وگوی بین‌الافغانی روند صلح مربوط به افغان‌ها و چیزی است که آن‌ها خود شان باید آن را به دست بگیرند. با اینکه ممکن است غنی در انتظار حمایت بیشتر امریکا در این تلاش باشد، اما برای کمک به خودش، کار چندانی تا کنون انجام نداده است: او هیچ چارچوبی برای چنین گفت‌وگویی آماده نکرده و نه حتا تیم مذاکره‌کننده‌ای تشکیل داده است. این در حالی است که خلیل‌زاد از او خواسته باید که باید این کار را انجام دهد.

با همه‌ی این چالش‌ها، مسأله‌ی دشوار دیگری هنوز حل ناشده باقی مانده است: توافق بر سر آتش‌بس در جنگی که هنوز هر هفته جان ده‌ها نفر را می‌گیرد. در هفته‌های اخیر ده‌ها سرباز افغان کشته‌ شده‌اند و بیش از پنجاه تن توسط طالبان در نبردی بر سر کنترل ولایت بادغیس در غرب افغانستان، اسیر شده‌اند. در ۱۷ و ۱۸ مارچ، حدود صد نفر از نیروهای امنیتی افغانستان سعی کردند به ترکمنستان در آنسوی مرز فرار کنند اما توسط مقامات ترکمن بازگردانده شدند. در عین زمان، طالبان ادعا کرد که ۹۰ سرباز افغان به نیروهای طالبان در ولایت بادغیس تسلیم شده‌اند. اکنون بسیاری‌ها از تشدید بیشتر درگیری هراس دارند زیرا طالبان به طور سنتی عملیات تهاجمی بزرگی را در فصل بهار راه‌اندازی می‌کنند. براساس برآوردهای فعلی، طالبان در حال حاضر کنترل نیمی از کشور را در دست دارند هرچند هنوز نتوانسته‌اند شهر عمده‌ای را به تصرف خود درآورند.

آخرین روند صلحی را که افغان‌های سال‌خورده‌ به یاد دارند، گفت‌وگوهای تحت رهبری سازمان ملل است که با موافقت‌نامه‌های ژنیو در سال ۱۹۸۸ پایان یافت و منجر به خروج نهایی نیروهای شوروی از افغانستان شد. این مذاکرات چهار سال زمان برد تا به پایان برسد. اکنون، برای اولین‌بار پس از خروج روس‌ها، با اینکه برخی‌ها از سر ناگزیری از چشم‌انداز دولت جدیدی که در آن طالبان شریک باشند، می‌ترسند، بسیاری از افغان‌ها برای پایان این جنگ و یک توافق سیاسی که اکثر آن‌ها بتوانند با آن سر کنند، امیدوار هستند. اگر صبر غیرمعمول و نامتعارف رییس‌جمهور معمولا عجول ایالات متحده دوام بیاورد، خلیل‌زاد شاید بتواند چنین توافقی را سامان دهد.

نیویورک ریویو ـ احمد رشید

افغانستان کشوری است با مجموعه‌ای از رفتارهای متضاد؛ در کنار تمام افتخاراتی که در طول سال‌های مملو از درگیری و جنگ افغان‌ها در مبارزه با متجاوزان خارجی برای خود به نیکی رقم زده‌اند، داستان‌های تلخی از اشتباهات فاحش سردمداران این سرزمین نیز به چشم می‌خورد، اشتباهاتی که پیامدی جز تباهی، ویرانی زیرساخت‌های کشور، کشته و زخمی شدن میلیون‌ها افغان و آواره شدن میلیون‌ها افغان دیگر نداشته‌است.

شاید گزافه نباشد اگر بگوییم افغانستان و مردم شجاع، مظلوم و البته بی‌دفاع این کشور تنها مردمی هستند که هرگز پاداش مجاهدت‌ها و تلاش‌های خود برای رسیدن به صلح و امنیت را نگرفته‌اند، از اماواگرهای ناکامی دول و مردم افغانستان در رسیدن به این آرزوهای دیرینه‌شان که بگذریم، دخالت قدرت‌های استعماری جهان به شمول اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده امریکا در رقم زدن این سرنوشت شوم برای افغانستان و مردمش را نیز نباید نادیده گرفت: شوروی سابق با هدف توسعه و گسترش قدرت خود به افغانستان حمله کرد و پس از سالها جنگ و تباهی در حالی خاک افغانستان را ترک کرد که حوادث پس از خروج ارتش سرخ از افغانستان به مراتب تلخ‌تر از زمان حضور شوروی در افغانستان رقم خورد.

در زمانی‌که افغان‌ها برای دفاع از سرزمین و ناموس خود برای مقابله با متجاوزین روس به پا خاسته بودند، امریکا در همکاری با پاکستان و عربستان سعودی و با تزریق پول و اسلحه یک‌بار دیگر افغان‌ها را آلت دست قرار داد و از توان جنگی افغان‌ها برای نابودی کمونیزم استفاده کرد. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و نظام کمونیستی آن که تهدیدی جدی برای نظام سرمایه‌داری امریکا و متحدانش به شمار می‌رفت توسط  افغان‌ها کلیک خورد و امریکا و شرکایش در سرمستی شکست اتحاد جماهیر شوروی، حق و حقوق مردم مظلوم افغانستان را به دست فراموشی سپردند و هرگز به تشکیل یک دولت فراگیر در افغانستان که می‌توانست صلح و رفاه را برای مردمان این سرزمین به ارمغان آورد، کمک نکردند.

سالهای تاریک حضور طالبان در افغانستان بازهم حوادث تلخ‌تری از تجاوز شوروی به این کشور رقم زد و افغان‌های بیشتری برای نجات جان‌های خود از سرزمین آبا و اجدادی‌شان گریختند و راهی اروپا،  امریکا، کشورهای همسایه و دیگر نقاط دنیا شدند.

افغان‌های گریخته از کشورشان اگرچه در برخی  موارد به یک زندگی مرفه در کشورهای  اروپایی، امریکا و استرالیا دست یافتند اما هرگز حس وطن‌دوستی خود را فراموش نکردند و با پیگیری اوضاع سیاسی مترصد بازگشت به کشور و خدمت به مردم خود بودند: بازگشت انبوع مهاجرین افغانستانی به کشورشان پس از سال 2001 خود گواه این مدعاست.

افغان‌ها به همان اندازه که با ورق زدن برگه‌های زرین حماسه‌های خود در طول تاریخ گذشته و معاصر مسرور می‌شوند، به همان اندازه از نیش و کنایه‌های دوست و دشمن در امان نبوده و افسرده خاطر می‌گردند.

تنها در یک مورد، ولادمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، طی اظهار نظری طعنه آمیز بر افغان‌ها و یک دنیا خصلت‌های نیکشان  تاخته است.   

شجاع ذکی، یکی از کاربران فیس‌بوکی، به نقل از ولادمیر پوتین نوشته است: «زمانی که یک افغان پولدار شود، حساب بانکی اش را در دوبی یا سویس باز می کند؛ اگر مریض شود، علاجش را در هند یا پاکستان می کند؛ ثروتش را در آلمان سرمایه گزاری می کند؛ خریداری‌اش را از دوبی و ترکیه می کند و عبادتش را در مکه و مدینه؛ فرزندانش را برای تحصیل به اروپا و برای سیاحت به امریکا و کانادا و یا هم اروپا می فرستد؛ اما زمانی که فوت کرد، در آن وقت به سرزمین پدری‌اش افغانستان برده و آنجا دفن می شود.»
به گفته پوتین: «افغانستان صرف گورستان برای افغان هاست، چگونه دل‌شان برای توسعه، انکشاف و ترقی یک گورستان بسوزد!»

در پاسخ به این اظهار نظر جناب پوتین باید گفت که افغانستان و مردم شریفش اگر قربانی اهداف شوم استعمارگران نمی‌شدند، در وطن‌پرستی و تلاش برای آبادانی کشورشان از هیچ مردمی کم نداشتند. اگر امروز شما به کنایه سبک زندگی افغان‌ها را به سخره می‌گیرید، حق دارید چون شما روس‌ها کسانی بودید که سبب این همه بدبختی برای ما شدید.

شما روس‌ها هنوز به ما افغان‌ها مدیون  هستید و در یک مورد تنها و تنها اگر بدهی‌های مالی خود بابت استفاده از گاز افغانستان را بدهید، افغانستان می‌تواند بسیاری از زخم‌های خود را درمان کند، حال بگذریم از هزینه‌های هنگفتی که شما روس‌ها بابت تجاوز و تحمیل جنگ بر افغانستان، به مردم این سرزمین بدهکار هستید اما حاضر نیستید پرداخت کنید تا به نوعی جبران کرده باشید.

این در حالی‌ست که حکومت برگزاری نشست سفیران ناتو در کابل را تأیید نمی‌کند و دفتر سخنگوی مشاور امنیت ملی نیز در این مورد اظهار بی‌اطلاعی می‌نماید.

حمدالله محب، چندی پیش برای شرکت در نشست شورای امنیت ملی سازمان ملل در مورد اوضاع افغانستان به نیویورک سفر کرد؛ وی در این سفر طی اظهاراتی در مورد مذاکرات مستقیم زلمی خلیل‌زاد با نمایندگان طالبان در دوحه قطر، نماینده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان، را به تلاش برای تشکیل حکومت موقت و قرار گرفتن در رأس این حکومت از طریق طالبان متهم نمود.

این اظهارات بی‌باکانه حمدالله محب موجی از واکنش‌های مثبت و منفی را در پی داشت و وزارت خارجه امریکا مشاور امنیت ملی افغانستان را اظهار و با لحنی تند تأکید نمود که توهین به زلمی خلیل‌زاد در اصل توهین به وزارت خارجه امریکا می‌باشد.

ایالات متحده امریکا در ادامه در تماس با رئیس جمهور غنی به وی اطلاع داد که واشنگتن از این به بعد با حمدالله محب تعاملی نخواهد داشت.

این اخطار امریکا به غنی به معنای برکناری حمدالله محب از پست مشاور امنیت ملی افغانستان بود، نکته‌ای که رئیس جمهور غنی تا این لحظه آن را جدی نگرفته و به حضور حمدالله محب در جلسات مهم داخلی و خارجی اصرار می‌ورزد.

عصمت‌الله قانع، آگاه امور سیاسی، در مورد تنش ایجاد شده میان امریکا و رئیس جمهور غنی روی بودن یا نبودن حمدالله محب، می‌گوید افغانستان براساس  منافع ملی خود مجبور است با برخی کشورها رابطه داشته باشد و با زیرکی خاصی این روابط را حفظ کند و اینگونه اظهارات می‌تواند به منافع ملی افغانستان ضربه بزند.

مهدی افضلی، آگاه روابط بین‌الملل، نیز می‌گوید اصرار رئیس جمهور غنی بر حفظ حمدالله محب در پست مشاور امنیت ملی افغانستان می‌تواند تنش‌های پیش آمده میان امریکا و افغانستان را تشدید کند.

حمدالله محب از زمان قرار گرفتن در پست مشاور امنیت ملی تاکنون در چندین مورد سبب ایجاد تنش و جنجال‌های داخلی و خارجی شده‌است.

وی چندی پیش نیز طی اظهاراتی متهم کننده گفته بود معاش بسیاری از کارمندان امنیت ملی در زمان اتمر را سفارت خانه‌های خارجی پرداخت می‌کرده‌است.

این گفته‌های حمدالله محب با واکنش تند حنیف اتمر روبرو شد و مشاور پیشین امنیت ملی خواستار روشن شدن دقیق موضوع شد. حمدالله محب همچنین مشاوریت امنیت ملی در زمان اتمر را به کودکستان تشبیه نموده بود.  

صلح در میدان جنگ رقم می‌خورد، نه در پشت میز مذاکره و گفت‌وگو. میز مذاکره و گفت‌وگو شاید تسهیل‌کننده روند صلح باشد، ولی صلح زمانی معنا پیدا می‌کند که طرف‌های درگیر توانسته باشند یک‌دیگر را راضی کنند که برای ختم جنگ به گفت‌وگو بپردازند. امروز اگر طالبان با امریکایی‌ها در حال گفت‌وگو و مذاکره هستند، این گفت‌وگو و مذاکره ماحصل ۱۸ سال جنگی است که میدان‌های افغانستان شاهد آن بوده است. در این ۱۸ سال افغانستان روزهای سخت و دشوار زیادی را پشت سر گذشته است، اما در عین حال دست‌آوردهای چشم‌گیر و غیرقابل انکاری نیز داشته است.

۱۸ سال پیش افغانستان هیچ ارتش و نیروی نظامی از خود نداشت. نیروهای امنیتی کشور در سال‌های پس از سقوط رژیم داکتر نجیب‌الله بر اثر توطیه بیرونی و عدم فهم آنانی که تازه قدرت را به دست گرفته بودند، متلاشی شدند. تانک‌ها و تجهیزات نظامی افغانستان به نرخ آهن کهنه در کشور همسایه به فروش رفت. جنگنده‌های افغانستان یا منهدم شد و یا از کشور خارج گردید. ۱۸ سال پیش وقتی نظام سیاسی جدید در پی توافق بن ساخته شد، افغانستان کشوری ویران و بدون نیروی امنیتی بود. تنها نیروهای جنگنده در کشور، افراد مسلح تنظیم‌ها و احزاب جهادی بودند که تجربه تلخ دهه ۷۰ خورشیدی را تداعی می‌کردند. افغانستان تقریباً از نقطه صفر به کمک جامعه‌ی جهانی نیروهای امنیتی‌اش را احیا کرد. امروز نیروهای امنیتی کشور با همه مشکلات و کم‌و‌کاستی‌هایی که دارند، یگانه نیروی پاسدار نظام، مردم و ارزش‌های ملی ما هستند. این نیروها حداقل از پنج سال گذشته به تنهایی در برابر تجاوز و گروه‌های هراس‌افگن ایستاده‌گی و مقاومت کرده‌اند.

امروز که بحث گفت‌وگوهای صلح بیش‌تر از هر ‌زمانی داغ شده است، باید هم‌چنان با تکیه بر نیروهای امنیتی خود، صلح را در کشور تامین کنیم. صلح زمانی در کشور ما تامین می‌شود که در میدان جنگ توانسته باشیم قدرت و صلابت‌مان را به دشمن نشان دهیم. صلحی که از راه تضّرع و امتیاز‌بخشی به دست آید، صلح پایدار و قابل قبول برای مردم افغانستان نیست. صلحی که در آن دست‌آوردهای ۱۸ ‌ساله ما که به بهای خون هزاران مرد و زن، جوان و پیر این سرزمین به دست آمده، نابود شود، صلح نه، بل اسارت و برده‌گی است. این را سیاسیون ما که از منظر انتقادی به کارنامه حکومت نگاه می‌کنند و در نشست‌های به اصطلاح صلح شرکت می‌جویند، باید در نظر داشته باشند.

ما در جاهایی ممکن است با یک‌دیگر اختلاف نظر و مشکل داشته باشیم، اما این اختلاف نظر نباید ما را چنان از یک‌دیگر دور سازد که منافع مشترک‌مان را نبینیم و عملاً تیشه را برداریم و به ریشه‌های خود بزنیم.

ما چند روزی بیش‌تر با بهار و سال نو فاصله نداریم. بهار همواره متأسفانه در افغانستان فصل جنگ بوده است. دشمنان افغانستان با استفاده از وضعیت جَوی در فصل‌های بهار و تابستان حملات‌شان را تشدید می‌بخشند. همین حالا در بخش‌های بزرگی از کشور این حملات آغاز شده و یا در حال آغاز‌ شدن است. حداقل گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که در برخی مناطق پنج ولایت، نیروهای هراس‌افگن به شدت جنگ را آغاز کرده‌اند. بادغیس در غرب کشور شاید بیش‌تر از همه گواه جنگ در روزهای پسین بوده باشد. ده‌ها نیروی امنیتی ما در این نبردها قربانی شده‌اند.

به نظر می‌رسد که با وارد شدن به سال نو، روزهای دشوار نیز فرا خواهد رسید. به همین دلیل، ضرورت است که از نیروهای امنیتی کشور حمایت و پشتی‌بانی صورت گیرد. هر ‌صدای ما در حمایت از نیروهای امنیتی، به معنای ضربه زدن به دشمن در میدان جنگ است. اگر ما واقعاً صلح می‌‌خواهیم، باید اختلاف‌های جزیی و سیلقه‌ای را کنار گذاشته و به عنوان یک مشت واحد در برابر مخالفان عمل کنیم. طالبان تلاش دارند که سال آینده را برای خودشان سال مهم بسازند. برای ما اما سال آینده سال سرنوشت‌ساز خواهد بود، سالی که ما بتوانیم وارد گفت‌وگوهای مستقیم صلح شویم و کشورمان را از مصیبت جنگ و ویرانی برهانیم.

اتکا بر نیروهای امنیتی ما، از اولویت‌های اساسی ما است. امروز در رأس نیروهای امنیتی کشور، مدبرترین افراد قرار گرفته‌اند که در ۱۸ سال گذشته کم‌تر نظیر داشته‌اند. آنان نشان داده‌اند که از عهده مسوولیت‌های‌شان به خوبی به در می‌آیند، به این شرط که نیروهای سیاسی ما نیز در این راستا ممد واقع شوند.

نباید بگذاریم که تجربه‌های تلخ گذشته یک‌بار دیگر تکرار شود و افغانستان به روزهای تاریک و ظلمانی برگردد. در گذشته اختلاف‌های ما باعث شد که نتوانیم به صلح و پیش‌رفت دست پیدا کنیم. جنگ‌های ویران‌گر کابل که ریشه در سیاست‌های کشور پاکستان داشت، از افغانستان میدان جنگ ساخت. امروز نیز اگر با هوشیاری و درایت عمل نکنیم، باز در همان دام گذشته اسیر خواهیم شد.

نثاراحمد فیضی غوریانی

پس از اظهارات عمران‌خان در باره‌ی تشکیل یک حکومت جدید در افغانستان و پایان جنگ، شماری از دیپلمات‌های بازنشسته‌ی هندی از جمله یکی از سفیران پیشین هند در کابل نوشتند که دهلی نو به زلمی‌ خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه‌ی ایالات متحده در مورد پایان جنگ افغانستان بسیار به صراحت گفته است که هند نمی‌خواهد با کاهش نیروهای امریکایی یک حکومت موقت در افغانستان تشکیل شود. به نوشته‌ی برخی از دیپلمات‌های هندی، هند به آقای خلیل‌زاد گفته است که حکومت آینده‌ی افغانستان هم باید منتخب باشد و مشروعیت انتخاباتی داشته باشد. حکومت موقت/انتقالی مشروعیت انتخاباتی ندارد و در مواردی که یک کشور از جنگ به آرامش یا از دیکتاتوری به دموکراسی گذار می‌کند، حکومت‌ انتقالی روی کار می‌آید.

در افغانستان هم در حلقات اکادمیک، رسانه‌ای و سیاسی این بحث خیلی داغ است که اگر طالبان بالاخره به پایان جنگ راضی شوند، ‌چگونه به یک دموکراسی نمایند‌‌گی می‌پیوندند؟ در تحقیق اخیر انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان الگوهای مختلف حل سیاسی جنگ معرفی شده است. بر مبنای این تحقیق که نویسنده‌ی آن دکتر عمر صدر است، در هر جنگی که به حل سیاسی منجر شود، شورشیان در پایان کار یا در انتخابات شرکت می‌کنند، ‌یا در کنار شرکت در انتخابات، دولت، قدرت حکومت مرکزی را هم با آنان شریک می‌کند و در برخی موارد شورشیان در کنار این که امتیاز شریک شدن در قدرت و شرکت در انتخابات را به دست می‌آورند، در مناطق زیر سلطه‌ی‌شان به نحوی خودمختاری نیز دست پیدا می‌کنند.

اما طالبان تا کنون نه به شرکت در انتخابات، ‌نه به خود مختاری و نه به شریک‌سازی قدرت در حکومت مرکزی آری گفته‌اند. طالبان هیچ طرحی از آدرس سازمان‌شان برای حل سیاسی جنگ و نحوه‌ی تحقق آن بیرون نداده‌اند، ‌اما چهره‌های نزدیک به طالبان و آنانی که با این گروه مذاکره کرده‌اند به نقل از مذاکره‌کنندگان طالب می‌گویند که این گروه طرف‌دار یک حکومت انتقالی است. در تحقیق دکتر عمر صدر هم حکومت انتقالی به عنوان یکی از اشکال تحقق حل سیاسی جنگ معرفی شده است. حکومت انتقالی برای گذار از جنگ به صلح در بسیاری از کشورها روی کار می‌آید.

اما حکومت رییس جمهور غنی در کابل، صرف به راه حلی که زمینه‌ی شرکت طالبان در انتخابات ریاست جمهوری را فراهم کند، ‌رضایت می‌دهد. این حکومت شاید با شریک‌سازی قدرت حکومت مرکزی با طالبان هم مشکل نداشته باشد، اما در نهایت می‌خواهد که طالبان آتش‌بس را بپذیرند، به حزب سیاسی بدل شوند و در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کنند و بخت‌شان را بیازمایند. ارگ شاید به طور موقت و به طور نانوشته به دوام سلطه‌ی طالبان بر مناطقی که آنان در اختیار دارند نیز رضایت نشان دهد. اما گروه طالبان بارها گفته‌اند که نظم سیاسی پس از بن را نمی‌پذیرند. سخنگویان غیر رسمی گروه طالبان هم می‌گویند که رهبران شورای کویته به این عقیده‌اند که اگر در انتخاباتی شرکت کنند که زیر چتر نظم سیاسی پس از بن برگزار می‌شود، حیات سیاسی طالبان به عنوان یک سازمان به پایان می‌رسد. به همین دلیل است که بحث تشکیل یک حکومت انتقالی داغ است.

طالبان به مذاکره با حکومت هم رضایت نشان نمی‌دهند. آنان می‌خواهند که در نهایت با احزاب و سیاست‌مداران بیرون از حکومت مذاکره کنند و نماینده‌گان حکومت هم در نقش یک گروه در مذاکره بیایند. روشن است که وقتی گروه‌ها مذاکره کنند، بحث تشکیل یک حکومت انتقالی برای گذار به نظم سیاسی نو مطرح می‌شود.

بسیاری از سیاست‌مداران کابل‌نشین به این باور اند که پاکستان هم طرف‌دار تشکیل حکومت انتقالی است. چهره‌های افغانستان‌شناس پاکستانی نزدیک به استبلشمنت آن کشور هم از تشکیل یک اداره‌ی انتقالی دفاع می‌کنند. مثلاً رستم‌شاه مهمند سفیر پیشین پاکستان در کابل که به استبلشمنت آن کشور خیلی نزدیک است، ‌در مقاله‌ای یک حکومت انتقالی ایتلافی را برای افغانستان پیشنهاد کرده است. از سخنان اخیر عمران‌خان هم می‌توان همین طور استنباط کرد که اسلام‌آباد طرف‎دار تشکیل یک حکومت انتقالی است.

حتماً جنرال‌های پاکستانی و استراتژیست‌های آن کشور به این نتیجه رسیده‌اند که یک حکومت انتقالی که در آن طالبان هم مشارکت داشته باشند، راه را برای نفوذ تعیین‌کننده‌ی اسلام‌آباد در مناسبات قدرت افغانستان باز می‌کند. پاکستان همیشه این روایت را به دنیا فروخته است که طالبان در میان پشتون‌های افغانستان نفوذ دارند و در میان پشتون‌های پاکستانی محبوبیت و به همین دلیل است که تا سطح متحد جنرال‌های پاکستانی ارتقا یافته‌اند. در داخل افغانستان هم روایت آنانی که با طالبان هم‌سویی اعتقادی و سیاسی دارند این است که شورش مجدد گروه طالبان در سال ۲۰۰۴ معلول «ستم» و «بی‌دادی» است که بر پشتون‌ها پس از سال ۲۰۰۱ اعمال شد. آنانی که با طالبان سم‌پاتی دارند می‌گویند که پس از نشست بن «نماینده‌گان واقعی پشتون‌ها» به حکومت راه نیافتند و هم‌چنان عملیات‌های نظامی، بمباردمان‌های کور و بازداشت‌های خودسرانه‌ی افراد هم در روستاهای پشتون‌نشین اتفاق افتاد و این امر شورش مجدد طالبان را کلید زد. انتونیو گوزتوزی آلمانی و شماری از پژوهش‌گران دیگر هم به این باور اند که طالبان در جنوب روی قبایل مشخص نفوذ دارند.

پاکستانی‌ها هم سیاست‌مداران ناسیونالیست و میهن‌پرست پشتون افغانستان را نماینده‌گان واقعی پشتون‌ها نمی‌دانند. آنان صرف گروه‌هایی را نماینده‌گان واقعی پشتون‌های روستایی معرفی می‌کنند که متحد ارتش پاکستان باشند. پاکستانی‌ها و طرف‌داران‌شان حتا واقعیت‌های مربوط به بافت اجتماعی و قبایلی مناطق جنوبی افغانستان را نادیده می‌گیرند و با ناشی‌گری بیش‌تر پشتون‌های روستایی‌ را طرف‌دار طالبان عنوان می‌کنند. پاکستانی‌ها می‌خواهند با ادغام نیروهای طرف‌دارشان در دولت افغانستان، به پنج هدف عمده برسند. بارنت روبین افغانستان‌شناس امریکایی نوشته است که این پنج هدف عبارت ‌اند از ۱-خروج نیروهای امریکایی ۲-محدود شدن روابط هند و کابل ۳-دسترسی تجارتی به آسیای میانه بدون این‌که به افغانستان امتیاز دسترسی به هند از طریق پاکستان داده شود ۴-توافق روی حوزه‌های آبی مشترک به سود پاکستان و ۵-رسمیت یافتن خط دیورند.

اگر این اهداف آن طوری که پاکستان می‌خواهد برآورده شود، ‌افغانستان در نقش یک ایالت آن کشور تقلیل می‌یابد و آهسته‌آهسته به یک پایگاه ضد هند بدل می‌شود. روشن است که در این وضعیت هند و بازی‌گران دیگر خاموش نمی‌نشینند. به باور آنانی که اوضاع جنوب آسیا را دنبال می‌کنند، فرهنگ سیاسی هند در سال‌های اخیر به سمت سلطه‌گری میلان یافته است و این کشور اجازه نمی‌دهد که یک افغانستان ضد هند آن طوری که پاکستان می‌خواهد تشکیل شود. روشن است که بازی‌گران دیگر هم به آن‌چه که پاکستان می‌خواهد در کل رضایت ندارند. هند در حال حاضر از موقف حکومت محمداشرف غنی پشتی‌بانی می‌کند.

پایان جنگ در افغانستان وقتی متصور است که همه‌ی قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای روی آینده‌ی سیاسی افغانستان توافق کنند و نیروهای داخلی سیاسی هم از آن حمایت کنند. اگر وضعیت به سمتی پیش برود که صرف یک کشور نقش تعیین‌کننده در مناسبات قدرت افغانستان داشته باشد، ‌قدرت‌های دیگر از آن احساس خطر خواهند کرد و جنگ مجدداً آغاز خواهد شد.

8am

علی رغم عکس العمل های وسیع در برابر اظهارات مشاور امنیت ملی افغانستان حمدالله محب در ارتباط به انتقادات صریح وی از عملکرد خلیلزاد در مذاکرات با طالبان در قطر، جزئیات دیگری نیز وجود دارد که دولت افغانستان را نگران کرده است.

یک منبع ارگ ریاست جمهوری به شرط اخفای اسم به انسان نیوز گفته است که خلیلزاد اندکی قبل از گفتگوهای اخیر قطر، پنهانی به اسلام آباد سفرنموده و در آنجا با مقامات طالب دیدار کرده است. 

منبع تأکید می‌ورزد که نمایندهٔ وزارت خارجهٔ امریکا زلمی خلیلزاد برخلاف آن میکانیزمِ اطلاع رسانی عمل میکند که دولت افغانستان و طرف امریکایی به آن توافق کرده بودند.

پس از دور چهارم مذاکرات در قطر، خلیلزاد به کابل آمده بود و در آنجا جزئیات موضوع را با مقامات افغان در میان گذاشت. علاوه بر آن، فیصله شده بود که خلیلزاد دولت افغانستان و رسانه ها را در ارتباط به هر گونه گفتگوها بموقع مطلع میسازد.

این در حالی است که نه تنها خلیلزاد به این موضوع توجه ای نکرد بلکه اندکی قبل از دور اخیر گفتگوهای قطر به اسلام آباد پنهانی سفر نموده و در آنجا با مقامات پاکستانی بشمول رهبران طالب دیدار کرده است.

تقریباً یک ماه پیش عمران خان بیان داشته بود که رهبران طالب را به اسلام آباد دعوت کرده اند. در نتیجهٔ عکس العمل های وسیع، طالبان ظاهراً اعلان کردند که دعوت عمران خان را نپذیرفته اند؛ اما با آن هم، ایشان بدور از دوربین رسانه ها با مقامات پاکستانی و خلیلزاد دیدار کرده اند. 

منبع ارگ می افزاید که یکی از موضوعات اجندای این دیدار قانع ساختن مقامات پاکستانی بود که به ملا عبدالغنی برادر اجازه بدهند تا به گروه مذاکراتی طالبان در قطر بپيوندد.

گفته میشود که مقامات پاکستانی در ازای ملا برادر خواستار یک سلسله امتیازات در دور پنجم مذاکرات شده بودند.

طالب در نخست گفته بودند که ملابرادر همتای زلمی خلیلزاد نه بلکه همتای وزیر امور خارجهٔ امریکا مایک پامپیئو میباشد. بخاطر این نامبرده به قطر نمی رود. در پهلوی آن، آوازه های به نشر رسید که گویا ملابرادر بدلیل تحریماتی که بر وی وضع شده است نمیتواند به قطر سفر نماید.

ملا عبدالغنی برادر که در پاکستان زندانی بود، به درخواست خلیلزاد از بند رها و در نتیجهٔ این دیدارها و توافقات مخفی توسط یک هواپیمای اختصاصی نظامی امریکایی به دوحه، پایتخت قطر، برده شد تا در گروه مذاکراتی مذاکره کنندگان طالب اشتراک نماید.  یگانه دلیل انتقادات صریح از خلیلزاد توسط مشاور امنیت ملی افغانستان در سفر وی به امریکا این نبود که چرا جزئیات گفتگوهای دور پنجم مذاکرات قطر را با دولت افغانستان شریک نساخته اند. در کنار آن، مهمترین عامل نگرانی های مقامات افغان این کارکردهای ماجراجویانه خلیلزاد اند که در نتیجه آن به حاکمیت ملی افغانستان به دیده تحقیر نگریسته شده است.