نویسنده: Raha News Agency

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان امروز سه شنبه (۲۹ سرطان) در یک اعلامیه عید سعید قربان را تبریک گفت و تاکید کرد این کمیسیون خواستار احترام گزاردن طرف‌های درگیر به خواست جمعی مردم به برقراری آتش‌بس به‌مناسبت عید و دوام آن بود، کمیسیون همچنان خواستار برقراری آتش‌بس دایمی و تلاش همه‌جانبه برای تحقق صلح عادلانه و پایدار است.
این کمیسیون همچنان می‌گوید برای رسیدگی به مشکلات و نیازهای بی‌جاشدگان، به‌ویژه زنان و کودکان، در جریان عید و پس از آن، ارگان‌های مسئول دولتی و بین‌المللی باید توجهی ویژه کنند، آن‌ها همزمان که درگیر بیکاری، فقر و ویروس کرونا هستند، از سرپناه مناسب و امکانات اولیه و اساسی زندگی نیز محروم‌اند.
با این حال، تاکنون از دو سوی جنگ اعلامیه‌ای دست کم برای آتش‌بس در ایام عید نشر نشده است.

عبدالحفیظ منصور، عضو هیأت مذاکره‌کننده دولت می‌گوید گروه طالبان کشورهای ترکیه، ایران و قطر را به خشم آورده است.

این عضو هیأت مذاکره‌کننده دولت با طالبان روز دوشنبه، بیست‌وهشتم سرطان، در یادداشتی نوشت: «ما یقین داریم که طالبان اهل صلح و تفاهم نیستند، اما نشست‌های اخیر کشورهای مختلف را فهماند که طالبان را تا هنوز نشناخته‌اند.»

به باور او، نشست دو روزه در دوحه بی‌ثمر پایان یافت و اکنون مقامات قطری در پی بازنگری سیاست‌شان در قبال طالبان افتاده‌اند.

منصور شرح داده است ترکیه در آغاز فکر می‌کرد، میزبان خوبی برای گفت‌وگوهای صلح افغانستان باشد، اما طالبان با عدم حضور خود در نشست استانبول برنامه ترکیه را نقش بر آب کردند و به این ترتیب چهره دیگر خود را به این کشور نشان داد.

عبدالحفیظ منصور در ادامه نوشته است: «ایران بدین باور بود که قادر است نقش سازنده‌ای در جهت تامین صلح افغانستان ایفا کند. روی تماس‌ها و همکاری‌های چند ساله‌اش با طالبان حساب باز کرده بود، مقامات ارشد ایران در تمجید از طالبان راه افراط پیمودند، اما در میز مذاکره طالبان به هیچ یک از پیشنهادات ایران گوش ندادند و در فرجام ایران دریافت که دستش در این معامله تهی است.»

این عضو هیأت مذاکره‌کننده دولت می‌گوید که در آخرین مورد خوش‌بینی‌های قطر نیز در این باب به یاس تبدیل شد.

به گفته او، قطر بیش از همه امیدوار بود که می‌تواند طالبان را برای ختم جنگ و ایجاد یک دولت مشارکتی ترغیب کند، اما نشست دو روزه در دوحه بی‌ثمر پایان یافت و اکنون مقامات قطری در پی بازنگری سیاست‌شان افتاده‌اند.

عبدالحفیظ منصور می‌گوید که سه کشور یاد شده ترکیه، ایران و قطر به «غیظ» افتاده‌اند و خشم‌شان را از طالبان تکرار می‌کنند.

نشستی که قرار بود به میزبانی ترکیه برگزار شود، به دلیل حاضرنشان طالبان برای شرکت در آن لغو شد.

هم‌چنان ایران در هفته‌های گذشته میزبان نشستی با حضور نماینده‌گان جمهوری اسلامی افغانستان و هیأت طالبان بوده است.

نشست در سطح بلند بین هیأت جمهوری اسلامی افغانستان به ریاست عبدالله عبدالله و هیأت طالبان به ریاست ملا عبدالغنی برادر به روزهای شنبه و یک‌شنبه (۲۶ و ۲۷ سرطان) در دوحه برگزار شد. این نشست هرچند یک اعلامیه مشترک صادر کرد، اما از نظر برخی‌ها نتیجه مشخص در پی نداشته است.

پلیس کابل گفت حوالی ساعت ۸:۱۰ صبح سه موشک “توسط تروریستان وحشی” از ناحیه چهارم به سمت ارگ پرتاب شده است.

در زمان حمله، اشرف غنی، رئیس جمهوری، و شماری از مقام‌ها و شخصیت‌ها در ارگ ریاست جمهوری در حال ادای نماز عید قربان بودند.

این موشکها در ناحله اول و دوم در نزدیکی “گلبهارسنتر” در چند صد متری ارگ ریاست جمهوری، وزارت خارجه و ساختمان معاوان ریاست جمهوری فرود آمده است.

به گفته پلیس کابل دو موشک دیگر در قلعه علی‌مردان و چمن حضوری فرود آمده است. پلیس گفت این حادثه تلفات جانی ندارد ولی خسارت مالی اندکی برجای گذاشته است.

آقای غنی پس از ختم نماز عید قربان درباره پرتاب این موشک‌ها گفت که چند راکت انداخت(شلیک) و فکر کردند راکت موجب این می شود که “نماز را ترک کنیم” ولی به گفته او کسی از جایش تکان نخورد.

آقای غنی گفت این کشور را با راکت نمی‌توان گرفت. او خطاب به مخالفین دولت گفت شهروند افغانستان شوید و آزادی حق انتخاب را دارید. رئیس جمهوری افغانستان از آنان خواست در یک روند ملی مشارکت کنند و مردم را سهیم سازند، “ببینید که مردم از شما قهرمان خواهد ساخت.”

او گفت مخالفین پیام مرگ را می‌آورند ولی پیام دولت، پیام زندگی است.

ارگ ریاست جمهوری بارها هنگام برگزاری مراسم‌های مهم موشک باران شده است.

سال گذشته در حالیکه دولت افغانستان در حال برگزاری جشن صد و یکمین سالگرد استقلال افغانستان بود، ۱۴ موشک به سمت ارگ شلیک شد که یکی از آنها به ارگ ریاست جمهوری افغانستان اصابت کرد که منجر به زخمی شدن شش نفر از اعضای قطعه تشریفات شد.

در سال ۱۳۹۷ نیز در اولین ساعات عید قربان ارگ ریاست جمهوری افغانستان هدف حمله چند گلوله خمپاره (هاوان) قرار گرفت.

آقای ستانکزی، روز سه‌شنبه -۲۹ سرطان-، در پیامی به مناسبت عید قربان، گفت جامعه‌ی جهانی، باید به مردم افغانستان در راستای برقراری صلح کمک کند.

او افزود: «عید قربان را در حالی تجلیل می‌کنیم که هموطنان ما هر روز به دلیل فتنه‌ی ایجاد شده توسط بیگانگان، قربانی می‌شوند.»

آقای ستانکزی، گفت امتناع طالبان از گفت‌وگو با دولت افغانستان، به معنای طولانی‌شدن فاجعه و ایجاد دردسرهای جدید است.

او افزود: «اگر می خواهیم اعتماد ایجاد کنیم، آتش‌بس و توقف کشتار افغان‌ها، تنها راه حل است.»

رییس‌جمهور غنی، می‌گوید پاکستان، طالبان را وحشی می‌خواند؛ اما مخفیانه از این گروه حمایت می‌کند.

آقای غنی، روز سه‌شنبه -۲۹ سرطان- در سخنرانی اش پس از ادای نماز عید در ارگ ریاست‌جمهوری، گفت؛ پاکستان به افغانستان می‌گوید طالبان وحشی اند و به این کشور نفع نمی‌رسانند؛ اما مخفیانه از آن‌ها حمایت می‌کند.

او افزود: «آیا یک پاکستانی حاضر است که حکومت طالبان در کشور شان پابرجا شود؟ برای خود بخواهید نه برای ما. ما اسلامی‌ترین نظام را داریم. رسانه‌های پاکستان به حمایت از طالبان می‌پردازند. طالبان چرا آبادی‌ها را ویران می‌کنند. آیا طالبان می‌خواهند که مدارس پاکستانی در باره‌ی آینده افغانستان تصمیم بگیرد؟»

به گفته‌ی آقای غنی، طالبان پیام‌آور مرگ اند و به جای گوسفند، آدم‌ها را قربانی می‌کنند. آقای غنی، گفت: «آیا طالبان با حفظ رابطه با جنگ‌جویان خارجی همانند لشکر طیبه، جیش محمد و القاعده، می‌خواهند افغانستان را به میدان جنگ گروه‌های هراس‌افگن خارجی مبدل سازند؟»

رییس‌جمهور، گفت که گروه طالبان با افزایش جنگ، آشکار ساخت که اراده‌ی جدی به صلح ندارد و رهایی پنج هزار زندانی این گروه، نتوانست آن‌ها را به گفت‌وگوهای جدی بکشاند.

آقای غنی، آزادی زندانیان طالب را یک اشتباه خواند و گفت که مسؤول این اشتباه، خارجی‌ها و کسانی استند که فکر می‌کردند حکومت افغانستان اراده‌ای برای برقراری صلح ندارد. او افزود که با فرستادن هیئت بلندپایه‌ای به قطر برای گفت‌وگو با طالبان، یک اتمام حجت از سوی حکومت صورت گرفت.

رییس‌جمهور گفت که طالبان در جنگ، ۲۶۰ ساختمان عامه را نابود کرده اند و اگر طالبان افغان استند باید از نابود کردن تأسیسات عامه دست بردارند و خانه‌های مردم را ویران نکنند.

او، از ترتیب برنامه‌ای برای تغییر وضعیت امنیتی در سه تا شش ماه آینده خبر داد و گفت: «هفته‌ی گذشته را روی این سپری کردم تا یک برنامه‌ی فوری عملی ترتیب شود و وضعیت جنگ را تغییر دهد. این برنامه تهیه شده و از نظر امنیتی دو بخش دارد. بخشی از این برنامه، تعیین اولویت‌ها برای نیروهای امنیتی و دفاعی کشور است. از نیروهای امنیتی قدردانی می‌کنم و به همین دلیل، این عید به نام آن‌ها تجلیل می‌شود.»

رییس‌جمهور، با اشاره به وضعیت جاری در افغانستان، گفت که در حال حاضر، وقت آن نیست که یک‌دیگر را به کم‌کاری متهم کنیم؛ بل که وقت آن است تا آینده را بسازیم.

او افزود: «تمام مطبوعات بین‌المللی، گفتند که افغانستان سقوط می‌کند، کجا سقوط کرد؟ کلش حرف است. ما می‌بینم شان، تبصره‌ها را می‌شنویم. آینده‌ی افغانستان در خود افغانستان و توسط افغان‌ها تعیین می‌شود.»

رقیه ساعی – کابل

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مقاطع و ادوارمختلف، متفاوت و دگرگون بوده است، که این امر گاها سیاست خارجی متناقضی را نمایان ساخته است و از سوی دیگر دیده شده که کنش های سیاسی دولت با بخش های پارلمانی و امنیتی و فرهنگی و رسانه ای نیزهمسویی و همخوانی نداشته است. می توان گفت در هر برحه ای یک یا چند عامل یا مولفه تاثیر گذاری بیشتری بر رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال مسائل مختلف داشته است.

بر این مبنا در تحلیل سیاست خارجی ایران در قبال طالبان چندین متغیر و مولفه می تواند نقش داشته باشد؛

1. متغیر منافع ملی، که بر این مبنا هر دولتی در تلاش برای بیشینه کردن منافع ملی خود در هر زمان و در هر جغرافیایی است، حال سوال اینجاست که طالبان چگونه می تواند منافع ملی ایران را تامین نماید. با این وصف که بعنوان یک گروه تروریستی هم در نزد افکار عمومی داخلی ایران و هم در محافل بین المللی شناخته شده است.
2. مولفه اسلام؛ از زمان تاسیس و شکل گیری طالبان این گروه بعنوان یک گروه تندرو و افراطی نمایان شده است و اقدامات اخیر آنان در این 20 سال نشان می دهد که هیچ تغیر رویه و رویکردی در کنش های دینی و ایدئولوژیک بوجود نیامده است و حمایت از این گروه (دولت در صورت تشکیل) هیچ نفعی برای حفظ و صیانت از اسلام و مسلمین نخواهد داشت و حتی در تقابل با سیاست صدور انقلاب اسلامی می باشد و همچنین در نزد افکار عمومی داخلی ایران نیز این تعریف از دین و اسلام قابل پذیرش نیست، پس این متغیر نیز نمی تواند توجیه کننده رفتار سیاست خارجی ایران باشد.
3. 3.    عامل مذهب (شیعه گرایی)، جمهوری اسلامی ایران همواره بعنوان ام القرای شیعی مطرح بوده و فعالیت های بسیاری را در کشورهای چون عراق و لبنان و سوریه انجام داده است که این رویکرد در جغرافیای داخلی افغانستان کمتر دیده شده و بازتاب مثبتی نیز نداشته است و چه بسا برخی اقدامات سیاسی، فرهنگی و رسانه ای چون اقدام اخیر تخریب این قشر را به همراه داشته است. و در صورت سیاست نزدیکی با طالبان این عامل نیز نمی تواند بعنوان یک فاکتور مد نظر قرار گیرد.
4. مولفه امنیت؛ امنیت محوری ترین عنصر بعد از منافع ملی می تواند باشد . آیا تکیه بر گروهی که خود محور هراس افکنی و آنتی امنیتی منطقی به نظر می رسد. آیا در صورت به قدرت رسیدن طالبان امنیت اقتصادی و سیاسی تامین می شود؟ آیا افغانستان بازاری امن برای اقتصاد و محصولات ایران خواهد بود؟ آیا امنیت اقلیمی و جغرافیای طبیعی و آبی ایران که با افغانستان گره خورده است با خطر و تهدید نمی شود؟ این مسائل پرسش هایی است که بعنوان یک متغیر تاثیر گذار باید پاسخ داده شود.

در این بین مولفه های دیگری نیز مطرح است.

حال با این تحلیل جزئی و مختصر سیاست خارجی ایران می بایست در تقابل با طالبان باشد یا کمک به قدرت گیری طالبان بعنوان یک نیروی موثر برای اهداف خود و یا یک سیاست بی طرفی را اتخاذ نماید.

داکتر محسن حکمت خاوری

وی در این پیام تاکید می کند خروج نیروهای امریکایی از افغانستان فصل تازه ای را برای کشور رقم زده است.

متن دقیق پیام به صورت زیر است:

بسمه تعالی

قد افلح مَن ذکّاها و قَد خاب مَن دسیها

ملت مسلمان و قهرمان افغانستان!

عید سعید اضحی یاد آور ایثار قهرمان توحید حضرت ابراهیم خلیل، اخلاص بزرگ زن تاریخ حضرت هاجر، انقیاد و سر سپردگی مطلق حضرت اسماعیل ذبیح در برابر فرمان الهی است. این خجسته عید بندگی، اخلاص و رهیدن از همه‌ی تعلقات مادی را به قاطبه ملت های مسلمان، مخصوصا ملت شریف افغانستان، خانواده های معظم شهداء تبریک عرض می کنم.

عید سعید قربان امسال با پنجمین سالیاد شهدای جنبش عدالتخواهی “روشنایی” مصادف شده است. جای دارد به روح بلند و ملکوتی یاران شهیدم در میدان شهداي جنبش روشنايي( دهمزنگ) درود فرستاده و یاد و خاطره‌ ي اين قهرمانان باشكوه و جاودان را گرامی می دارم.

هموطنان عزیز

عید قربان را در حالی تجلیل می کنیم، که کشور در بحران عمیق سیاسی، امنیتی فرو رفته است. جنگ، ویرانی، انسان کشی، فقر، بیکاری و… روزانه در اقصاء نقاط کشور امید زیستن را از مردم گرفته و زندگی را برای شان تبدیل به جهنم ساخته است. عامل این بدبختی و بحران کسانی هستند که برای بقاء و ماندن در چوکی، پروسه صلح را سبوتاژ کردند. بدون شک پروسه صلح و گفتگوهای بین الافغانی روزنه‌یی جدید را برای مردم افغانستان گشوده بود اما متاسفانه پس از ده ماه جلسات فرسایشی و بدون هیچ دست آورد اکنون در آستانه شکست و تشديد جنگ قرار داريم. حکومت داکتر غنی با تعلل در ایجاد اجماع سیاسی، نادیده گرفتن خواست و مطالبات اصلی مردم، تبعيض و تصفيه اقوام محروم و مخصوصا هزاره از حقوق ابتدايی شهروندی شان و سبوتاژ هرگونه اجماع سياسی ملی و … عملا کشور و نظام سياسي را در پرتگاه سقوط رسانده است.

ملت شریف و قهرمان افغانستان

باخروج نافرجام و عاقبت نیاندیشانه نیروهای امریکایي از افغانستان، ما در آستانه یک فصل جدید سیاسی در کشور قرار گرفته ایم.

از تمام بزرگان سیاسی افغانستان مجدانه میخواهم در این فصل، دست از منافع شخصی، تعلقات حزبی، قومی و نژادی برداشته برای نجات مردم افغانستان، سلامت نظام و به فرجام رساندن پروسه صلح تلاش همه جانبه و جدی نمایند. تحریک طالبان باید بدانند که جنگ و تصرف جغرافياي افغانستان و انحصار طلبی به هیچ وجه راه حل نیست. تاریخ گذشته به ما می آموزد که در کشور کثیر القومی مانند افغانستان، راهی بجز پذیرش همدیگر، درک ارزشهای مشترک و در کنار هم قرار گرفتن برای یک زندگی مدنی و مسالمت آمیز نداریم.

عقل سلیم حکم می کند در چنین شرایطی از رفتار های مقطعی، پروژه ای و احساساتی پرهیز گردیده و از تدبیر ، عقلانیت و دور انديشی با نگاه معطوف به آینده‌ ی کشور تصمیم بگیریم.

سعی عامدانه برای تجزیه کشور، دامن زدن به نفاق قومی، دروغ گفتن با مردم و کتمان واقعیت های عینی جامعه، گره از مشكلات فراوان باز نکرده، بلکه بر عمق بحران می افزاید.

کوچکترین اشتباه در عصر کنونی پیامد ناگوار و جبران نا پذیر برای مردم و کشور در پی خواهند داشت.

در اخیر ضمن عرض تبریکی مجدد به همه دوستان، اعضا ، هواداران و قاطبه مردم شريف مان و اتحاف دعا به ارواح شهداء، مخصوصا شهدای “معارف” و “جنبش روشنایی” اعلان می نمایم با توجه به وضعیت همه گيری کرونا و رعايت حال مراجعه كنندگان و رعایت توصیه های بهداشتی ، ملاقات های مردمی در روزهای عید تعطيل خواهد بود.

الهم الجعل عواقب امورنا خیرا

با احترام

جعفر مهدوی

دبیر کل حزب ملت افغانستان

کابل___۲۸ سرطان ۱۴۰۰

معاون دوم پیشین رئیس جمهور اسبق افغانستان می افزاید در شرایط فعلی رویکرد قومی به مسائل خود یک مشکل بزرگ به شمار می رود.

متن دقیق پیام به صورت زیر است:

به نام خداوند متعال

هموطنان عزیز؛ برادران و خواهران گرامی!

عید سعید اضحی، مظهر وحدت امت اسلامی را به مسلمانان جهان، به ویژه مردم متدین افغانستان، خانواده‌های محترم شهدا و آنانی که عزیزان شان را به اثر بیماری کرونا از دست داده اند، آسیب‌دیدگان حوادث و نیروهای امنیتی که برای امنیت و عزت کشور فداکاری می‌کنند، تبریک و تهنیت می‌گویم.

این عید را در حالی تجلیل می‌کنیم که متأسفانه دو پدیدة جنگ و کرونا، حیات مردم کشور ما را تهدید می‌کنند. با این حال، در پیوند به مسائل جاری کشور، نکاتی را در میان می‌گذارم:

1. شدت یافتن جنگ‌ها و خشونت‌ها در این اواخر، نگرانی عمیق مردم و شهروندان کشور را برانگیخته است. البته که این مشکل، یک مشکل نوظهور و امروزی نیست. بیش از چهار دهه است که کشور ما شاهد خشونت و خونریزی است. ما از این وضعیت، این درس مهم را باید آموخته باشیم که جنگ راه حل نیست و نمی‌توان با جنگ و حذف، سرنوشت این کشور را رقم زد. بنابراین، تنها راهی که با آن کشور خود را نجات دهیم صلح، تفاهم و همدیگرپذیری است. خوشحالم که اینک ما این راه را -هرچند پس از تقبل هزینه‌های مادی و معنویِ سنگین و غیرقابل جبران- آغاز کرده‌ایم. با وجود اینکه چنین ضرورت و فوریت نسبت به صلح و تفاهم، احساس می‌شود؛ اما هنوز برای رسیدن به این مقصد، ما مسیر پرپیچ‌وخمی را در پیش داریم. هنوز گردنه‌های دشوارگذری به چشم می‌آیند که باید از آنها عبور کرد. با این حال، من باورمندم که این چالش‌ها، ما را از هدف و مقصدی که انتخاب کرده‌ایم باز نخواهد داشت و ما همچنان به حرکت خود ادامه خواهیم داد. حرکت برای صلح و تفاهمی که متضمن منافع عموم مردم کشور در پرتو عدالت و ارزشهای ملی باشد.

انتظار ما از همکاران بین‌المللی و کشورهای منطقه این است که به حمایت‌های شان از افغانستان ادامه دهند تا در سایه این حمایت‌ها و همکاریها، ما به جنگ‌ها و منازعات پایان داده و به صلح و ثبات پایدار دست یابیم.

2. در وضعیت دشوار کنونی، معضلی که نسبت به هر پدیده منفی دیگری، خطرآفرین به حساب می‌آید، رویکرد قومی و مذهبی به مسائل است. اطمنیان دارم، مردم ما، این آگاهی را دارند که هیچگاه در چنین دامی گرفتار نخواهند شد و از وحدت ملی -که مایه عزت و عامل نجات شان است- به خوبی پاسداری خواهند کرد.

3. به هموطنان عزیزم اطمنیان می‌دهم که در هر شرایطی در کنار شما هستم و از عزت و جایگاه شما دفاع خواهیم کرد. هرچند که مشکلات و دشواری‌های موجود یک واقعیت تلخ است؛ اما نباید ما را مأیوس بسازند. ما قادر به ساختن آینده خویش هستیم.

4. شکی نیست که هیچ امر سیاسی بدون مشارکت مردم، امکان تحقق و بقاء ندارد. لذا هموطنان ما در فرایند تعیین سرنوشت آینده شان، باید بیش از پیش حساس باشند و وحدت و همدلی شان را حفظ نمایند.

5. همه آگاهی دارید که در جریان ماه‌های اخیر، متأسفانه بیماری کرونا تعداد زیادی از مردم کشور ما را قربانی کرد. با توجه به این موضوع، انتظار می‌رود که در روزهای عید، توصیه‌های صحی، به طور جدّی رعایت گردد تا بیش از این، میزان ابتلاء به این بیماری کشنده، سیر صعودی به خود نگیرد.

باردیگر، عید سیعد اضحی را به همه هموطنان عزیزم در داخل و خارج از کشور، تبریک می‌گویم. امیدوارم مردم کشور ما به رغم مشکلات و چالشهای موجود، به مهمترین آرزوی شان یعنی صلح و آرامی در سایه عدالت، برابری، وحدت و همپذیری، نائل گردند.

وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيهِ أُنِيب

محمد کریم خلیلی

28 سرطان 1400 خورشیدی

ترکیه از آغاز حضور آمریکا و ناتو در افغانستان، در این کشور حضور یافت و در حال حاضر ۵۰۰ نظامی ترکیه در افغانستان به ویژه کابل و فرودگاه این شهر مستقر هستند. ترکیه عضو سازمان ناتو است که همیشه در جهت حرکت ناتو حرکت می‌کند اما اکنون این حرکت در افغانستان معکوس شده است. به این عبارت که قرار است مأموریت نظامی آمریکا و ناتو تا ماه اگست در افغانستان به پایان برسد اما ترکیه به ادامه حضور در افغانستان تصمیم گرفته است. هرچند این تصمیم پس از درخواست آمریکا و ناتو صورت گرفت اما اگر درخواستی هم از ترکیه انجام نمی‌شد، آنکارا تمایل داشت که در افغانستان باقی بماند. سوال این است که چرا ترکیه در شرایطی که کشورها علاقه دارند پای خود را از جنگ افغانستان بکشند و با طالبان رابطه برقرار کنند، تصمیم به ادامه حضور در افغانستان گرفته و خود را در تقابل با طالبان قرار داده است؟

تصمیم ترکیه برای ماندن در افغانستان که هنوز نهایی نشده است، هرچند در میدانی به اندازه فرودگاه کابل محدود می‌شود اما سیاستی به وسعت شمال آفریقا تا آسیای مرکزی، چین و قفقاز را دربرمی‌گیرد. برای این که دسته‌بندی بهتری از راهبرد و سیاست ترکیه در جهان به ویژه افغانستان داشته باشیم، موارد زیر را می‌توان برای اهداف ترکیه از ادامه حضور در افغانستان، برشمرد:

۱- پس از تضعیف جایگاه معنوی عربستان و مصر در بین کشورهای اسلامی، ترکیه یکی از مدعیان پُر کردن این خلاء است. هرچند نظام سکولار ترکیه اجازه نمی‌دهد که آنکارا داعیه خلافت اسلامی/عثمانی را مطرح کند اما این کشور تحت عناوین و شعارهای دیگری چون بازگشت به عظمت اسلام، به دنبال سیادت و آقایی در جهان اسلام است. از آنجا که افغانستان از نگاه اسلام رادیکالیسم، یکی از مسیرهای بازگشت به مجد اسلام محسوب می‌شود، ترکیه تصمیم گرفته است که این «راه» بدون این کشور نباشد.

۲- ترکیه و ایران افزون بر این که از نگاه ایدئولوژیک مشکل دارند، از نگاه راهبردی و استراتژیک نیز درگیر هستند. ایران در سال‌های اخیر خود را به مرزهای ترکیه در سوریه و عراق رسانده است. اکنون ترکیه هم سعی می‌کند که آن را در افغانستان در همسایگی ایران جبران کند.

۳- ترکیه و روسیه در خاورمیانه، شمال آفریقا و قفقاز دست و پنجه نرم می‌کنند. سوریه، آذربایجان، گرجستان و لیبی حوزه‌های درگیری ترکیه و روسیه به شمار می‌روند. ترکیه احساس می‌کند که روسیه درگیری را به حوزه استحفاظی ترکیه کشانده که این وضعیت، بر ترکیه گران تمام شده است. ترکیه برای این که از بار حقارت خارج شود و جغرافیای رقابت با روسیه را وسیع کند، تصمیم گرفته است در افغانستان باقی بماند. پس از خروج آمریکا و ناتو از افغانستان، این کشور به صورت سنتی حوزه نفوذ روسیه به شمار می‌رود و ترکیه اهمیت افغانستان را برای روسیه می‌داند.

۴- پس از درگیری‌های سوریه، ترکیه مبادرت به حمایت و پشتیبانی هزاران نفر از مسلحین و تروریست‌ها بین‌المللی کرد. اکنون که جنگ سوریه فروکش کرده است و دیگر نیازی به حضور تروریست‌ها نیست، ترکیه به شدت از این وضعیت نگران است زیرا تروریسم تیغ دولبه است که گاهی دست صاحب خود را هم می‌برد. این اتفاق پس از جنگ شوروی در افغانستان، تجربه شد. در آن زمان هزاران جنگجوی خارجی دست کشورهای حامی خود ماندند و دردسر بزرگی خلق کردند. یک تئوری می‌گوید؛ یکی از اهداف ترکیه بر ادامه حضور در افغانستان، انتقال مسلحین و جنگجویان سوری و خارجی به شمال افغانستان است تا هم خود را از شر آنان راحت کند و هم رقیب خود یعنی روسیه را مشغول نگهدارد. بر اساس این نظریه که هنوز قطعی نشده و در حد یک گمانه است، اصرار ترکیه بر حضور در فرودگاه کابل که یکی از معبرهای مهم انتقال جنگجویان محسوب می‌شود نیز در همین راستا صورت می‌گیرد.

۵- پس از سقوط خلافت عثمانی و رویکار آمدن نظام سکولار و لائیکِ «مصطفی کمال اتاتورک» در ترکیه، این کشور همواره به دنبال بسط و توسعه پان‌ترکیسم در جهان بوده است. بر اساس این راهبرد، ترکیه باید در حوزه‌هایی که ترک‌تباران حضور دارند، حضور داشته باشد تا آنان را کمک و یاری کند. در افغانستان افزون بر حضور ترک‌تباران که از واخان تا بادغیس پراکنده‌اند، جمعیت اویغورهای ایالت سین‌کیانگ چین نیز برای ترکیه از اهمیت خاصی برخوردار است. در سال‌های اخیر مهاجرت شماری از اویغورها به ترکیه، از اهمیت این کتله قومی برای ترکیه حکایت دارد. لذا تلاش ترکیه برای ادامه حضور در افغانستان، بدون ارتباط با نظریه پان‌ترکیسم نیست زیرا ترکیه از یک‌طرف درصدد تحکیم روابط با ترک‌تباران افغانستان و از سوی دیگر به دنبال تقویت رابطه با ترک‌های ترکستان شرقی و آسیای مرکزی است.

۶- جریان «فتوFETÖ» به رهبری فتح‌الله گولن تا قبل از کودتای نافرجام ۱۵ جولای ۲۰۱۶میلادی، دست‌کم ۱۲ مکتب و سه مرکز مطالعاتی را در افغانستان اداره می‌کرد. پس از آن که کودتای حامیان فتح‌الله گولن در ترکیه ناکام شد، دولت اردوغان کابل را تحت فشار قرار داد تا مدیریت مکتب‌های افغان- ترک را در افغانستان به دولت ترکیه واگذار کند. سرانجام دولت افغانستان تسلیم خواسته‌های ترکیه شد و در حال حاضر مدارس افغان- ترک در افغانستان توسط دولت ترکیه اداره می‌شوند. با این وجود، ترکیه هنوز از بابت نفوذ فتح‌الله گولن در افغانستان نگران است. بیانیه اخیر سفیر ترکیه در کابل که به مناسبت ۱۵ جولای صادر شده است، گواه این حقیقت است که ترکیه به شدت از فعالیت‌های جریان فتح‌الله گولن در افغانستان هراس دارد. بنابراین، ترکیه سعی می‌کند که در افغانستان حضور داشته باشد تا مبادا افغانستان به کانون برنامه‌ریزی جریان فتح‌الله گولن علیه ترکیه تبدیل شود.

۷- تأکید ترکیه بر حراست از فرودگاه کابل، با هدف خروج مصون عوامل ترکیه و ناتو از افغانستان صورت می‌گیرد. بر اساس نظریه غربی سقوط دولت کابل، کارمندان و عوامل غرب باید کانال خروج امن را از افغانستان داشته باشند که آنان این کانال را فرودگاه کابل تعریف کرده‌اند.

۸- در حال حاضر کالاهای ترکیه پس از کالاهای پاکستانی و چینی، درصدد تسخیر بازارهای افغانستان هستند که این کار تا حدودی هم انجام شده است اما برای این که حضور کالاهای ترکیه در مارکت‌های افغانستان تثبیت و توسعه یابد، به حضور سیاسی و فیزیکی ترکیه در افغانستان نیاز است.

۹- حضور فتح‌الله گولن رهبر مخالفان دولت ترکیه در آمریکا، یکی از دغدغه‌های ترکیه در پنج‌سال اخیر بوده است. ترکیه برای مهار گولن از سوی آمریکا، نیاز به خوش‌خدمتی برای آمریکا دارد و افغانستان جای مناسبی برای این خوش‌خدمتی است. البته ترکیه در قبال خدمت به آمریکا، دنبال بهره‌گیری از حمایت مالی، سیاسی و لجستیکی از سوی غرب نیز است.

۱۰- ترکیه، افغانستان را دوست سنتی خود می‌داند که این دوستی بیش از یک قرن سابقه دارد. آنکارا برای تداوم این رابطه، مایل است که حضور فیزیکی خود را در افغانستان حفظ کند تا مبادا با خروج ترکیه از افغانستان، این رابطه‌ها نیز به طور کامل قطع شود.

تتمه

آنچه پافشاری ترکیه بر ادامه حضور در افغانستان خوانده می‌شود، نه تنها بدون رضایت آمریکا و ناتو نیست بلکه ترکیه این تصمیم را براساس درخواست ناتو و آمریکا گرفته است. مواردی که در چرایی ادامه حضور ترکیه در افغانستان ذکر شد، همسویی سیاست ترکیه با سیاست ناتو و آمریکا را بیان می‌کند حتی اگر این سیاست نظارت بر جریان فتح‌الله گولن توسط آمریکا در داخل آمریکا باشد. البته چرایی تاکید ترکیه بر ادامه حضور در افغانستان، تنها به نکات بالا خلاصه نشده بلکه موارد دیگری هم دربرمی‌گیرد اما آنچه گفته شد، از مهمترین دلایلی هستند که ترکیه خطر و ریسک ادامه حضور در افغانستان را پذیرفته است.

محمد مرادی

از شهرک الغرافه دوحه که عبور کنی، خانه های لوکس رهبران سیاسی طالبان نمایان می شود. رهبرانی که ظاهر آراسته و فربه شان، نشان از رفاه و آسایش بی اندازه دارد. هر کدام آنها از دولت قطر، بین ۱۲ تا ۱۴ هزار دالر، معاش ماهانه دریافت کرده و دختران و‌ پسرانشان در کشورهای خارجی با بهترین امکانات تحصیل می کنند.

اما در این سو، جنگجویان بیسواد طالب که حتی کلمه گفتن خود را بلد نیستند، با ظاهری نحیف و ژولیده، سالها کوه به کوه، فقط تفنگ، جنگ و ویرانی را شناخته اند و بس. آنها تابع تربیت شده اند. آن هم توسط رهبران مرفه ای که در فضایی آرام و امن با قرائت های منفعت جویانه از شریعت، برای آنان مکلفیت شرعی تعیین کرده اند تا برای به قدرت رسیدن آنها، جهاد کنند.

آنان هیچگاه فرصتی برای رفتن به پارک، ورزشگاه و یا ادارات مدرن امروزی نیافته اند. شوق و اشتیاق جنگجویان طالب به سامان آلات ورزشی، پارک و… در مناطق تحت تصرفشان، بیانگر عدم رشد کودک درون آنهاست که امروز تبدیل به عقده ای برای ویرانی شده است. اگر صلح شود، عقاید افراطی طالبانی هم در جامعه هضم می گردد. جوانان طالب هم مانند دیگر جوانان، نیازمند تفریح و برخورداری از زندگی آرام می باشند.

داکتر ذکیه عادلی

رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه گفته است طالبان باید اشغال ساحات دست داشتۀ برادران شان را در افغانستان متوقف کنند.

آقای اردوغان روز دوشنبه ۱۹ جولای (۲۸ سرطان) پیش از سفر به قبرس شمالی، در صحبت با جمعی از خبرنگاران با اشاره به حملات طالبان بر نیروهای امنیتی و دفاعی افغان گفت رویکرد طالبان به گونه‌ای نیست که باید یک مسلمان با برادر مسلمان خود رفتار کند.

رییس جمهور ترکیه گفت: «طالبان باید به اشغال خاک برادران شان توقف دهند و به جهان نشان دهند که صلح در افغانستان هر چه زودتر استقرار می‌یابد.»

رییس جمهور اردوغان هشدار گروه طالبان را در مورد ادامۀ حضور نظامیان ترکیه برای حفاظت و امنیت میدان هوایی کابل، کم اهمیت جلوه داد.

ترکیه ابراز آمادگی کرده است پس از خروج قوای بین‌المللی از افغانستان، نظامیان آن کشور امور میدان هوایی کابل را به پیش برده و از آن محافظت کند.

هم اکنون مقام‌های ترکیه و امریکایی سرگرم چانه زنی و صحبت در مورد حمایت مالی، سیاسی و لوژستیکی برای ماموریت حفاظت از میدان هوایی کابل اند.

پس از آغاز بحث‌ها در مورد ادامۀ حضور نظامیان ترکیه در میدان هوای کابل، گروه طالبان حضور آنان را “ادامۀ اشغال” خوانده و هشدار داد که در برابر آن ایستادگی خواهند کرد.

عبدالله عبدالله، رییس‌ شورای عالی مصالحه‌ی ملی، می‌گوید جنگ افغانستان راه حل نظامی ‏ندارد و هیچ گروهی، نمی‌تواند از راه جنگ به نتیجه‌ی دل‌خواه برسد.‌‎ ‎

آقای عبدالله، روز دوشنبه -۲۸ سرطان-، در پیامی به مناسبت عید قربان، گفت تنها گزینه‌ ‏برای پایان جنگ و بحران ۴۳ساله‌ی افغانستان، گفت‌وگوی سازنده و معناداری است که منجر به ‏یک تفاهم سیاسی شود.‌‎ ‎

او افزوده است: «جای تأسف است که هنوز هم مخالفان مسلح از راه نظامی و مسلحانه اهداف ‏سیاسی شان را دنبال می‌کنند. تأکید بر گزینه‌ی نظامی و مسلحانه، نشان‌دهنده‌ی این است که از ‏منازعه‌ی چهاردهه و اندی، درس لازم گرفته نشده است.»‌‎ ‎

رییس‌ شورای عالی مصالحه‌ی ملی با اشاره به خروج نیروهای خارجی از افغانستان، تأکید کرده ‏است طالبان هیچ بهانه‌ای برای ادامه‌ی جنگ و خشونت‌ها ندارند.‌‎ ‎

آقای عبدالله، تأکید کرده است که آخرین فرصت‌ها برای رسیدن به یک توافق سیاسی و تأمین ‏صلح عادلانه و پایدار باقی است و به همین دلیل، مردم افغانستان انتظار دارند با تسریع ‏گفت‌وگوها، از این فرصت استفاده شود‎.‎

او هم‌چنان در مورد سفر اخیرش به قطر، توزیع داده و گفته است: «به دوحه رفتیم تا با طرف ‏طالبان برای بیرون‌رفت از مشکل گفت‌وگو کنیم. دیدگاه‌های خویش را در مذاکرات دوحه با طرف ‏طالبان با وضاحت و روشنی مطرح کردیم و از آنان نیز، خواستیم تا بیایند و مشکل را از طریق‌ ‏گفت‌وگو کنیم و به جنگ و خون‌ریزی در کشور پایان دهیم.»‏

محمدقاسم وفایی‌زاده، سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ کشور به سرمقالۀ روزنامۀ «جمهوری اسلامی» وابسته به دولت ایران واکنش نشان داده است.

آقای وفایی‌زاده امروز (دوشنبه، ۲۸ سرطان) در برگۀ تویترش نوشت مردم افغانستان به گونۀ متحد و یک‌پارچه در برابر گروه‌های طالب و داعش و نوکران پاکستان می‌ایستند و لازم نیست دولت ایران تفرقۀ مذهبی را در کشور دامن بزند.

آقای وفایی‌زاده می‌افزاید که دولت ایران با این نوع تفرقه‌اندازی ابعاد جنگ را در کشور گسترش می‌دهد. به بیان او، گروه‌های مزدور بین شهروندان کشور جای ندارد.

این در حالی است که در تیتر نخست امروز روزنامۀ «جمهوری اسلامی» نوشته شده برای مقابله با گروه تروریستی طالبان «حشدالشیعی» در افغانستان برپا خاسته است. حشد واژۀ عربی به معنای «قیام گروهی» ست و این واژه در اصطلاحات دولت ایران مروج است.

به نقل از رسانه‌های پاکستانی، ظاهرا آقای خان، پس از آن که وزارت خارجه‌ی افغانستان سفیر و دیپلمات‌های ارشد این کشور را از اسلام‌آباد فراخوانده، به پاکستان برگشته است.

 این در حالی است که یک‌شنبه‌شب-۲۷ سرطان-، وزارت خارجه، اعلام کرد دولت افغانستان سفیر و دیپلمات‌های ارشد این کشور مقیم در اسلام‌آباد را تا رفع کامل تهدیدهای امنیتی به شمول گرفتاری و محاکمه‌ی آدم‌ربایان، به کابل فراخوانده است.

 وزار خارجه، گفت قرار است هیأتی در آینده‌ی نزدیک به پاکستان سفر کرده و رویدادهایی که در روزهای اخیر اتفاق افتاده را پیگیری کند تا در روشنی آن، تصمیم‌های بعدی گرفته شود.

تنش‌ها میان کابل و اسلام‌آباد پس از آن جدی شد که سلسله علی‌خیل، دختر نجیب‌الله علی‌خیل، سفیر افغانستان در اسلام‌آباد، در -۲۵ ‏سرطان- هنگام بازگشت به خانه ربوده شد و مورد شکنجه‌ی شدیدی قرار گرفته است.

گزارش‌های صحی، نشان می‌دهد که سلسله علی‌خیل از سوی ربایندگان مورد لت‌وکوب قرار گرفته و آثار طناب در مچ دست و زانوهایش دیده می‌شود و این احتمال نیز وجود دارد که چندین استخوان او شکسته باشد.

هرچند عمران خان، نخست‌‍وزیر پاکستان ربوده‌شدن دختر سفیر افغانستان در این کشور را تأیید کرده؛ اما شیخ رشید احمد، وزیر داخله‌ی پاکستان، گفته است که بر اساس بررسی‌های پلیس پاکستان، این رویداد آدم‌ربایی نه؛ بل که توطیه‌ی بین‌المللی بوده است.

آقای دانش، روز دوشنبه -۲۸ سرطان-، در پیامی به مناسبت عید قربان، گفت تلاش‌های ‏دوام‌دار به منظور پایان جنگ در افغانستان، نه ‌تنها که خشونت‌ها را کاهش نداده؛ بل که سبب ‏گسترده‌ترشدن دامنه‌ی جنگ نیز شده است.‌‎ ‎

آقای دانش دلیل گسترش جنگ را اهداف غیرانسانی‌ای گفته است که در عقب فعالیت‌ گروه‌های ‏تروریستی و افراطی نهفته است. «متأسفانه هنوز کشورهای حامی‌ طالبان، اهداف خود را در تداوم ‏بحران در کشور ما و در گسترش خشونت بیش‌تر، جست‌وجو می‌کنند‎.‌‏»‏

به گفته‌ی سرور دانش، دولت افغانستان در همه‌ی مراحل گفت‌وگوهای صلح، مکلفیت‌های خود را ‏به خوبی انجام داده و به خاطر حسن‌ نیت، نزدیک به ۶ هزار زندانی طالبان را آزاد کرده است.‌‎ ‎

آقای دانش با اشاره به نشست اخیر میان هیئت دولت افغانستان و طالبان، گفته است که ‌‏«عقیم‌شدن» روند صلح، نتیجه‌ی برخورد دوگانه‌ی طالبان و حامیان این گروه با روند صلح است. ‌‏«گروه طالبان تا اکنون نه‌ تنها به هیچ یک از تعهدات خود در قبال مردم افغانستان عمل نکرده؛  ‏بل که کارشکنی‌های گسترده و معناداری را در روند صلح انجام داده است که بر همگان آشکار ‏است.»‌‎ ‎

او تأکید کرده است که هیچ تغییری در دیدگاه‌ و ماهیت طالبان به میان نیامده و این گروه، هنوز ‏تلاش می‌کند که از طریق زور، سایه‌ی شوم و اقتدار غیرانسانی خود را بر مردم افغانستان تحمیل ‏کند‎.‎

این در حالی است که گفت‌وگوهای صلح میان هیئت دولت ‏به رهبری عبدالله عبدالله و طالبان ‏برای دو روز در قطر برگزار شد و ناوقت روز گذشته -یک‌شنبه، ۲۷ ‏سرطان-، پایان یافت‎.‎

از سویی‌هم، به تازگی نمایندگی‌های دیپلماتیک آسترالیا، کانادا، جمهوری چک، دنمارک، ‏نمایندگان اتحادیه‌ی اروپا، ‏فلند، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپان، کوریا، هالند، دفتر نماینده‌ی ارشد ‏ملکی ناتو، اسپانیا، سویدن، ‏انگلستان و ایالات متحده در افغانستان، تأکید کرده اند که حملات ‏نظامی طالبان، تلاش‌ها برای ‏دست‌یابی به یک راه‌ حل سیاسی و در کل گفت‌وگوهای صلح را ‏ناکام کرده است. ‏

در اعلامیه‌ی مشترکی که روز دوشنبه -۲۸ سرطان-، از سوی سفارت امریکا در کابل به نشر رسیده، ‌‏آمده است که حملات طالبان افزون بر ناکام‌کردن گفت‌وگوهای صلح، سبب متضررشدن غیرنظامی ‌‏و به‌خطرانداختن دست‌آوردهای بیست ‌سال گذشته، شده است. ‏

او که روز دوشنبه -۲۸ سرطان-، در پیام ویدیویی به مناسب عید قربان صحبت می‌کرد، گفت: «در ‏شرایط امروز که ما با حملات بزدلانه‌ی دشمنان این سرزمین مواجه استیم، به عنوان مادر معنوی ‌‏‌تان، از شما می‌خواهم که در مقابل خطرات موجود، مانند حضرت ابراهیم قوی و استوار باشید. ‏این سرزمین ما و شما است؛ پس نیاز است که دست به دست هم داده و از این وضعیت عبور کنیم‎.‌‏»‏

خانم غنی، هم‌چنان از مردم خواست اجازه ندهند دشمنان شان یک بار دیگر تاریخ سیاه ‏گذشته را تکرار کنند.‌‎ ‎

بر اساس تقویم رسمی افغانستان، فردا سه‌شنبه -۲۹ سرطان-، روز نخست عید قربان است‎.‎

شورای عالی مصالحه‌ی ملی، اعلام کرد گفت‌وگوهای صلح که در سطح بلندی میان هیئت دولت ‏به رهبری عبدالله عبدالله و طالبان برای دو روز در قطر برگزار شد، ناوقت روز گذشته -یک‌شنبه، ۲۷ ‏سرطان-، پایان یافته است.‌‎ ‎

این نشست با صدور اعلامیه‌ی مشترک به پایان رسید. در اعلامیه‌‌ای که از سوی دو طرف به نشر ‏رسیده، آمده است آن‌ها بر «لزوم» تسریع گفت‌وگوهای صلح توافق کردند تا این گونه، به یک راه‌ ‏حل عادلانه و پایدار برای  پایان جنگ در افغانستان دست یابند.‌‎ ‎

در اعلامیه، آمده است: «آن‌ها نیاز به یک توافقی را که پاسخ‌گوی منافع و خواسته‌های همه‌ی زنان ‏و مردان افغانستان در روشنای اصول اسلامی باشد، درک می‌کنند.»‏

دو طرف هم‌چنان توافق کردند تا رسیدن به یک توافق سیاسی، گفت‌وگوها در سطح بلند باید ‏ادامه داشته باشد و چنین نشست‌هایی باز هم برگزار شود.‌‎ ‎

در اعلامیه، آمده است همه‌ی طرف‌ها، اطمینان داده اند که در سراسر کشور از زیربناهای ‏غیرنظامی محافظت و از وارکردن تلفات بر غیرنظامیان نیز جلوگیری شود.‌‎ ‎

هیئت مشترک دولت و سیاست‌مداران افغانستان به رهبری آقای عبدالله، پس ‏از چاشت روز جمعه ‌‏‌‏-۲۵ سرطان-، برای گفت‌وگو با طالبان، به قطر رفت. افزون بر عبدالله عبدالله، ‏یونس قانونی، ‌‏محمدکریم خلیلی، عطامحمد نور، محمد محقق، ‏سعادت‌منصور نادری، فاطمه گیلانی، باتور ‌‏‌‏دوستم و شماری دیگر از سیاست‌مداران افغانستان نیز، ‏در ترکیب این هیئت حضور داشتند‎.‎

روزنامۀ «دان» پاکستان در گزارشی به نقل از وزیر داخلۀ این کشور می‌نویسد که ادعای ربوده شدن سلسله علی‌خیل دختر نجیب‌الله علی‌خیل، سفیر افغانستان در اسلام‌آباد نادرست است.

آقای احمد می‌افزاید، شواهدی که در دست پولیس پاکستان قرار گرفته، نشان‌می‌دهد که بحث آدم‌ربایی در قضیۀ شکنجۀ دختر سفیر افغانستان واقعیت ندارد. به نقل از این گزارش، وزیر داخلۀ پاکستان خاطرنشان می‌سازد که شایعات ربوده‌ شدن دختر سفیر افغانستان در اسلام‌آباد از سوی سازمان استخبارات هند (راو) به شکل گسترده‌یی پخش شده است.

شیخ رشیداحمد نشر این موضوع را «ضربۀ بین‌المللی» توصیف می‌کند که به هدف بدنام ساختن پاکستان مطرح شده است.

این در حالی است که بنابر یک خبرنامۀ وزارت خارجۀ افغانستان، سلسله علی‌خیل دختر نجیب‌الله علی‌خیل، سفیر افغانستان در پاکستان روز جمعه هفتۀ گذشته از سوی افراد ناشناس برای چندین ساعت ربوده شده و مورد شکنجه قرار گرفته است.

این رویداد واکنش‌های گسترده‌یی را در افغانستان برانگیخته است. چهره‌های سیاسی و حتا طالبان خواهان پیگیری این قضیه از سوی دولت پاکستان شده‌اند. دولت افغانستان در واکنش به این رویداد دیپلمات‌هایش را از اسلام‌آباد فراخوانده است.

عادل‌شاه عادل، سخنگوی فرماندهی پولیس ولایت بلخ می‌گوید این انفجار شب گذشته در حوزۀ نهم امنیتی شهر مزار شریف رخ داد. آقای عادل می‌افزاید قربانیان از انفجار نزدیکان خانوادۀ محمد نبی هستند.

سخنگوی فرماندهی پولیس ولایت بلخ خاطرنشان می‌سازد در زمان انفجار ماین، محمدنبی در داخل موتر نبوده است. او توضیح می‌دهد این رویداد برخاسته از انفجار ماین کنترل شده از راه دور، می‌باشد.

عبدالرووف کودک خردسال بلخی حدود نُه ماه پیش از سوی افراد مسلح ناشناس در مزارشریف ربوده شد. مسوولان امنیتی بلخ باری این اختطاف را به گروه منسوب به داعش ربط داده‌اند. اما با گذشته نُه ماه و دادخواهی از سوی شهروندان در شهر مزارشریف و شاهراه شماره یک ولایت بلخ – جوزجان هنوز هم از سرنوشت این کودک خبری در دست نیست.

گزارش‌هایی وجود دارد که ربایندگان از پدر عبدالرووف پول هنگفتی در بدل رهایی این کودک خردسال طلب کرده‌اند. پدر این کودک اما به دادن این مقدار پول موافقت نکرده است.

افغانستان در مواجهۀ تاریخی روایت‌ مکتوب کمتری دارد. بیشتر رویدادها و اتفاق‌ها در افغانستان به گونۀ باید و شاید آن روایت نشده است. از همین‌رو، یک تاریخ‌نگار روسی باور دارد که افغانستان هیچ تاریخی به جز هرج‌ومرج، بی‌ثباتی و جنگ ندارد. مردم این سرزمین همیشه در جنگ، بی‌ثباتی و فعالیت‌های نظامی مشغول بوده و غیر این این مایۀ دیگری از خود نگذاشته‌اند.

این پرسش همیشه ذهن نگارنده را به خود جلب می‌کند که با وجود این همه فخرفروشی و مباهات به گذشتۀ تاریخی و قدمت پنج هزار ساله‌یی که در سخنرانی‌ها و حرف به آن متوسل می‌شویم، چه چیزی در این تاریخ وجود دارد که مایۀ فخر است؟ این تاریخ به ما چه می‌گوید و مولفه‌های اساسی برای اکنون ما در چیست؟ پاسخ به این پرسش‌ها ما را در فهم تاریخ کمک می‌کند.

با این فقدان تاریخ مکتوب، روایت موجود تاریخی ما مواجهۀ خوب و بد، تقابل فرشته و شیطان و جدال حق و باطل است. این روایت نقص‌های بزرگی دارد که در روایت حقیقت درمانده و نامعتبر است. از آن جمله کلیگویی‌های رمانتیک، مصادرۀ حقیقت، تکعاملی دیدن رویدادهای پیرامون و فقدان دیدخاکستری را میشود در شمار کاستیهای روایت تاریخی ما افزود و بر آن انگشت انتقاد بلند کرد. تاریخ مکتوب ما نشانۀ کم‌ظرفی و لاغری‌ روایت کج و معوج نیز است.

بهویژه تاریخ یک قرن گذشته افغانستان محل تردید، پرسش و بازخوانی را دارد. کودتاهِ داوود خان و انقلاب کمونیستی شورویمدار در سال ۱۹۷۸ میلادی در هاله‌یی از ابهام و تاریکی، دید سیاهوسفید، عدم روایت خاکستری، تکعاملی، رمانتیک‌بازی و قهرمانپروری گیر مانده است. این وسط یک طرف دونمایه، وابسته و شر محض است و طرف دیگری قهرمان، مبارز عدالتپسند و خیر مطلقی که به صورت کلی لطیف و ظریف روایت شده است. آنتونیو جیوستوزی، نویسنده و تاریخ‌نگار بریتانیایی در کتاب «افغانستان، جنگ، سیاست و جامعه» به روایت عصر کمونیستها در افغانستان میپردازد. روی کار آمدن حکومت شورویمدار، انقلاب کمونیستی، ‌آسیب‌شناسی اصلاحات ارضی، تقابل روستا و شهر، اختلاف‌های دورنی احزاب کمونیست، تاریخ ملیشهگرایی و نقش آن در رژیم کمونیستی کابل، طرح مصالحۀ ملی نجیب و بسا موارد عصر پرآشوب و رویدادآفرین سلطۀ کمونیسم در افغانستان را به کنکاش و حلاجی گرفته است.

جزوینگری، دیدخاکستری، بیطرفی نسبی، ارایۀ آمارها از منابع متعدد، استفاده از اسناد محرم و طبقهبندی شده، مقایسۀ روایت مجاهدین و کمونیستها از حوادث جنگی و عملیاتهای نظامی و توجه به بُعد داخلی از نکات قوت نوشتۀ جیوستوزی دربارۀ افغانستان است. در روایت جیوستوزی شر مطلق و خیر محض وجود ندارد. آن چه که است فقط روایت تاریخی است که هر جناح در آن میتوانند خوبیها و بدیهای خود را داشته باشند.

جیستوزی تاریخ‌نگار بی‌طرف است. از این نگاه به آن‌ چه انقلاب کمونیستی در افغانستان گفته می‌شود، به دیدۀ شک و تردید می‌بیند. انقلاب‌ها بیشتر توسط مردم به گونۀ خودجوش به انجام می‌پذیرد، اما آن‌ چه در افغانستان رخ داده بیشتر به یک کودتاه نظامی است که نظامیان و ارتش در آن نقش اساسی داشته‌اند. این‌ که نظام کمونیستی از دل یک انقلاب خودجوش و مردمی بیرون شده یا انقلاب نظامی، این کتاب پاسخ درخوری به آن داده و به آن توجه بیشتری کرده است.

 ترجمه های خوبی از اسدالله شفاهی این مترجم چیره دست و نام آشنا وجود دارد، اما این بار ترجمه اش خوش‌خوان و جذاب نیست. جمله های نامفهوم، متن خسته کن و آمارهای گیج کننده از معایب این کتاب است که خواننده را کلافه می کند. افغانستان، جنگ، سیاست و جامعه توسط نشر عرفان در ۴۰۰ برگ به چاپ رسیده است و می‌تواند زمینۀ فهم بخشی از تاریخ افغانستان را فراهم کند. هرچند دربارۀ رژیم کمونیست‌ها و کارنامۀ آنان نوشته‌های زیادی وجود دارد، اما نوشتۀ جیستوزی یکی از بهترین نوشته‌ها در این خصوص می‌باشد و تاریخ‌نگاران را کمک می‌کند که دید واقع‌بینانه‌یی نسبت به آن داشته باشند.