برچسب: صلح

عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی صبح امروز دوشنبه، یکم جدی، کابل را به مقصد دوشنبه، پایتخت تاجیکستان ترک کرد.

سپیدار اعلام کرد این سفر با هدف تقویت اجماع منطقه‌ای برای صلح و در ادامه سفرهای منطقه‌ای عبدالله عبدالله برای جلب حمایت از تلاش‌های صلح بنا بر دعوت رسمی کشور میزبان صورت گرفته است.

قرار است عبدالله عبدالله در این سفر با امام‌علی‌ رحمان رییس جمهور، قاهر رسول‌زاده نخست‌وزیر، محمد طاهر ذاکرزاده رییس مجلس نمایندگان و سراج‌الدین مهرالدین وزیر امور خارجه‌ی جمهوری تاجیکستان، درباره روند صلح افغانستان، چالش‌ها و فرصت‌های پیش رو بحث و گفت‌وگو کند.

پیش از این، رییس شورای عالی مصالحه‌ی ملی، به هدف جلب حمایت کشورهای منطقه از روند صلح افغانستان، به کشورهای پاکستان، ایران، هند، اوزبیکستان و ترکیه سفر کرده بود.

فریدون خوزون، سخنگوی شورای عالی مصالحه ملی، می‌گوید که عبدالله را در این سفر یک هیأت رسمی همراهی می‌کند.

او هدف این سفر را جلب همکاری‌ها و تقویت اجماع ملی برای صلح افغانستان خوانده است.

قرار است عبدالله عبدالله، در این سفر با رییس جمهور، نخست‌وزیر، وزیر خارجه و دیگر مقامات تاجیکستان دیدار و گفت‌وگو کند.

عبدالله عبدالله پیش از این به پاکستان، هند، ترکیه، اوزبیکستان و ایران نیز سفر کرده است.

هدف این سفرها تقویت اجماع منطقه‌ای برای صلح خوانده شده است

زلمی خلیل‌زاد، نماینده‌ی ویژه‌ی وزارت خارجه‌ی امریکا برای صلح افغانستان، از طرف‌های درگیر خواست هرچه زودتر سطح خشونت‌ها را کاهش داده و آتش‌بس کنند.

آقای خلیل‌زاد، بامداد یک‌شنبه (۳۰ قوس)، در برگه‌ی تویترش نوشت کشته شدن غیرنظامیان در ولایت غزنی که اکثر آن‌ها را کودکان تشکیل می‌داد، دردآور است.

او افزود: «کشتن و مرگ افغان‌ها، به شمول غیرنظامیان، بسیار معمول شده است. ما سطح بلند خشونت‌ها و افرادی که مرتکب آن می‌شوند را محکوم می‌کنیم. هدف آن‌ها ایجاد نفاق و استفاده از خشونت برای تضعیف افغان‌هایی است که به صلح، ختم دایمی خشونت و یک افغانستان مرفه متعهد اند.»

آقای خلیل‌زاد، با تاکید بر کاهش فوری خشونت‌ها و برقراری آتش‌بس، گفت طرف‌های درگیر، باید یک‌جا و با حمایت بین‌المللی، در سطح تمام کشور به خطرات مواد منفجر ناشده و ماین‌ها رسیدگی کنند تا حیات ارزشمند کودکان و بزرگ‌سالان نجات یابد.

به گفته‌ی او، با موجودیت توافق‌نامه‌ی امریکا – طالبان، جنگ و کشتار میان‌افغانی مشروعیت اش را از دست داده است و طرف‌های درگیر باید به خواسته‌های مردم احترام گذاشته و هرچه زودتر به یک توافق سیاسی برسند.

این در حالی است که روز جمعه (۲۸ قوس)، در ولسوالی گیلان ولایت غزنی، یک سرگلوله‌ی هاوان باقی‌مانده از جنگ انفجار کرد و در نتیجه‌ی آن، ۱۵ کودک کشته شدند و ۲۰ کودک دیگر زخم برداشتند.

شماری از اعضای هیات مذاکره کننده دولت افغانستان، برخی از اعضای کابینه، نمایندگان شورای ملی و چهره‌های سیاسی با استاد دانش، معاون رئیس جمهور دیدار کردند.

در این دیدار که روز گذشته انجام شد داکتر سیما سمر، وزیر دولت در امور حقوق بشر و روابط بین‌الملل، شماری از وزرای کابینه، نمایندگان شورای ملی، مقامات حکومتی و شخصیت‌های سیاسی نیز حضور داشتند، راجع به آخرین پیشرفت‌ها در روند صلح بحث و تبادل نظر صورت گرفت.

استاد سرور دانش، معاون رئیس جمهور از اعضای هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان قدردانی کرد و گفت آنها تاکنون به خوبی از دولت و مردم افغانستان نمایندگی کرده‌اند.

وی افزود وحدت و انسجام هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان قابل قدر است و باعث قوت آنها در جریان مذاکرات شده است.

معاون رئیس جمهور گفت صلح در عین حالی که یک ضرورت است، نباید ما را به گذشته برگرداند و باعث تکرار حوادث تلخ گذشته شود.

وی افزود صلح یک مسئله حیاتی و مرتبط به سرنوشت تمام مردم افغانستان است و برای موفقیت در این روند، اتحاد نیروهای سیاسی و گروه‌های مختلف اجتماعی یک ضرورت است.

استاد دانش تاکید کرد مردم‌ ما هیچگاهی طرفدار جنگ و خشونت نبوده‌اند و در سخت ترین شرایط طرفدار صلح و زندگی مسالمت آمیز بوده‌اند؛ اما در عین حال خواستار مشارکت عادلانه در قدرت و حقوق برابر شهروندی هستند.

داکتر حبیبه سرابی، داکتر محمد امین احمدی و استاد محمد ناطقی از اعضای هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان در این دیدار هرکدام به صورت جداگانه صحبت کردند و راجع به روند مذاکره با گروه طالبان معلومات دادند.

آنها گفتند هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان تاکنون قاطعانه از قانون اساسی، نظام جمهوری، حقوق بشر، حقوق زنان و دستاوردهای مردم افغانستان دفاع کرده‌اند.

اعضای هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان گفتند که موجودیت نظام سیاسی مشروع، قانون اساسی و مشروعیت بین‌المللی حکومت افغانستان نقاط قوت هیات مذاکره کننده دولت افغانستان در جریان مذاکرات بود، در حالی که گروه طالبان از سوی هیچ کشوری به رسمیت شناخته نشده است.

آنها تاکید کردند که هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان با اتحاد و انسجام و در مشوره با هیات رهبری حکومت، رهبران سیاسی، نهادهای حقوق بشری و مدنی و اقشار مختلف مردم افغانستان، مراحل بعدی مذاکره با گروه طالبان را به پیش خواهند برد و از قانون اساسی، نظام جمهوری، حقوق بشر، حقوق زنان و حقوق برابر شهروندی مردم افغانستان، دفاع خواهند کرد.

داکتر سیما سمر، وزیر دولت در امور حقوق بشر و روابط بین الملل نیز در این دیدار صحبت و بر دفاع از دستاوردهای مردم افغانستان در روند صلح تاکید کرد.وی گفت که برای حفظ دستاوردهای بیست سال اخیر در روند صلح، اتحاد و همبستگی گروه‌های سیاسی و اقشار مختلف اجتماعی یک ضرورت است و باید برای ایجاد چنین اتحاد و همبستگی تلاش منظم صورت گیرد.

در این دیدار همچنین، داکتر عبدالقیوم سجادی، داکتر طاهر شاران، غلام حسین ناصری، شاه گل رضایی، شاه حسین مرتضوی، داوود ناجی و سلمانعلی دوست زاده نیز صحبت کردند و ضمن قدردانی از تلاش‌های هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان، بر اتحاد، انسجام و همبستگی نیروهای سیاسی و اقشار مختلف مردم برای حفظ دستاوردهای مردم افغانستان در روند صلح، تاکید کردند.

استاد سرور دانش، معاون رئیس جمهور در پایان این دیدار گفت که حکومت و مردم افغانستان از هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان حمایت همه جانبه می‌کنند.وی تاکید کرد که اعضای هیات مذاکره کننده دولت جمهوری اسلامی افغانستان در مدتی که در کابل هستند با اقشار مختلف مردم دیدار کنند و نگرانی‌ها و پیشنهادات آنها را در جریان مذاکرات مد نظر بگیرند.

مجید تخت روانچی، نماینده‌ی دایمی ایران در سازمان در ملل متحد، می‌گوید خروج نیروهای خارجی از افغانستان باید مسئولانه باشد و به خلا امنیتی در این کشور منجر نشود.

روانچی که روز جمعه (۲۸ قوس/ ۱۸ دسامبر) در نشست عمومی شورای امنیت سازمان ملل سخن‌رانی می‌کرد، گفت حضور نیروهای خارجی در افغانستان، دلیل بی‌ثباتی این کشور است و خروج آن‌ها باید مسئولانه و برنامه‌ریزی شده انجام شود.

به گفته‌ی او، ناامنی و بی‌ثباتی در افغانستان تنها از طریق روند صلح بین‌الافغانی با حمایت کشورهای همسایه، منطقه و بین‌المللی پایان می‌یابد.

روانچی گفت: «روند صلح باید دست‌آوردهای دو دهه‌ی گذشته، مانند قانون اساسی، انتخابات، حقوق زنان و اقلیت‌ها را حفظ کند. این گفت‌وگوها نمی‌تواند موازی با خشونت‌ها ادامه یابد. طالبان در مقابل  حسن نیت حکومت افغانستان برای مذاکرات صلح، باید حملات خود علیه نیروهای دفاعی و امنیتی این کشور را متوقف بسازد.»

نماینده‌ی ایران در سازمان ملل، هم‌چنان از این سازمان خواست در روند صلح افغانستان دخالت کند و از آمادگی ایران در روند صلح با هماهنگی سازمان ملل، خبر داد.

این مقام ایرانی، به گشایش راه آهن خواف-هرات اشاره کرد و گفت این رویداد تاریخی همکاری‌های اقتصادی را در منطقه تقویت می‌کند.

حدود دو ماه پیش، ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه نیز، گفته بود خروج نیروهای امریکایی از افغانستان خطرهای زیادی را ایجاد می‌کند و سبب خلای امنیتی در این کشور خواهد شد.

هیات طالبان در اسلام آباد با عمران خان، نخست وزیر پاکستان درباره روند صلح افغانستان دیدار و گفتگو کرد.

محمد نعیم، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در توییتر نوشت عصر روز جمعه (۲۸ قوس) ملا عبدالغنی برادر، معاون رهبر طالبان و رئیس دفتر سیاسی طالبان در دوحه با عمران خان، نخست وزیر پاکستان درباره روند صلح افغانستان گفتگو کرد.

سه روز پیش، رئیس جمهور غنی نیز با عمران خان، نخست وزیر پاکستان درباره روند صلح و نگرانی‌ها از افزایش خشونت‌ها تلفنی صحبت کردند.

در اعلامیه‌ طالبان که به رسانه‌ها فرستاده شده، آمده در این دیدار نخست وزیر پاکستان از افزایش سطح خشونت‌ها ابراز نگرانی کرده و از طرف‌‌های درگیر خواستار کاهش خشونت‌ها شده است.

نخست وزیر پاکستان به هیات طالبان وعده سپرده که از صلح دوام‌دار به “رهبری و مالکیت افغانها” حمایت می‌کند.

افزایش خشونت‌ها در افغانستان با وجود پیشرفت در مذاکرات صلح نگرانی‌هایی زیادی را به همراه داشته است.

در همین حال، دبرا لاینز، نماینده ویژه دبیر کل سازمان ملل متحد برای افغانستان روز گذشته در نشست سه ماهه شورای امنیت سازمان ملل در مورد افغانستان گفت: “پیشرفت‌های چشمگیری در گفتگوهای صلح در دوحه به دست آمده و این گفتگوها باید از ۵ ژانویه از سر گرفته شود.”

او اما از افزایش حملات به زنان، روزنامه‌نگاران و فعالان جامعه مدنی در افغانستان در ماه‌های گذشته ابراز نگرانی کرد.

در وقفه ۲۰ روزه مذاکرات صلح افغانستان در دوحه قطر تا ۵ جنوری، هیات مذاکره کننده افغانستان به کابل برگشت و هیات گروه طالبان، عازم اسلام آباد شد که واکنش‌هایی در میان افغانها در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت.

قوه‌ی قضاییه، از ارکان سه‌گانه دولت در نظام‌های دارای تفکیک قوا است. ساختار نظام جمهوری اسلامی افغانستان، مبتنی بر تفکیک قوای سه‌گانه‌ی مجریه، مقننه و قضاییه است. قوه‌ی قضاییه، دارای وجه کارکردی و ارزشی است. ارزش کارکرد این قوه از آن‌جا که داوری نهایی در مورد هر نوع جرمی به آن محول می‌شود، بیش‌تر از دو قوه‌ی دیگر است. در واقع قوه‌ی قضاییه روی دیگر سکه‌ی قوه مقننه است و قوه‌ی مجریه فلز این سکه به حساب می‌آید. گروه طالبان سکه تقلبی دیگری را تحت عنوان «محاکم صحرایی» عرضه و در گردش انداختند که نه بر ارزش خاصی استوار است و نه ارزش لازم گردش را دارد. طالبان بر روی این سکه‌ی تقلبی که از جنس خرافه و خشونت ضرب زده شده و بر روایات دیوبندی استوار است، خشونت عریان و ظلم و جور بی‌حدوحصری را نیز بار کرده‌اند که از کیلومترها دور هر آدم کم‌خردی نیز می‌فهمد که: آنچه طالبان در محاکم صحرایی انجام می‌دهند جور و ظلم است.

بخش هفدهم- قسمت اول
در بخش قبلی، روی نقش فاجعه‌بار طالبان در تضعیف حاکمیت قانون در افغانستان بحث نمودیم. یکی از شیوه‌های تضعیف حاکمیت قانون در افغانستان طی بیست سال گذشته، مروج ساختن نظام قضایی موازی، با شیوه بدوی و بسیار خشن و بی‌رحمانه و عدالت‌ستیزانه بوده است. نظم جزایی موازی طالبان بر «محاکم صحرایی» استوار است. محکمه‌ی صحرایی، همان‌طور که نامش بدوی و واپس‌گرایانه است، تأثیر بسیار فاجعه‌باری بر نظام عدلی و قضایی افغانستان گذاشته و به تضعیف حاکمیت قانون کمک کرده است.
این هفدهمین بخش این نوشته است: در گفت‌وگوهای صلح افغانستان، هزینه‌هایی که باید از امتیازات طالبان کاسته شود. با آن‌که به‌نظر نمی‌رسد طالبان برای رسیدن به نتیجه، وارد گفت‌وگوهای صلح شده باشند؛ اما حالا در یک موقعیت چانه‌زنی خشونت‌محور برای کسب امتیازات حداکثری قرار گرفته‌اند. مهار سرکشی‌ها و توان نه گفتن به خواسته‌های بی‌حدوحصر طالبان فقط و فقط در دست جامعه‌ی افغانستان است. مردم افغانستان توان رام کردن لجام‌گسیختگی‌های طالبان را دارند؛ این کار فقط با انسجام ملی، هماهنگی، دادخواهی و اراده‌ی سیاسی و عزم ملی ممکن است و پایه‌ی تمامی این‌ها یک چیز است: آگاهی جمعی و حساسیت نسبت به آینده و سرنوشت افغانستان، مادر وطن عزیز مان.
قضا در افغانستان تاریخچه‌ی بسیار طولانی‌ دارد. نظام قضایی افغانستان در برهه‌هایی از تاریخ، عقلانیت لازم خود برای رهایی انسان این سرزمین از چنگال جور و ظلم و بی‌عدالتی را داشته که هدف این نظام است. قضا مبتنی بر تحقیق است، مبتنی بر کنکاش و جدا کردن سره از ناسره و مبتنی بر شواهد و مدرک و استدلال است. از برآیند تحقیق است که قاضی حکم به مجرم بودن یا نبودن فرد می‌کند. حق؛ روح قضاوت است. حق‌العبد و حق‌الله در اسلام دسته‌بندی بسیار واضحی دارد. این معیارها در نظام قضایی افغانستان تا آن‌جا که ممکن بوده رعایت شده است؛ اما نظم جزایی طالبانی، دشمنی سرسختانه‌ای با تحقق عدالت و رسیدن حق به حق‌دار دارد. نظم جزایی طالبان مبتنی بر تفسیر خویش‌پسندانه از فقه ساده و سنتی است. طالبان به هیچ‌وجه دارای نظام قضایی نیستند؛ بلکه آنان نوعی نظم جزایی طالبانی دارند. جزا و قضا باهم تفاوت ماهیت دارند.
در این بخش به این می‌پردازیم که طالبان؛ با ساختن نظم جزایی موازی، باعث تضعیف نظام عدلی-قضایی افغانستان شده‌اند. نظم جزایی طالبانی، مخرب‌ترین دشمن عدالت و قضاوت در افغانستان است. ممکن است این توطئه نباشد؛ بلکه بیش‌تر نوعی نقص و عیب نظام طالبانی است. نقصی که از فهم نادرست از درستی‌های آموزه‌های اسلام و شریعت اسلامی می‌آید.

نظم جزایی طالبان و تضعیف نظام عدلی-قضایی افغانستان
قوه‌ی قضاییه، از ارکان سه‌گانه دولت در نظام‌های دارای تفکیک قوا است. ساختار نظام جمهوری اسلامی افغانستان، مبتنی بر تفکیک قوای سه‌گانه‌ی مجریه، مقننه و قضاییه است. قوه‌ی قضاییه، دارای وجه کارکردی و ارزشی است. ارزش کارکرد این قوه از آن‌جا که داوری نهایی در مورد هر نوع جرمی به آن محول می‌شود، بیش‌تر از دو قوه‌ی دیگر است. در واقع قوه‌ی قضاییه روی دیگر سکه‌ی قوه مقننه است و قوه‌ی مجریه فلز این سکه به حساب می‌آید. گروه طالبان سکه تقلبی دیگری را تحت عنوان «محاکم صحرایی» عرضه و در گردش انداختند که نه بر ارزش خاصی استوار است و نه ارزش لازم گردش را دارد. طالبان بر روی این سکه‌ی تقلبی که از جنس خرافه و خشونت ضرب زده شده و بر روایات دیوبندی استوار است، خشونت عریان و ظلم و جور بی‌حدوحصری را نیز بار کرده‌اند که از کیلومترها دور هر آدم کم‌خردی نیز می‌فهمد که: آنچه طالبان در محاکم صحرایی انجام می‌دهند جور و ظلم است.
از آن‌جا که در جامعه افغانستان استعداد بسیار نهفته‌ی جور ورزی و جور پذیری وجود دارد و هیچ تناسبی میان اندازه جرم و اندازه مجازات در ذهنیت انسان افغانی وجود ندارد، گروه طالبان این استعداد خفته را با عقده‌مندی‌های تاریخی، آموزه‌های افراطی، ظرفیت خشونت‌ورزی و به عبارتی با قرآن، کلاشینکوف و مواد مخدر را ترکیب کرده و در چارچوب دادگاه صحرایی بالای هر فردی که خواسته‌اند، تطبیق کرده‌اند. نبود منطق و تناسب میان جرم و مجازات را می‌توان حتا در بیش‌تر خانواده‌های افغانستان دید، مثلاً اگر کودکی پنجاه افغانی از جیب پدر خود بردارد، همان دشنام را می‌شنود یا به همان اندازه لت‌وکوب می‌شود که با سنگ سر دیگری را بشکند و شکایت کنند، بازهم همان دشنام‌ها را می‌شنود و به همان اندازه مجازت می‌شود. این عدم تناسب میان جرم و مجازات در تمامی جاها و رفتارهای افغان‌ها دیده‌ می‌شود. آن را می‌توان در ناسزا دادن به مقامات، ترافیک، فروشندگان، بچه و زن همسایه، به افراد، اقوام و سمت‌های دیگر مشاهده کرد.
از سوی دیگر هر رفتاری در افغانستان که خوش طالبان نیاید نوعی جرم پنداشته می‌شود. در قاموس طالبان، واژه خطا، سهو، اشتباه، جای چندانی ندارد، چه‌بسا واژه جرم چنان سنگین است که با هر کار و اندک‌ترین اشتباه هم این‌جا فردی مجرم شناخته می‌شود و چه‌بسا با اتهام هم افراد مجرم شناخته می‌شوند. آشکار‌ترین نوع این عدم تناسب را در برابر زنان می‌توان مشاهده کرد: در ذهنیت طالبانی؛ زنی با پدیدار شدن یک تار مویش، یا کوچک‌ترین خطا، سزاوار شدیدترین نوع شکنجه و حتا مرگ است. این نبود تناسب میان جرم و مجازات، مبنای شریعت طالبانی است. شواهد بسیار زیادی وجود دارد که طالبان حتا با ادعای واهی، زنی را به رگبار بسته‌اند. با معلوم شدن ساق پا تا سرحد مرگ زنان را لت و کوب کرده‌اند. کفه‌ی سنگین ترازوی نظام کیفری طالبان، بر سرکوب زنان معطوف است. این سرکوب را وجهه‌ی شرعی و دینی نیز می‌دهند.
از جهت دیگر؛ در دایره جرم و مجازات بسته و قید طالبانی، دگرگونه فکر کردن بزرگ‌ترین جرم است و مجازات آن به اندازه‌ای بزرگ است که باید شما به‌خاطر آن هفت بار به شدیدترین نوع ممکن کشته شوید. در شریعت طالبانی از قوم و تبار دیگر بودن جرم است، به زبان دیگر حرف زدن جرم است، از سمت دیگر بودن جرم است، به طرز دیگر جامه پوشیدن جرم است و این جرم‌ها؛ از دیدگاه طالبان، سزاوار شدیدترین مجازات است. طالبان در پی حاکم‌ساختن چنین آیینی‌اند و در پی تطبیق چنین مجازاتی‌اند. مگر یاد این جامعه رفته که آنان در یکاولنگ و مزار شریف چه کردند. در شهرها جامه‌ی نو پوشیدن جرم بود. به زبانی غیر از زبان پشتو حرف زدن معادل جرم بود. از مذهب دیگر بودن مستحق مرگ بود. طالبان همان‌ها اند. در پی پیاده‌سازی همان تفکراند. من در بخش بیست‌ودوم این نوشته روی این مطلب که طالبان؛ هیچ تغییری در کار نیست، بحث کرده‌ام.
عدم تناسب میان اندازه جرم و مجازات از جنبه‌ی این‌که هیچ خبری از مکافات و تشویق در برابر رفتارهای سالم و قانون‌مند وجود ندارد نیز قابل تأمل است؛ یعنی به کودکان یاد داده می‌شود که اگر اندک‌ترین رفتار انحرافی از شما سر بزند، به شدیدترین نحو ممکن مجازات خواهید شد: آن‌ها در بزرگ‌سالی نیز همین شیوه در برخورد با اشتباه، در برخورد با جرم و هنجارشکنی و اختلاف نظر‌ها را در پیش می‌گیرند.
گروه طالبان این «استعداد جور ورزی»، استعداد مجازات خودسرانه، استعداد محاکمه کردن بدون فرصت دفاع دادن به طرف مقابل را تبدیل به یک دستگاه قضایی و اجرای مجازات کردند و تحت نام عدالت، بدترین جنایات را در حق انسان‌ها مرتکب شدند. انسان مجرم هم حق و حقوقی دارد: جرم، حقوق انسانی‌ هیچ فردی را از او سلب نمی‌کند. هر مجرمی باید به تناسب جرمی که انجام داده است مجازات شود. این عدالت است. این برابری است. این انصاف است. آنچه را که طالبان در محاکم صحرایی یا نظام قضایی و جزایی شان در حق انسان این سرزمین روا می‌دارند، جور آشکار، جفای بی‌اندازه، خشونت‌ورزی غریزی، رفتارهای عقده‌گشایانه و ارضای نیازهای سادیستی است که تحت عنوان محاکمه و با شعار مذهب حنفی و چوکات حقوقی دین مبین اسلام، انجام می‌دهند.

صبح کابل
ادامه دارد.

رئیس جمهور غنی با عمران خان، نخست وزیر پاکستان تلنفی صحبت کرد.

در مکالمه شب گذشته (چهارشنبه، ۲۶ قوس) رهبران دو کشور درباره روند صلح و نگرانی‌ها از افزایش خشونت در افغانستان گفت و گو کردند.

آقای عمران خان تعهد کرد پاکستان برای کاهش خشونت‌ها و برقراری آتش‌بس در افغانستان همکاری خواهد کرد.

در اعلامیه‌ دفتر نخست وزیری پاکستان نیز آمده است پاکستان با تمام طرف‌ها در افغانستان به این دلیل صحبت می‌کند که می‌خواهد “بنیاد یک توافق سیاسی فراگیر و کامل” در افغانستان گذاشته شود. ‏

صحبت تلفنی رهبران دو کشور همسایه در حالی صورت می‌گیرد که روند مذاکرات صلح افغانستان در قطر به صورت موقتی متوقف شده است و ملا عبدالغنی برادر در رأس هیأت طالبان به پاکستان رفته‌اند و انتظار می‌رود با عمران خان دیدار کنند.

هیأت مذاکره‌کننده افغانستان هم به کابل بازگشته و با رئیس شورای عالی مصالحه ملی دیدار کرده است.

وزارت امور خارجه اعلام کرد اسلام‌آباد نسبت به سفر ملابرادر، رییس دفتر سیاسی طالبان به پاکستان با دولت افغانستان هماهنگی کرده است.

این وزارت امروز (چهارشنبه، ۲۶ قوس) در خبرنامه‌یی آورد عمران خان، نخست وزیر پاکستان در جریان سفرش به کابل در مورد سفر این هیأت طالبان به پاکستان با سران حکومت افغانستان هماهنگی و مشورت کرده بود.

بر اساس این اعلامیه، سفر هیأت طالبان به پاکستان بخشی از تلاش‌ها برای تقویت روند صلح تلقی می‌شود و به پیشرفت در این روند منجر می‌شود. وزارت خارجه تصریح کرد دولت افغانستان از این سفر رییس دفتر سیاسی طالبان استقبال می‌کند.

خبرنامۀ وزارت خارجه همچنان خاطرنشان ساخت کاهش فوری خشونت‌ها و برقراری صلح پایدار از طریق گفت‌وگوهای مستقیم صلح از توقع‌های عمدۀ مردم افغانستان در روند صلح است و این توقع‌ها با دولت پاکستان در میان گذاشته شده است.

این وزارت ابراز امیدواری کرد سفر هیأت سیاسی طالبان به پاکستان در راستای کاهش خشونت‌ها و پیشرفت در روند صلح ثمربخش واقع شود.

گفتنی است هیأتی از دفتر سیاسی طالبان در قطر به رهبری ملا عبدالغنی برادر، رییس دفتر سیاسی طالبان امروز به اسلام‌آباد سفر کرده است. وزارت خارجۀ پاکستان اعلام کرده است که این هیأت طالبان با عمران خان، نخست وزیر و شاه محمود قریشی، وزیر خارجۀ پاکستان دیدار می‌کند.

رییس شورای عالی مصالحه ملی هرچند تأکید کرد ترجیح دولت این است که مراحل بعدی مذاکرات در داخل کشور پی‌گیری شود، اما تصمیم نهایی به توافق دو طرف در این مورد بستگی دارد.

عبدالله عبدالله روز چهارشنبه، بیست‌وششم قوس در برنامه گشایش دبیری ملی صلح در کابل سخنرانی کرد.

او گفت وقفه در مذاکرات صلح با توافق دو طرف صورت گرفته است و انتظار می‌رود که ادامه‌ی مذاکرات در تاریخ معین آن آغاز شود.

پیش از این حکومت پیشنهاد کرده بود محل برگزاری مذاکرات در داخل کشور باشد. طالبان این پیشنهاد را رد کرده‌اند.

از جانب دیگر، عبدالله گفت که هیأت مذاکره‌کننده افغانستان همه‌شمول است و آنان تعهد خود را نسبت به خواست جمعی مردم افغانستان ثابت کردند.

رییس شورای عالی مصالحه ملی می‌گوید مردم افغانستان توقع آتش‌بس دارند و از ادامه جنگ خسته‌اند.

عبدالله عبدالله که در برنامه گشایش دبیری ملی صلح صحبت می‌کرد، گفت در روند گفت‌وگوهای صلح در کنار حفظ دست‌آوردهای بیست سال گذشته، حقوق قربانیان جنگ نیز در نظر گرفته خواهد شد.

 دبیری ملی صلح از سوی نهادهای مدنی تأسیس شده است.

هدف این نهاد، گردآوری و بازتاب خواست‌ها، نگرانی‌ها، پیشنهادها و مطالبات مردم در قبال صلح عنوان شده است.

رحمت‌الله نبیل، رئیس پیشین امنیت ملی کشور در واکنش به سفر ملا برادر، معاون سیاسی گروه طالبان به پاکستان، می‌گوید تمام بازی به نفع پاکستان به پیش می‌رود.

آقای نبیل در پیام توییتری شب گذشته (سه‌شنبه، ۲۵ قوس) خود نوشت با توجه به اوضاع جاری، پس از ملا برادر نوبت سیاست‌مداران افغانستان است که به پاکستان سفر کنند.

وی علاوه کرد پس از سفر عمران خان، نخست‌وزیر پاکستان و رئیس سازمان استخبارات این کشور (ISI) به کابل، روز گذشته خلیل‌زاد به اسلام‌آباد رفت و امروز نیز معاون سیاسی طالبان در محافل سیاسی پاکستان به سر می‌برند.

رئیس پیشین امنیت ملی با انتقاد از رویکرد دولت افغانستان در برابر سیاست‌های دولت پاکستان، گفت روز بعد نوبت رئیس‌جمهور غنی است که به اسلام‌آباد برود.

آقای نبیل از شهروندان افغانستان خواست در برابر بازی‌های سیاسی پاکستان متحد شده و صدای اعتراض خود را بلند کنند.

به باور این مقام پیشین امنیت ملی کشور، اگر شهروندان افغانستان در برابر سیاست‌های زیاده‌خواهی دولت پاکستان ایستاد نشوند، تمام بازی به نفع اسلام‌آباد به پیش خواهد رفت.

این در حالی است که ملا عبدالغنی برادر، معاون سیاسی طالبان همراه با یک هیئت این گروه، جهت دیدار با عمران خان، نخست‌وزیر پاکستان و شاه محمود قریشی، وزیر امور خارجه این کشور به اسلام‌آباد رفته‌است.

هرچند سنخگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر گفته‌است که این سفر به دعوت رسمی دولت پاکستان صورت گرفته‌است، اما به باور آگاهان این سفر هیئت طالبان به پاکستان جهت مشوره در مورد روند گفت‌وگوها و آجندای صلح با مقامات این کشور انجام شده‌است.

به دنبال ایجاد وقفه در گفت‌وگوهای صلح، ملا عبدالغنی برادر، معاون سیاسی گروه طالبان، در راس هیئتی به اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان رفت.

محمدنعیم وردک، سخن‌گوی دفتر سیاسی طالبان در قطر، در برگه‌ی تویترش نوشت این سفر، روز سه‌شنبه (۲۵ قوس)، با دعوت رسمی مقام‌های پاکستانی انجام شده است.

به گفته‌ی او، قرار است معاون سیاسی گروه طالبان، در جریان این سفر با عمران خان، نخست‌وزیر و شاه‌محمود قریشی، وزیر خارجه‌ی پاکستان دیدار کند.

سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر، افزود در جریان این دیدارها، در باره‌ی موضوعات دوجانبه به شمول مشکلات مهاجران و رفت‌وآمد افغان‌ها به پاکستان گفت‌وگو خواهد شد.

این در حالی است که گفت‌وگوهای صلح میان هیئت‌های گفت‌وگوکننده‌ی دولت افغانستان و گروه طالبان، با ۲۰ روز وقفه رو‌به‌رو شده است. هیئت‌های گفت‌وگوکننده‌ی دو طرف، پس از حدود سه ماه، چندی پیش روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها به توافق رسیدند.

به دنبال توافق روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها، هیئت‌های کاری دو طرف ایجاد شد تا در مورد برنامه‌ی اصلی گفت‌وگوها صحبت کنند.

قرار است دور بعدی گفت‌وگوهای صلح، در شانزدهم جدی برگزار شود.

 محمد نعیم، سخنگوی دفتر سیاسی گروه طالبان در قطر در پیوند به سخنان اشرف غنی مبنی بر این که خواستار برگزاری دور دوم مذاکرات در افغانستان است گفت دور بعدی مذاکرات نیز در قطر خواهد بود.

زیرا به گفته وی، از پیش توافق شده است که دور دوم نیز در قطر آغاز شود.

نعیم همچنان انتقاد کرده که چرا پیش از این که دو تیم گفت و گوهای قطر را تا ماه دیگر سال ۲۰۲۱به تعویق بیندازد، این مسئله را یادآوری نکردند.

باید گفت سخنگوی طالبان در حالی این اظهارات را بیان می کند، که اشرف غنی تاکید دارد، که دور دوم مذاکرات صلح میان افغانستانی باید در درون این کشور برگزار شود تا مردم ببینند مذاکرات چگونه انجام می‌شود و روی کدام موضوعات متمرکز است و چرا؟

هفته گذشته حمدالله محب، مشاور شورای امنیت ملی افغانستان نیز تاکید کرد، که مراحل بعدی مذاکرات صلح میان افغانستانی باید در درون افغانستان برگزار شود.

بندر اسلام قلعه در هرات، زرنج در نیمروز و خط آهن هرات-خواف، موجب افزایش مراودات اقتصادی-تجارتی شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی؛ میزان دادوستد میان افغانستان و ایران بیشتر از یک میلیارد دالر در سال تخمین زده می‌شود. همان‌طوری که یادآور شدیم، نگاه ایران به افغانستان، از زاویه‌ی نهادهای امنیتی خاورمیانه و غرب آسیا است. روی همین ملحوظ، خط منافع امنیتی ایران از غرب و جنوب غرب افغانستان عبور می‌کند. ایران، به دلایل گوناگون می‌تواند در صلح و جنگ افغانستان نقش‌آفرین باشد و این نقش می‌تواند دو وجه داشته باشد؛ گاهی سازنده و گاهی هم غیر سازنده.

امنیت یک پدیده چند وجهی، در مقیاس متوسط منطقه‌ای و در مقیاس بزرگ با ریشه‌های جهانی مورد تحلیل و ارزیابی قرار می‌گیرد. قسمی‌که در مباحث گذشته تذکر دادیم، جنگ در سه سطح کلیدی «ملی، منطقه‌ای و جهانی» قابل تحلیل و بررسی است. هرقدر به این پدیده‌ی چند بعدی نگاه پروژه‌ای شود، زمانی که از کنترل خارج شود، ابعاد منفی‌اش مانند ویروس، مهارناشدنی خواهد شد. تا این‌دم، پاکستان با نگاه مطلق و رویکردهای خصمانه، هیچ‌گونه وقعی به این وابستگی متقابل امنیتی قایل نشده و خلاف اصول قبول‌شده‌ی بین‌المللی، متوسل به اقدامات ویران‌گری شده که این اقدامات ضد بشردوستانه، افغانستان را در بدترین وضعیت ممکن قرار داده است:
۱. حمایت از باندهای تبهکار تروریستی و صدورشان به افغانستان.
۲. دادن پناهگاه برای طالبان و دیگر گروه‌های دهشت‌افگن و حلقات تروریستی.
۳. تقویت تسلط بالای رهبران طالبان و ترسیم منش برای این گروه در حول منافع مطلق امنیتی‌اش.
۴٫ ایجاد رابطه بین مدارس دینی، هم در سطح تشکیلاتی طالبان و هم در بعد منابع بشری.
۵. لابی طالبان در سطح منطقه‌ای و جهانی.
۶. تدوین پلان و برنامه‌ی جنگی برای طالبان به حیث عقبه فکری جنگ.
۷. تبلیغ طالبان از آدرس مدارس دینی وابسته به سازمان استخبارات و ارتش پاکستان.
۸. میزبانی و نگهبانی از خانواده‌های رده‌بالا و رهبران طالبان.
۹. آماده‌سازی تجهیزات و ابزارآلات جنگی برای طالبان.
۱۰. دادن معلومات کشفی و استخاباراتی برای طالبان.

دلایل نقش مهم طالبان در روند جنگ‌وصلح افغانستان
۱. نگاه کشورهای غربی به صلح و جنگ افغانستان از عینک پاکستان و نهادهای امنیتی جنوب آسیا.
۲. از دیری بدین‌سو، نگاه عربستان سعودی – در بعد سخت‌افزاری به افغانستان – در شعاع منافع پاکستان بوده و پاکستان نقش سکرتریت گروه‌های نیابتی سعودی را در جنگ افغانستان ایفا کرده است.
۳. پاکستان، تنها قدرت اتمی در میان کشورهای اسلامی بوده و از این منظر نقش این کشور در صلح و جنگ افغانستان پررنگ است.
۴. پاکستان به عنوان قدرت برتر در جنوب آسیا، دارای عمق استراتژیک در افغانستان بوده و استوار بر همین ذهنیت خود را محق دانسته و خواهان نقش فراوان در جنگ و صلح افغانستان است.
۵. داشتن متحدان استراتژیک در شورای امنیت سازمان ملل متحد(روسیه، چین، بریتانیا و ایالات‌متحده امریکا)
ج: وابستگی متقابل اقتصادی – جغرافیایی پاکستان با افغانستان
۱. افغانستان طولانی‌ترین مرز مشترک را با پاکستان دارد(۲۶۴۰کیلومتر مرز مشترک).
۲. مناسبات اقتصادی میان افغانستان و پاکستان حدود دو میلیارد دالر در سال می‌رسد.
۳. ترانزیت و انتقال کالاهای پاکستان به آسیای مرکزی از خاک افغانستان و انتقال کالاهای افغانستان به هند و جنوب شرق آسیا از خاک پاکستان.
۴. حضور بیش از دو میلیون مهاجر افغانستانی در پاکستان و نقش این مهاجرین در رشد و توسعه پاکستان.
به این ترتیب، پاکستان اگر بخواهد می‌تواند به‌عنوان همسایه خوب برای افغانستان، نقش سازنده‌ای در ختم جنگ و تأمین صلح بازی کند.

ایران و نقش آن در صلح و جنگ افغانستان
این کشور حدود ۹۳۶ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد. ایران با داشتن ذخایر بزرگ گاز و نفت و جمعیت بالغ بر۸۰ میلیون نفر، به‌حیث یک قدرت منطقه‌ای در مناسبات سیاسی و امنیتی منطقه نقش مهم و حایز توجهی دارد. نقش ایران از سه منظر و آدرس، بالای صلح و جنگ افغانستان قابل‌تحلیل و ارزیابی است. همسایگی ایران با افغانستان از یک‌سو و نقش ایران به‌حیث قدرت بلامنازع در غرب آسیا و پیش‌قراول در مناسبات امنیتی و سیاسی نهادهای امنیتی خاورمیانه از سوی دیگر، نقش ایران را در همه‌ی تحولات و تغییرات منطقه‌ای به‌ویژه افغانستان پررنگ ساخته است.
بندر اسلام قلعه در هرات، زرنج در نیمروز و خط آهن هرات-خواف، موجب افزایش مراودات اقتصادی-تجارتی شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی؛ میزان دادوستد میان افغانستان و ایران بیشتر از یک میلیارد دالر در سال تخمین زده می‌شود. همان‌طوری که در بالا یادآور شدیم، نگاه ایران به افغانستان، از زاویه‌ی نهادهای امنیتی خاورمیانه و غرب آسیا است. روی همین ملحوظ، خط منافع امنیتی ایران از غرب و جنوب غرب افغانستان عبور می‌کند. ایران، به دلایل گوناگون می‌تواند در صلح و جنگ افغانستان نقش‌آفرین باشد و این نقش می‌تواند دو وجه داشته باشد؛ گاهی سازنده و گاهی هم غیر سازنده.
از بدو انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ تا اکنون، شاهد فراز و نشیب‌های فراوانی در روابط میان ایران و افغانستان بوده‌ایم. جمهوری اسلامی ایران، در دو برهه‌ی حساس و بحرانی (بعد از کودتای هفتم ثور در سال ۱۳۵۷ و اشغال افغانستان توسط گروه طالبان) از مهاجران افغانستان با جبین باز استقبال و میزبانی کرده است. میزبانی جمهوری اسلامی ایران همراه با حمایت از مجاهدین بعد از هفتم ثور و مقاومت‌گران بعد از سقوط حکومت مجاهدین به‌همراه بوده است.
در طول ۱۹ سال حضور سیاسی و نظامی جامعه جهانی در افغانستان تحت رهبری ایالات متحده امریکا، علی‌رغم همه‌ی اختلاف‌ها و رقابت‌های جدی که بین جمهوری اسلامی ایران و امریکا بوده، شاهد هیچ‌گونه تهدیدی از سوی جمهوری اسلامی ایران علیه مواضع ایالات‌متحده در افغانستان نبوده‌ایم. در کنار این مسئله، افغانستان و ایران به‌عنوان همسایه‌های هم‌دین و هم‌زبان، روابط شان را در بهترین وضعیت ممکن حفظ کرده‌اند.
این بدین معنا است که رهبران جمهوری اسلامی ایران، به تأثیرگذاری امنیت و ثبات در افغانستان به امنیت و ثبات در ایران واقف‌اند. این تأثیرات دو وجهی، بیانگر وابستگی‌های متقابل امنیتی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، جغرافیایی و تاریخی است و در ذیل مباحث، به آن خواهیم پرداخت.
جمهوری اسلامی ایران با توجه به وابستگی‌های متقابلی که قبلاً به آن اشاره شد، نسبت به هر زمان دیگری، می‌تواند نقش سازنده و پر رنگ‌تری در امر ختم جنگ و تأمین صلح در افغانستان داشته باشد. دوام جنگ و زایش گروه‌های تروریستی و افراطی در افغانستان، به ‌هیچ‌وجه به نفع جمهوری اسلامی ایران نیست. افراطیت و تفکر جزم‌اندیشیِ مذهبی در افغانستان در قالب امارت اسلامی، افغانستان را به میدان تقابل رقابت‌های مذهبی بین سلف عرب تحت رهبری سعودی و شیعه‌گرایی در محوریت جمهوری اسلامی ایران مبدل خواهد ساخت. این امر نامیمون، در صورت تحقق، می‌تواند بنیادهای نظام جمهوری اسلامی ایران را متزلزل کند.
افغانستان با ثبات و دموکراتیک، می‌تواند برای ایران همسایه خوب باشد. جمهوری اسلامی ایران نیز با در نظرداشت دلایل ذیل می‌تواند در روند مصالحه و گفت‌وگوهای صلح افغانستان نقش مؤثری داشته باشد.
۱. ایران به‌حیث همسایه‌ی افغانستان، در طول ۱۸ سال با حکومت افغانستان میانه‌ی نسبتاً خوبی داشته است.
۲. افغانستان بعد از پاکستان و تاجیکستان، طولانی‌ترین مرز مشترک را با ایران دارد و این سرحد طولانی از لحاظ امنیتی، تأثیرات خود را بالای جنگ و صلح افغانستان می‌تواند داشته باشد.
۳. به گفته مقام‌های ایرانی، میانه‌ی جمهوری اسلامی ایران با طالبان، پس از ظهور داعش، در یک سطح مناسب قرار دارد، بدون شک این تأثیرگذاری جایگاه ایران را در صلح و جنگ افغانستان پررنگ می‌سازد.
۴. جمهوری اسلامی ایران تجربه حضور غیرمستقیم سیاسی، چه در زمان جهاد و چه در زمان مقاومت در افغانستان، می‌تواند با رویکرد سازنده و غیر سازنده در روند صلح افغانستان تأثیرگذار واقع شود.
۵. ایران میزبان بیش از دو میلیون مهاجر از افغانستان است، نمی‌توان تأثیرات مثبت و منفی این میزبانی را در صلح و جنگ افغانستان نادیده گرفت.
۶. کشور ایران، رابطه‌ی قسماً حسنه و نیک با بعضی از احزاب و تنظیم‌های مطرح جهادی در افغانستان دارد. این جریان‌های سیاسی، به‌حیث یکی از محورهای کلیدی در صلح و جنگ افغانستان نقش دارند.
۷. جنگ جاری در افغانستان، در یک نگاه قسمی در کنار عوامل دیگر، از جانب طالبان یک جنگ ایدیولوژیک و مقدس تعریف می‌گردد و جمهوری اسلامی ایران به‌حیث علم‌بردار بلامنازعه شیعه در جهان اسلام، در جنگ و صلح افغانستان دارای وزنه‌ای قوی است.
۸. روابط جمهوری اسلامی ایران، هم به دلایل سیاسی و هم اقتصادی، با جمهوری فدراتیف روسیه و جمهوری خلق چین خوب است و این دو کشور قدرتمند، در اکثریت موارد در شورای امنیت سازمان ملل متحد، از منافع ایران به‌حیث اعضای دایمی این شورا که از حق «وتو» برخوردار هستند، دفاع کرده‌اند. چین و روسیه که در مباحث بعدی شرح داده خواهد شد، به دلایل مختلف بالای صلح و جنگ افغانستان تأثیرات قابل‌ملاحظه‌ا‌ی دارند.
۹. موضوع شورای مشهد و تأثیرات این شورا در بدنه‌ی عملیاتی طالبان بر کسی پوشیده نیست.
۱۰. مشترکات فرهنگی، زبانی، تاریخی و دیگر وابستگی‌های متقابل ایران و افغانستان، همچنان تأثیرات خود را بالای صلح و جنگ افغانستان دارد.

رییس‌جمهور غنی، گفت ترجیح می‌دهد دور دوم گفت‌وگوهای صلح، در داخل افغانستان انجام شود.

آقای غنی، روز دوشنبه (۲۴ قوس)، در نشست مقدماتی کابینه، گفت: «من اظهارات مشاور امنیت ملی در مورد این که ما ترجیح می‌دهیم تا دور دوم گفت‌وگوهای صلح در افغانستان انجام شود، را تایید می‌کنم.»

او افزود: «اگر طالبان ادعا دارند که در افغانستان اند؛ پس چرا در خاک افغانستان مذاکره نمی‌کنند؟ در هرجایی از افغانستان را که آن‌ها بخواهند، دولت افغانستان آماده است تا با آن‌ها مذاکره کند.»

آقای غنی، گفت افغان‌ها در خیمه و سردی هم می‌توانند گفت‌وگو کنند. به گفته‌ی او، وقت آن نیست که هوتل‌های مفشن پیش شرط همه گذاشته شود.

رییس‌جمهور تاکید کرد نیاز است تا همه‌ی مردم ببینند که گفت‌وگوها چگونه انجام می‌شود و روی کدام موضوعات تمرکز صورت می‌گیرد.

پیش از این، حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان، گفته بود مراحل بعدی گفت‌وگوهای صلح باید در داخل افغانستان تعقیب شود. او افزوده بود دولت افغانستان در باره‌ی تعیین مکان گفت‌وگوهای صلح ملاحظه‌ای ندارد و آماده است هر مکانی را که طالبان پیشنهاد کنند بپذیرد.

آقای محب، تاکید کرده بود بر اساس تجربه‌، صلح در خارج، از شرایط بیرونی متاثر می‌شود و به نفع افغانستان نیست و هم‌چنان پیش‌برد روند صلح در داخل افغانستان، نه تنها هزینه‌ی اضافی را کاهش می‌دهد؛ بلکه به مردم افغانستان توانایی مالکیت و نظارت از این روند را نیز خواهد داد.

گروه طالبان تا اکنون در مورد سخنان مشاور امنیت ملی و رییس‌جمهور غنی، واکنشی نشان نداده است.

این در حالی است که گفت‌وگوهای صلح میان هیئت‌های گفت‌وگوکننده‌ی دولت افغانستان و گروه طالبان، با ۲۰ روز وقفه رو‌به‌رو شده است. هیئت‌های گفت‌وگوکننده‌ی دو طرف، پس از حدود سه ماه، چندی پیش روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها به توافق رسیدند.

به دنبال توافق روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها، هیئت‌های کاری دو طرف ایجاد شد تا در مورد برنامه‌ی اصلی گفت‌وگوها صحبت کنند.

هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان در دوحه قطر اعلام کرده اند که دو طرف برای مشوره های لازم در مورد اجندا، به تعویق سه هفته ای مذاکرات توافق کرده اند.

هیئت مذاکره کننده دولت و گروه طالبان ناوقت شب گذشته (۲۲قوس) در اعلامیه مشترک گفته اند که دو طرف مذاکرات بین‌الافغانی صلح لیست ابتدایی موضوعات اجندا را تبادله کرده و نیز بحث‌های نخستین توضیحی را درباره موضوعات انجام داده‌اند.

در این اعلامیه مشترک آمده است: «از آنجایی که موضوعات اجندا ضرورت به مشوره بیشتر دارد، دو طرف توافق کردند که دور دوم مذاکرات به ۱۶ جدی سال روان ۱۳۹۹ برابر با ۵ جنوری ۲۰۲۱ آغاز گردد.»

در این اعلامیه از زمان آغاز وقفه مذاکرات چیزی گفته نشده اما گزارش های وجود دارد این وقفه از فردا آغاز می شود.

هرچند پیش از این شماری زیادی از کشورها برای میزبانی مذاکرات صلح افغانستان اعلام آمادگی کرده بودند اما هنوز مشخص نیست که دور بعدی مذاکرات در دوحه برگزار می شود یا مکان های دیگر.

پایان دور اول مذاکرات

مذاکرات بین الافغانی صلح به تاریخ ۲۲ سنبله در شهر دوحه پایتخت کشور قطر آغاز شد. با وجود آن که این مذاکرات با فراز و فرودهای زیادی همراه بود اما پس از گذشت نزدیک به سه ماه هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان روی نهایی سازی طرزالعمل مذاکرات در ۲۱ ماده به توافق رسیدند.

هیئت مذاکره کننده حکومت و طالبان در حالی دور اول مذاکرات را پایان داده اند که در تازه ترین اظهارات در مورد روند صلح حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان  می گوید که مراحل باقی‌ماندۀ صلح میان هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان باید در داخل افغانستان تعقیب شود.

آقای محب روز گذشته در رشته توییت های گفته بود که دولت دربارۀ مکان این گفت‌وگوها در داخل افغانستان ملاحظه‌یی ندارد و آماده‌است هر مکانی را که طالبان پیشنهاد کنند بپذیرد و نیز آماده است که بشمول ساخت تأسیسات آمادگی لازم را بگیرد و گفت‌وگوها را به پیش ببرد.

 محب افزوده که پیشبرد روند صلح در داخل افغانستان نه تنها هزینۀ اضافی را کاهش می‌دهد که به مردم افغانستان توان مالکیت و نظارت از این روند را نیز می‌دهد.

به گفته او تجربه‌ نشان داده‌است که صلح در بیرون، از شرایط بیرونی متأثر می‌شود و به نفع افغانستان نیست.

 مشاور امنیت ملی رییس جمهور غنی پیشنهاد کرد مراحل باقی‌مانده مذاکرات بین هیأت‌های جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان در داخل کشور به پیش‌ برده شود.

حمدالله محب روز شنبه، بیست‌ودوم قوس در یک رشته توییتی نوشت دولت ترجیح خاصی در مورد مکان مذاکرات در داخل کشور ندارد و آماده است در هر منطقه‌ای که طالبان پیشنهاد کنند، به‌شمول ساخت تأسیسات آماد‌گی لازم را بگیرد و گفت‌وگوها را به پیش ببرد.

محب افزوده است که با پیش‌برد مذاکرات در داخل کشور ساحه امنیتی ویژه و قابل اعتماد برای همه و زمینه نظارت و اعمال ملکیت برای مردم در روند صلح فراهم می‌شود.

مشاور امنیت ملی تأکید کرده است که با پیش‌برد مذاکرات در داخل کشور، مذاکره‌کننده‌گان از خواست‌ها و مطالبات مردم بهتر آگاه می‌شوند و از مصارف اضافی جلوگیری خواهد شد.

حمدالله محب می‌افزاید که برای افغان‌ها مهم است که مراحل جاری مذاکرات در داخل افغانستان به پیش برده شود و به این ترتیب صلح به جای شرایط خارجی‌ها از واقعیت جامعه افغان‌ها متاثر شود و دایمی و سراسری باشد.

به گفته محب، صلح در بیرون از کشور، صلح‌کننده‌گان را از شرایط خارجی متاثر می‌کنند و تجربه‌ها نشان می‌دهد که این‌گونه آشتی منافع افغان‌ها را تأمین نمی‌کند.

گروه طالبان واکنش رسمی به این پیشنهاد نداده است.

مذاکرات بین‌الافغانی در دوحه، پایتخت قطر از ۲۲ سنبله آغاز شد و تاکنون جریان دارد.

دو طرف ماه‌ها روی تهیه کارشیوه پیش‌برد مذاکرات کار کردند و سرانجام با تسهیل کشور میزبان در مورد کارشیوه ۲۱ ماده‌ای به توافق رسیدند.

گزارش شده است که قرار است مذاکرات برای مدت سه هفته متوقف شود.

تصمیم‌گیری در این مورد در نشست روز آینده دو هیأت موکل شده است.

صلـح یکـی از مهـم‌ترین و پرکاربـردترین واژه‌های عصـر حاضر است. در کنار بازیگـران بـزرگ و قدرت‌منـد، بازیگران غیردولتـی و در بخش‌های پایین‌تـر طیف‌هـای مختلـف ملت‌هـا نقـش مهمـی را می‌تواننـد در برقـراری صلـح بازی کنند. زنـان یکـی از مهمتریـن گروه‌هایی هسـتند کـه هـم مـورد تخاصـم در جنگ‌ها بوده اند و هم تلاش‌هایی در راستای برقـراری صلـح انجام داده اند. با توجـه به اهمیت ایـن مسـئله، بررسی نقش زنان افغان در فرایند صلح افغانستان و نوعیت مشارکت آنان از جملـه انگیـزه‌های اصلـی این نوشتار اسـت.

بررسی‌ها نشان داده که درگیری‌های نظامی، تروریسم و رفتارهای خشونت‌آمیز، زنان را بیشتر از بیش مورد آسیب قرار داده. نقض حقوق انسانی زنان و کودکان در جریان جنگ‌ها و درگیری‌های نظامی نیز به طور آشکار بنیان‌های سلامت و امنیت جامعه بشری را مورد تهدید قرار می‌دهد. روند مهاجرت‌های ناشی از مخاصمات مسلحانه نیز بر مصائب زنان در مناطق درگیر افزوده است. بنابراین،  زنان  نخستین گروهی هستند که با فروپاشی زیرساخت‌های اجتماعی و سیاسی آسیب می‌بینند. از سویی دیگر با توجه به اهمیت این موضوع، ضروری است تا در زمان استقرار صلح، نقش و جایگاهی درخور توجه برای زنان در حوزه تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در فرآیند صلح  در نظر گرفته شود. از همین‌رو تلاش‌های گسترده‌ای در این راستا صورت گرفته است.

گسترش فرهنگ صلح وحمایت از زنان

سال ۲۰۰۰ سال بین‌المللی فرهنگ صلح و سال ۲۰۰۱ سال گفت‌وگوی تمدن‌ها نامیده شده بود تا زمینه تلاش‌های جهانی برای مبارزه با مشکلات جهان ، به ویژه زنان، فراهم آید. به طور مثال در متن اقدامات یونسکو نیز همواره اجرای برنامه‌های گسترش تساوی و عدالت در میان زنان و مردان جایگاه مهمی داشته است. به همین دلیل تأمین منابع مالی لازم برای حضور فزاینده زنان در عرصه‌های تصمیم‌گیری سیاسی-اقتصادی، تلاش‌ها برای افزایش آگاهی در مورد ضرورت حمایت از قربانیان جنگ‌ها و پایان دادن به خشونت علیه زنان در جریان آن، بررسی و بازبینی عوامل جنسیتی مربوط به فرهنگ صلح، حمایت از زنان در رسانه‌ها و فضای مجازی، تشکیل و گسترش شبکه‌های زنان، آموزش و ارتقای آگاهی و مهارت‌های آنان به منظور ارتقای خودباوری و بهبود فرصت‌های زندگی و شغلی دختران در میان این برنامه‌ها قرار داشت. هم‌راستا با این برنامه‌ها نهادها، دفاتر و نهادهای زیادی در جهت بهبود و ارتقای وضعیت زندگی زنان فعالیت کرده اند. قابل یادآوری است که در سال‌های پسین، نهادهای دیگری نیز چه در سکتور خصوصی و چه در ساختار تشکیلاتی دولت نیز تنها برای تمرکز و فعالیت درین بخش‌ها ایجاد شده و آغاز به فعالیت کرده اند.

زنان در مذاکرات

پس از سقوط طالبان در ۲۰۰۱ دولت افغانستان وارد گفت‌وگوهای زیادی با هدف ایجاد صلح با این گروه شد و توافق‌های جزئی با بعضی عناصر آن را نیز به دست آورد. بسیاری از این مذاکرات به دلایل سیاسی، رسیدن به بست‌ها، عدم برقراری ارتباطات درست و یا کارشکنی‌ها متوقف شدند. در سال ۲۰۲۰ تلاش‌های پیش از مذاکره به پیشرفت‌هایی دست یافت. پس از ۹ دور مذاکره، طالبان و ایالات متحده امریکا در ۲۹ فبروری سال ۲۰۲۰ توافق‌نامه‌ای را امضا کردند که زمینه مذاکرات را در داخل افغانستان فراهم آورد. مذاکرات بین‌الافغانی در ابتدا قرار بود در مارچ ۲۰۲۰ آغاز شود اما با افزایش خشونت و اختلاف نظر بر سر تبادل زندانیان به تأخیر افتاد. در ماه سپتامبر، مذاکرات رسمی صلح بین جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان در دوحه قطر آغاز شد که تاکنون نیز ادامه دارد.

در این میان، زنان افغان از ابتدا تا انتها هر لحظه از مذاکرات را با دقت مشاهده و هر بند از توافق‌نامه‌ها را موشکافانه بررسی کردند. مسئله بر سر حذف یا حضور آنان بود. نگرانی آنان از این بود که مذاکره‌کنندگان جهت خاتمه دادن به این جنگ‌فرسایشی و دست‌یابی به صلح با طالبان، حقوق‌زنان را به غنیمت به جانب مقابل واگذار کنند. زنان و دختران از زمان سقوط طالبان که با تفاسیر بنیادگرایانه از اسلام زنان را شهروندان درجه دوم محسوب می کردند، پیشرفت‌های قابل توجهی داشته اند. درحالی که تحت حاکمیت طالبان از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، زنان افغان از تحصیل و کار، و در یک کلام حضور در جامعه، منع شده بودند. پس از سقوط طالبان زنان از فرصت‌های زیادی برای تحصیل و مشارکت در زندگی سیاسی و اقتصادی برخوردار شدند، گرچه همچنان با محدودیت‌هایی در دسترسی به عدالت، مواجهه با خشونت و آزار و اذیت روبرو بوده و با آنان مقابله می‌کنند.

شورای روابط خارجی Council on Foreign Relations یک سازمان مستقل، اتاق فکر و ناشری است که جهت بررسی بیشتر و بهتر روابط بین الملل و سیاست‌های خارجی کشورهای جهان مخصوصاَ ایالات متحده امریکا در سال ۱۹۲۱ تأسیس شد. این نهاد هیچ موضعی در قبال مسائل سیاسی ندارد اما همواره تحقیقات و تحلیل های موثری درین باره ارائه کرده است. در یک مقاله این نهاد به نام مشارکت زنان در فرایندهای صلح درباره مشارکت زنان افغان دراین روندها چنین آمده است: «زنان فقط در پانزده دور از شصت‌وهفت دور گفت‌وگو، شامل مذاکرات رسمی و غیررسمی، جلسات تحقیقی و مشاوره‌های بین المللی، بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ به شکل رسمی شرکت کردند، که ۲۲ درصد را تشکیل می‌دهد. در مذاکرات صلح جولای ۲۰۱۹ نیز از هفتادویک نماینده یازده نفر زن بودند، که ۱۵ درصد را تشکیل می‌دهد. در مذاکرات صلح سپتامبر ۲۰۲۰ ، چهار زن در تیم مذاکره ۲۱ نفره دولت افغانستان حضور داشتند، که ۱۰ درصد را تشکیل می‌دهد.» در حالی که هیچ‌گاه در جانب مقابل، هیچ زنی حضور نداشته است؛ به طور مثال در تیم بیست‌ویک نفره طالبان در مذاکرات قطر. این حضور جزئی و کم‌رنگ نشان‌دهنده این است‌که به‌طور کلی دست‌آوردهای اجتماعی و سیاسی زنان افغان به فرصت‌های محدودی برای حضور آنان در روند صلح تبدیل شده است.

تأثیرات مشارکت زنان

مقاله مذکور همچنان اشاره کرده است که زنان در شورای عالی صلح و شوراهای صلح ولایتی تلاش کرده اند تا در راستای حمایت از ادغام مجدد جنگ‌جویان سابق، تسهیل آزادی گروگان‌ها و مقابله با روایت‌های افراطی تأثیرگذار باشند. در طول روند صلح نیز، زنان در جامعه مدنی دولت افغانستان، طالبان و همه طرف‌های دیگر را تحت فشار قرار داده اند تا از حقوق و فرصت‌های زنان افغان در هر توافق‌نامه محافظت کنند. فراتر از نقش‌های رسمی، زنان در جامعه مدنی تلاش کرده اند تا از طریق مشاوره مستقیم با دولت افغانستان و غیرمستقیم با طالبان، تغییری در روند صلح بیاورند. آنان همچنین در نهادهای تأسیس شده توسط دولت، مانند شورای عالی صلح افغانستان (با حضور داشت ۲۶ درصد زنان) و شوراهای صلح ولایتی (۲۰ درصد اعضای زن) تلاش کرده اند تا حمایت عمومی از این روند را افزایش دهند. به عنوان مثالی دیگر، اعضای زن شورای عالی صلح، در سال ۲۰۱۴، با وجود شرایط خطرناک، یک کمپاین سراسری را در تمام سی‌وچهار ولایت کشور رهبری کردند تا آگاهی عمومی از روند کار را افزایش دهند. سازمان دهندگان زن، بیست‌وپنج هزار امضا از زنان و دختران را برای حمایت از روند صلح جمع‌آوری کردند، که آن را به حامد کرزی رئیس جمهور وقت، رهبران طالبان و سازمان ملل تحویل دادند. اما مسئله اینجاست که فعاليت‌های غيررسمی زنان برای صلح به ندرت در فرآیندهای رسمی صلح منعکس می‌شوند. زنان اغلب از فرآیندهای رسمی صلح کنار گذاشته می‌شوند چون تصميم گيرنده، رهبران نظامی، یا جنگ‌جو نيستند. گاهی نیز به این دلیل دور نگه‌داشته می‌شوند چون تصور می‌شود از مهارت‌های لازم جهت اشتراک در روند صلح و فرایندهای بعدی آن برخوردار نيستند. به همین دلیل است که فرآیندهای صلح ابعاد مختلف دیدگاه‌های جنسيتی را در نظر نمی‌گيرند  و در نتیجه نگرانی‌های اصلی زنان نیز به میز مذاکره راه نمی‌یابند.

چه باید کرد؟

نباید فراموش کرد که بدون مشارکت زنان و دختران و گنجاندن چشم‌اندازهای جنسیتی در فرآیندهای رسمی و غیررسمی صلح، صلح‌پایدار ایجاد نخواهد شد. گرچه دولت افغانستان و بازیگران بین‌المللی متعهد شده اند كه از نمایندگی زنان در روند صلح حمایت كنند. وعده‌ها سپردند، و نیز پالیسی‌سازی‌ها بوجود آمد اما به دلیل نبود اراده سیاسی و بودجه، پیشرفت‌ها تاکنون محدود بوده است. به‌طور نمونه قطع‌نامه ۱۳۲۵ شورای امنیت هنوز روی کاغذ مانده و پیشرفت کندی داشته است. تا زمانی‌که استراتژی روشنی در مورد چگونگی عملی کردن این قطعنامه تدوین نشده باشد، پیش‌رفت چشم‌گیر در نمایندگی زنان در ایجاد صلح کم و چشم‌اندازهای صلح‌پایدار کم‌رنگ خواهد ماند. ضروری می‌نماید که انرژی و حضور فعالانه ی زنان در دیگر عرصه‌ها باید به مشارکت و نفوذ بیشتر در فرآیندهای رسمی تبدیل شود. درحالی‌که درک هنجارها و رسوم‌جنسیتی در یک جامعه می‌تواند اطلاعات مهمی برای مذاکره کنندگان و دیگر نهادهای درگیر فراهم کند اما سازمان‌های‌بین‌المللی همواره تجربه و دخالت غیر رسمی در فرآیندهای صلح را به رسمیت نشناخته و مورد استفاده قرار نداده اند. گروه‌های مذاکره‌کننده تقریباً فقط بر احزاب سیاسی و سایر فعالان سیاسی رسمی متمرکز هستند.

ناگفته پیداست شیوه‌های سنتی اغلب وزن بیشتری نسبت به قانون اساسی یک کشور دارند. اگرچه قوانین کشورها برای به رسمیت شناختن برابری جنسیتی مهم است، اما در عمل  اجرای آن را تضمین نمی‌کنند. سازوکارهای سنتی/مذهبی معمولاً وزن بیشتری نسبت به قانون اساسی کشور دارند، حتی در مکان‌هایی که قانون از زنان خواسته است که در مجامع تصمیم‌گیری نقش بیشتری داشته باشند، این حضور اجرا نمی‌شود. به همین دلیل مشارکت گروه‌های بی‌شماری از نهادهای دولتی، غیردولتی و بین‌المللی در عرصه‌های رسمی و غیررسمی ضروری است و تنها نباید به وزارت امور صلح و یا یک تیم مذاکره کننده اکتفا کرد.

از سوی دیگر ناگفته نباید گذاشت که حضور مذاکره‌کنندگان زن تضمین‌کننده این نیست که مسائل برابری جنسیتی در دستور کار صلح قرار داده خواهند شد. تمام فعالان در فرآیندهای رسمی صلح – مرد یا زن – جهت کار مؤثر برای بهبود وضعیت زنان در توافق‌نامه‌های آتی و رفع نگرانی‌های زنان باید آگاهی و ظرفیت لازم را داشته باشند. به همین جهت ضروری است توافق‌نامه‌های صلح به اهمیت برابری جنسیتی به صراحت بپردازند. به طور مثال به مواردی مانند حقوق بشر و خشونت های جنسی با داشتن آگاهی کافی به طور واضح پرداخته شود.

نهایتاً این‌که منظور از شمولیت نیز تنها ارتقای مشارکت زنان در محیط‌های رسمی نیست، بلکه شناخت جایگاه آن‌ها در تأثیرگذاری است. حضور زنان در عرصه‌های یاد شده باید مؤثر و مفید باشد. هدف برابری جنسیتی و ارتقای نقش زنان در فرایند صلح تنها زیاد کردن تعداد زنان  و به اصطلاح اضافه کردن سیاهی لشکر نباید باشد.

در دنیایی که از درگیری، افراط‌گرایی و آوارگی بسیار رنج کشیده است، نمی‌توانیم تنها به تک موج‌هایی از امید برآمده از اقدامات عاجل و نظر به موقعیت افراد اتکاء کنیم. ما به تمام توان و شجاعت سیاسی رهبران جامعه در هر سطح و اقدام مشترک تمامی آنان نیاز داریم. سالگردهایی همچون روز جهانی صلح و یا کمپاین ۱۶ روزه محو خشونت علیه زنان، بیش از هر چیزی باید فراتر از گذر سال‌ها به شمار آیند. باید فرصتی برای سیاست‌گذاران باشند تا از شعارگفتن‌ها فراتر رفته و گفته‌های‌شان را عملی کنند تا از این طریق بتوان به صلح سراسری در کشور دست یافت.

راضیه دانش

روسله یاسینزی عثمانی

در اعلامیه پیمان نظامی ناتو، که روز چهارشنبه (۹ دسمبر ۲۰۲۰) به نشر رسیده، آمده است از طرفین درگیر اکیداً تقاضا می‌شود تا برای پایان فوری خشونت و همچنان مذاکرات پیرامون آتش بس و توافق روی یک پلان سیاسی، از فرصت استفاده کنند.

در اعلامیه ناتو گفته شده است یگانه امید دست یافتن به صلح پایدار در این کشور، حل و فصل منازعه و رنج چهار دهه این کشور از طریق گفتگو و مذاکره است.

کشورهای عضو ناتو در مورد بحث پیرامون پایان احتمالی مأموریت این پیمان برای آموزش نیروهای امنیتی افغانستان به طور مشخص چیزی نگفته اند. اما آنها تأکید کرده اند که افغانستان را تنها در صورت ایجاب شرایط ترک می‌کنند.

پس منظر بحث بر سر بیرون کشیدن قطعات ناتو از افغانستان، توافقنامه ای است که حکومت ایالات متحده امریکا با گروه تندرو طالبان عقد کرده است. در این توافقنامه بیرون کشیدن همه نیروهای خارجی از افغانستان تا پایان اپریل ۲۰۲۱ به طالبان وعده داده شده است. گروه طالبان در عوض به مذاکرات بین الافغانی با حکومت افغانستان تعهد کرده و وعده داده است که خشونت در افغانستان را به گونه قابل توجهی کاهش می‌دهد.

اما به باور بسیاری از متحدان ایالات متحده امریکا در پیمان ناتو، طالبان تا هنوز به قدر کافی به تعهدات خود عمل نکرده و به همین دلیل خروج کامل نیروهای بین المللی از افغانستان تا کنون برنامه ریزی نشده است. به قول ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، تصمیم نهایی در این زمینه در ماه فبروری ۲۰۲۱ اتخاذ خواهد شد.

در حال حاضر جمعاً حدود ۱۲ هزار سرباز بین المللی در مأموریت موسوم به «حمایت قاطع» نیروهای امنیتی افغانستان را آموزش می‌دهند.

از اولین پیشرفت‌های بزرگ در مذاکرات صلح بین الافغانی در پایان ماه نوامبر امسال گزارش شد. نمایندگان طالبان و حکومت افغانستان در این مذاکرات روی طرزالعمل برای پیشبرد این مذاکرات با هم به توافق رسیدند. در پایان هفته گذشته میلادی شورای مصالحه ملی افغانستان اولین جلسه خود را برگزار کرد.

امرالله صالح، معاون نخست ریاست جمهوری، امروز ( چهارشنبه، ۱۹ قوس) در جلسهٔ شش و نیم گفت سه تن از عفو شدگان طالبان اکنون هسته مرکزی ترور در قره باغ را تشکیل می‌دهند.

آقای صالح افزود قاری سردار و قاری ذبیح الله در پیوند به این قضیه تحت تحقیق قرار دارند.

وی اطمئنان داد به زودی این موضوع را به کمک نیروهای دفاعی و امنیت ملی پی‌گیری می‌کند.

این در حالی‌ست که صدیق صدیقی، سخن‌گوی ریاست‌جمهوری چند روز قبل در یک کنفرانس ویدیویی به رسانه‌ها گفته بود طالبان خواهان رهایی ۷ هزار طالب از زندان‌های افغانستان می باشند. اما دولت افغانستان این خواست طالبان را یک پیشنهاد قبل از وقت می‌داند.

اما دیده می‌شود که رهایی این زندانیان برای مردم افغانستان خطرساز است زیرا عفو شدگان هسته مرکزی ترورها را تشکیل می‌دهند.