«رخشانه» پیرزنی 56 ساله روز (شنبه 8 عقرب) به خبرنگار رها در غور گفت که ساکن ولسوالی «تولک» ولایت غور است و بخاطر فقر و مشکلات شدید مالی مجبور به مهاجرت به شهر فیروزکوه مرکز ولایت غور شده و هم اکنون نواسه اش را برای فروش گذاشته است.
خانم رخشانه دو فرزند دارد که از هر فرزندش دارای نواسه می باشد.
وی می گوید وضعیت زندگی در ولایت غور نسبت به سال های قبل برای او و خانواده اش بی نهایت سخت و دشوار شده که مجبور شده است به علت تامین مخارج زمستان پیش رو، یکی از نواسه های خود را به فروش برساند.
به گفته وی، هر یک از نواسه هایش را در بازار ولایت غور به مبلغ ۲۰۰ هزار افغانی الی ۱۰۰ هزار افغانی قیمت گذاری کرده اند که با این پول می تواند دست کم بخشی از مشکلات اقتصادی اش را تا اندازه ای رفع سازد.
او می گوید که دو هفته است که نواسه هایش را در بازار ولایت غور به فروش گذشته اما تاکنون موفق به فروش هیچ یک از این کودکان نشده است.
این پیرزن می گوید که هیچ یک از نهادهای امدادرسان داخلی و یا خارجی با او تماس و یا همکاری نکرده است و حتی اقارب و خویشاوندان نزدیک اش نیز با او همکاری نکرده اند که او مجبور به فروش نواسه هایش نگردد.
این خانم میانسال علاوه می کند اگر توجهی از سوی نهادهای کمک رسان و مقام های طالبان در ولایت غور در این مورد نشود احتمال زیادی وجود دارد که فاجعه انسانی دیگری برای خانواده اش رخ بدهد.
زینت ۶ ساله که یکی از نواسه های خانم رخشانه است می گوید بخاطر مشکلات شدید اقتصادی مادر بزرگش او را به فروش گذاشته، و از زمانی که خانواده اش تصمیم فروختنش را گرفته است او با ترس در میان خانواده اش زندگی می کند.»
این دختر خردسال غوری می گوید مجبور است تا بخاطر سپری شدن زندگی سایر خانواده اش به این خواست مادربزرگ و دیگر اعضای خانواده اش تن بدهد.
نعمت الله، برادر زینت نیز می گوید از فروش خواهرش بی نهایت دردمند است، اما راهی جز این کار برای ادامه زندگی خانواده اش نیست.
او افزود با توجه به شرایط سختی که مقابل خانواده اش قرار دارد از تمام نهادهای امدادرسان خواهان این است که به آنان کمک کنند تا از فروش خواهرش جلوگیری شود.
در همین حال، «مولوی عبدالحی مبشر»، رئیس مهاجرین و عودت کنندگان ولایت غور می گوید که از زمان روی کار آمدن امارت اسلامی طالبان تا کنون در این ولایت بیش از یک هزار خانواده در نتیجه خشکسالی و فقر بیجا شده اند و نیاز جدی به کمک های نهادهای داخلی و خارجی دارند.
این مقام طالبان در ولایت غور از نهاد های کمک کننده می خواهد تا کمک های شان را به زودترین وقت به این ولایت انتقال دهند در غیر آن صورت شاهد فاجعه انسانی خواهند بود.
این نهادهای حقوق بشری و مقامات محلی می گویند که قدرت کافی برای مقابله با این رسم را ندارند.
ولایت غور با جمعیتی در حدود ۳۰۰ هزار نفر یکی از ولایت های کمتر توسعه یافته افغانستان است. برخی از مناطق دور افتاده این ولایت توسط گروه های مسلح اداره می شود و دولت هیچ کنترولی بر این مناطق ندارد.
در افغانستان این رسم است که داماد به طور سنتی به پدر همسرش قبل از ازدواج مبلغی را به عنوان مهریه پرداخت می کنند. در ولایت غور اما، بسیاری از خانواده های دختران بجای پول گاو و گوسفند و یا سلاح از داماد دریافت می کنند.
بسیاری ها معتقدند که این رسم مردم این مناطق از ولایت غور مطابق با قوانین اسلام نیست و با مهریه ای که در اسلام ذکر شده تفاوت دارد. مهریه در اسلام برای زن در نظر گرفته شده تا در صورت طلاق و یا موقعیت های اضطراری، زن بتواند از این مهریه استفاده کند.
موسسه گزارش دهی صلح و جنگ طی شش ماه تحقیق خود از ولسوالی های دور افتاده غور از جمله تایوره، تولاک، ساغر و پسابند در این خصوص با برخی بزرگان قومی و قوماندانان ملیشه این مناطق صحبت کرده و نظر آنان را در این مورد جویا شده است.
مقامات محلی این مناطق می گویند که قادر به ممنوعیت این رسم نیستند زیرا این رسم سالهاست که در این مناطق اجرا می شود و می گویند اگر قرار بر تغییر و یا ممنوعیت این رسم باشد ده ها سال طول خواهد کشید تا نگرش مردم را نسبت به این رسم تغییر دهند.
عبدالعلیم ساکن قریه حاجی نظر در ولسوالی دولینه می گوید که سه دختر خود را به نام های گل بدن، زینب و رقیه در بدل ۲۵۰ راس گاو و گوسفند، یک میل کلاشینکوف و ۳ هزار دالر آمریکایی به ازدواج در آورده و از این کار خود نیز خوشحال است.
او به گزارشگر موسسه می گوید “شما خبرنگاران فکر می کنید که گرفتن پول عروسی از دامادها یعنی فروش دخترانمان. اما گرفتن گاو و گوسفند از داماد در اینجا یک رسم است و من فکر نمی کنم این رسم اشتباه باشد.”
وقتی از عبدالعلیم پرسیدیم که چرا زنان در اینجا اجازه ندارند خودشان شوهر آینده شان را انتخاب کنند گفت “جای شرم است برای ما که از دخترانمان بپرسیم چه نوعی شوهری دوست دارند داشته باشند.”
نجم الدین یک دهقان از قریه کاسی اما از اینکه دخترش لیلا را به یکی از مردان محلی به نام محمد که هم اکنون محمد از زن اولش دارای ۵ فرزند است فروخته است اظهار پیشمانی می کند، اما نه به این خاطر که دخترش را فروخته است، بلکه به این خاطر که محمد هنوز پول عروسیش را به پدر همسرش به طور کامل نداده است.
وی می گوید “واقعا جای شرم است برای محمد که همسرش یعنی دخترم به زودی صاحب اولاد می شود اما او هنوز ۳۰ راس گوسفندی که از پول عروسیش به من بدهکار است را نداده است.”
محمد اما می گوید که وی هم اکنون به ارزش تقریبا ۲۶ هزار دالر آمریکایی گاو و گوسفند به نجم الدین برای پول عروسیش داده است.
از محمد پرسیدیم که چرا بیش از ۳۰ هزار دالر آمریکایی برای ازدواج دومش خرج کرده است گفت “همسر اولم زیبا و ظریف نبود. من می خواستم با زیباترین دختر قریه ازدواج کنم و از زندگی لذت ببرم.”
از آنجایی که در این قریه مردان و زنان نامحرم به هیچ عنوان اجازه ندارند با یکدیگر صحبت کنند گزارش گر موسسه مجبور می شود خانم مسنی را به نام “بی بی” استخدام کند تا بتواند به طور مخفیانه با لیلا مصاحبه ای بکند.
لیلا در اولین حرفش می گوید دقیقا مانند گاو و گوسفندان به فروش رفته است.
او می گوید “پدرم در قبال ۳۰ گاو نر یک گاو ماده به نام لیلا را فروخت. زندگی من هر روز توام با بدبختی است. درست است که من ازدواج کرده ام و متاهل هستم اما هیچ کس به رویاهایم اهمیت نداد.”
جالب است که در اینجا بسیاری از خانواده ها افتخار می کنند که دخترانشان را به فرماندهان محلی ملیشه بدهند. شاید به این دلیل باشد که توقع پول بیشتری می توانند بکنند.
نصرالله یکی از بانفوذان و قدرتمندان محلی در قریه غرک ولسوالی دولینه است. او که ۳۵ ساله است هم اکنون ۸ زن دارد.
او در گفتگو با گزارشگرمان می گوید “من پول و سلاح و حدود ۲۰۰ مرد مسلح دارم. من کنترول کاملی در منطقه غرک دارم و هر کاری که بخواهم می توانم انجام بدهم. خب با وجود این همه توانایی و قدرت، چرا نباید ۸ زن داشته باشم؟ اگر دختری را در این منطقه دوست داشته باشم، می توانم به راحتی با او ازدواج کنم، کافیست به پدر دختر یک گله گاو و یا گوسفند بدهم.”
پیامدهای ناخوشایند
سعید آرمان یک وکیل است که در خانه ای امن که برای دختران و زنان آسیب پذیر ایجاد شده کار می کند. وی می گوید در خانه ای امنی که او کار می کند ۴۰ زن و دختر اقامت دارند که همگی قربانی این چنین ازدواج های اجباری هستند.
او گفت “این ۴۰ زن که در اینجا اقامت دارند همگی کسانی هستند که توسط پدرانشان به زور و در بدل گاو و یا گوسفند به ازدواج زورمندان و یا پولداران محلی در آمده بودند. از آنجایی که این خانم ها قادر به تحمل این چنینی زندگی ای نبودند مجبور به فرار از خانه هایشان شده و به این خانه های امن پناهنده شده اند.”
اما بسیاری از زنان که به زور به ازدواج در می آیند خانه امنی نمی یابند.
برای مثال موردی که سال گذشته نیز توجه داخل و جامعه جهانی را به خود جلب کرد، دختر ۱۹ ساله ای به نام رخشانه در قریه قلمین در فاصله ۴۰ کیلومتری شهر فیروزکوه مرکز ولایت غور بود. او پس از ازدواج اجباری و به اتهام فرار از خانه به دست طالبان محلی سنگسار شد.
و اما داستان رخشانه: در سال ۲۰۱۱ عبدالکریم پدر رخشانه از قریه اودک رخشانه را به زور به ازدواج شخص فلجی به نام غلام یاسین در بدل ۸۵ راس گاو و گوسفند در آورد.
رخشانه تلاش کرد تا از خانه فرار کند اما توسط پولیس دستگیر شده و به پدر وی تحویل داده شد. پدر رخشانه هم خواهر هشت ساله رخشانه به نام فاطمه را به ازدواج یاسین برای جبران عمل رخشانه درآورد.
۹ ماه بعد، عبدالکریم رخشانه را به یک چوپان محلی به نام عبدالرزاق که زنش فوت کرده بود در بدل ۱۰ راس گاو و ۶۰ راس گوسفند فروخت.
رخشانه پس از سپری کردن دو شب با عبدالرزاق تصمیم به فرار می گیرد. اما طالبان رخشانه را به همراه مردی که در فرار به او کمک می کرد دستگیر کردند. رخشانه توسط این طالبان سنگسار می شود و مردی که با وی فرار کرده بود ۱۰۰ ضربه تازیانه خورده و آزاد می گردد.
مرگ دلخراش و وحشیانه رخشانه توسط موبایلی فیلم برداری شده بود که به سرعت میان رسانه ها و فضای اجتماعی پخش شد و توجه داخل و جامعه جهانی را به خود جلب کرد.
حنیفه مادر رخشانه می گوید دردش هنوز تازه است.
او می گوید “طالبان دخترم را در مقابل چشمانم سنگسار کردند. من صورتش را می دیدم که غرق در خون بود و صدای جیغ و ناله های او را می شنیدم. هر چقدر پیش طالبان التماس کردم که سنگسارش نکنند، اما آنها به حرف ها و التماس هایم توجهی نکردند.”
عبدالکریم پدر رخشانه هم اکنون پشیمان از این ست که چرا دخترش را وادار به این ازدواج ها کرده بود.
وی می گوید “این من بودم که دو بار رخشانه را بر خلاف میلش فروختم. طالبان دختر مرا نکشتند، بلکه من دختر خودم را کشتم. نمی دانستم که فروش رخشانه به اینجا ختم می شود.”
عکسی که در فضای مجازی منتشر شد و گفته می شود که متعلق به رخشانه قبل از سنگسار شدن به دست طالبان است.
جواد علوی رئیس کمیسیون حقوق بشر افغانستان در ولایت غور می گوید که ازدواج اجباری و یا فروش این چنینی زنان سال هاست که در این مناطق صورت می گیرد.
وی می گوید “از آنجایی که این موضوع یک رسم و سنت در این مناطق است، ما هیچ کاری علیه آن نمی توانیم. قبول دارم که ازدواج های این چنینی پایمال کردن حقوق اولیه انسان هاست، اما در حال حاضر نه این گونه ازدواج ها را نظارت می کنیم و نه به کابل گزارش می دهیم.”
این در حالیست که قانون اساسی افغانستان حقوق زن و مرد را برابر دانسته است، اما مقامات محلی می گویند که در حال حاضر در مقابل این چنین ازدواج ها قادر به انجام کاری نیستند.
سیما جوینده والی سابق غور در گفتگویی با گزارشگر موسسه گزارش دهی صلح و جنگ می گوید “زنان در ولایت غور در واقع زن های شوهرانشان نیستند، بلکه برده های شوهرانشان هستند.”
وی می گوید “زنان مانند لباس فروخته می شوند و این نشان دهنده این است که شرایط برای این زنان چقدر اسفناک است. من واقعا احساس شرم می کنم که بگویم والی ولایتی هستم که ارزش دختران آنجا به مقدار چند راس گاو است.”
ملا نظام الدین حبیبی عضو شورای علمای ولایت غور می گوید “فروش دختران نه تنها در اسلام ممنوع است، بلکه این عمل از نگاه اسلام به عنوان بدترین گناه دیده می شود که مرتکبین این عمل و یا گناه مجازات سختی را متحمل خواهند شد.”
وی می گوید قوانین فقهی ازدواج از جمله امضای عقدنامه در حضور یک قاضی و دو شاهد بسادگی نادیده گرفته می شوند.
آقای حبیبی می افزاید “تا کنون ندیده ام در غور ازدواجی کاملا مطابق با قوانین اسلامی صورت بگیرد. در ازدواج، از دختر باید پرسیده شود که آیا این مرد را به همسری قبول دارد و یا خیر.”
اما با این وجود رسم و سنت ازدواج های این چنینی در این منطقه ریشه ای عمیق دارد.
برای مثال پدری دیگر در روستایی در نزدیکی ولسوالی فیروزکوه به گزارشگر موسسه می گوید که از اینکه دخترش را در بدل یک میل کیلاشینکوف و ۱۵۵ راس گاو و گوسفند داده است اصلا پشیمان نیست.
او گفت “من دخترم را فروختم زیرا ارزش یک اسلحه از چندین دختر مجرد در خانه برایم بیشتر است.”
حمیده وردک، رئیس شورای زنان حزب کنگرس در همایشی که امروز (یکشنبه) برگزار شده بود، گفت: سنگسار رخشانه نه تنها افغانستان را، بلکه جهان اسلام را نیز زیر سوال می برد.
خانم وردک اظهار کرد که سنگسار کردن رخشانه گوشه ای از صفحه جهل جامعه ما را به نمایش گذاشت.
او اضافه کرد که در پیوند به این حادثه دلخراش، حقوق بشر از نظر حقوق بشری و شورای علما از نظر دینی باید اعتراض می کرد که متاسفانه سکوت اختیار کردند.
رئیس شورای زنان حزب کنگرس از مقام های دولتی خواست که عامل این رویداد را دستگیر کند و به سزای اعمالشان برساند.
نزدیک به دو هفته پیش، دختری به اسم رخشانه در ولایت غور به دلیل رابطه عاشقانه با پسری به سنگسار محکوم و کشته شد.
بر اساس برخی گزارشات تایید نشده این دختر به عقد مرد کهن سالی در آمده بود که به دلیل نارضایتی با پسری دیگری تصمیم به ازدواج می گیرد.
برخی از ملاهای ولایت غور این عمل را زنا خواندن و حکم سنگسار را بر وی صادر کردند.
فتانه گیلانی، رئیس شورای اجتماع زنان افغانستان نیز گفت که زنان در طول تاریخ کشورمان دارای عزت و آبرو بودند ولی اکنون با عزت آنان بازی می شود.
خانم گیلانی افزود که رخشانه در نزدیکی یک پاسگاه پولیس سنگسار می شود و باید این موضوع به صورت درست پیگیری شود.
وی اظهار کرد، تاکنون دولت، شورای علما و سایر نهادها کار خاصی برای زنان انجام نداده است و باید کارهای زیر بنایی صورت بگیرد.
گفتنی است این همایش در حضور ده ها زن برگزار شده بود شرکت کنندگان این همایش خواستار دستگیری و مجازات عاملان این رویداد شدند.
حزب کنگرس نیز این عمل را محکوم کرد و خواهان پیگری شد.
به اساس گفته های مقامات محلی، دختری 19 ساله به نام رخشانه در ولسوالی فیروزکوه ولایت غور پس از اینکه چندین بار درخواست ازدواج یک فرمانده محلی طالبان را رد کرده بود، حکم سنگسارش از جانب این فرمانده محلی طالبان صادر شد.
محمد اشرف غنی رئیس جمهوری کشور نیز روز چهارشنبه گذشته دستور بررسی این حادثه که در منطقه تحت نفوذ طالبان رخ داده را صادر کرد.
این حادثه که به اساس گفته های مقامات محلی تقریبا یک هفته پیش به وقوع پیوست، خشم و اعتراضات شدیدی را در داخل و خارج از افغانستان به دنبال داشت؛ از همین رو تعدادی از فعالین مدنی کشور امروز با تجمع در پارک زرنگار شهر کابل از دولت خواستند تا با این گونه اقدامات برخوردی قاطعانه انجام دهد.
فرحناز فروتن یک تن از معترضین گفت “ما همگی اینجا جمع شده ایم تا وجدان های مردم افغانستان را بیدار کنیم.”
وی افزود “امروز این اتفاق برای رخشانه افتاد، فردا ممکن است برای من یا شما رخ دهد. سوال اینجاست که چرا در مقابل چنین اقداماتی مقابله نکنیم و صدای خشم خود را ابراز نکنیم.”
یک تن دیگر از معترضین گفت که بی توجهی دولت در برخورد با مجرمین قتل فرخنده که اوایل سال جاری در کابل روی داد، سبب شد تا این اتفاق برای رخشانه نیز بیفتد.
لازم به ذکر است که اوایل سال جاری، دختری به نام فرخنده در کابل به اتهام آتش زدن قرآن کریم مورد حمله مهاجمان خشمگین قرار گرفت و به طور وحشتناکی کشته و سپس سوزانده شد.
این معترض افزود “اگر دولت برخوردی جدی با قاتلین فرخنده می کرد این اتفاق برای رخشانه رخ نمی داد.”
معترضین در این تجمع همگی شعارهای “مرگ بر طالبان”، “مرگ بر مجرمین” و “مرگ بر دشمنان مردم افغانستان” سر می دادند.
به گفته این مقامات، این فرمانده محلی مخالف دولت بارها از رخشانه برای برادر کوچکتر خود خواستگاری کرده بود، اما رخشانه پیشنهاد ملا یوسف را رد کرده بود که باعث خشم این ملای مخالف دولت شد.
این ملا در نهایت فتوای سنگسار را برای رخشانه صادر کرد.
مقامات محلی می افزایند که نهادهای امنیتی کشور 20 نفر را در ارتباط به سنگسار رخشانه شناسایی کرده اند.
گفتنی است که اوایل هفته جاری، رخشانه 19 ساله به اتهام فرار با معشوقه خود در ولسوالی فیروز کوه مرکز ولایت غور به طرز وحشیانه ای سنگسار شد، که این موضوع بار دیگر خشم مردم افغانستان و جامعه جهانی را بدنبال داشت.
اعضای مجلس نمایندگان نیز از دولت خواستند تا اقدامی فوری در رابطه با این موضوع انجام دهد و افراد دخیل در این ماجرا را به دست قانون بسپارند.
اعضای ولسی جرگه همچنین از مقامات در وزارت حج و اوقاف خواستند تا در خصوص ازدواج های اجباری که عامل اصلی خشونت ها علیه زنان می باشد اطلاع رسانی کنند.
