نورالرحمان اخلاقی، وزیر امور مهاجرین و عودتکنندگان، میگوید در سال مالی ۱۳۹۹ خورشیدی، ۸۵۰ هزار مهاجر افغان از کشورهای میزبان به افغانستان بازگشتهاند.
آقای اخلاقی روز سهشنبه (۲۱ دلو)، در برنامهی «حسابدهی دولت به ملت» سخن میزد، گفت بازگشت دواطلبانه، با عزت و مصئون مهاجران، از اولویتهای دولت افغانستان به شمار میرود.
او افزود: «عامل اصلی مهاجرت و بیجاشدگی در ۲۰ سال گذشته در افغانستان، طالبان اند. در حال حاضر بیش از ۶.۵ میلیون مهاجر افغان در خارج از کشور به سر میبرند و افغانستان پس از سوریه، دومین کشور با بیشترین مهاجر در جهان است.»
به گفتهی آقای اخلاقی، در حال حاضر، دو و نیم میلیون مهاجر افغان در ایران، دو و نیم میلیون نفر در پاکستان و بیش از ۷۰۹ هزار نفر در کشورهای اروپایی به سر میبرد.
او گفت ترکیه، یونان، اندونیزیا و هند برای مهاجران، کشورهای مقصد نه؛ بلکه حیثیت دهلیز عبوری را دارند و موضوع عبور از این کشورها و رسیدن به کشور سومی، سبب شده تا مدیریت مهاجرت با چالش روبهرو شود.
وزیر امور مهاجرین و عودتکنندگان، همچنان گفت که در سال مالی ۱۳۹۹، حدود ۷۶ هزار و ۷۹۱ خانواده که ۵۳۶ هزار و ۹۰۷ نفر را شامل میشود، در افغانستان به مناطق امن بیجا شدهاند.
سازمان عفو بینالملل، گفت طرفهای درگیر، باید به غیرنظامیانی که در جریان جنگ در ولایت هلمند آواره شده اند، اجازهی خروج «امن» بدهند.
در اعلامیهای که روز پنجشنبه (۲۴ میزان)، از سوی سازمان عفو بینالملل منتشر شد، آمده است درگیریهای اخیر در ولایت هلمند، سبب شده تا دهها غیرنظامی آواره شوند.
بر اساس اعلامیه، در حال حاضر، تمام مسیرهای منتهی به شهر لشکرگاه، مسدود است و این موضوع، سبب شده تا وضعیت برای غیرنظامیان، وخیمتر شود. سازمان عفو بینالملل، گفته است تا اکنون، هیچ نشانهای از کاهش خشونت دیده نمیشود و به همین دلیل، ممکن است شمار آوارهگان افزایش یابد.
در اعلامیه، آمده است آوارگان جنگ در هملند، به کمکهای صحی، غذایی و سایر کمکهای بیشتردوستانه نیاز دارند.
این در حالی است که از پنج روز به این طرف، تروریستان طالب بر بخشهایی از ولایت هلمند از جمله شهر لشکرگاه و ولسوالی نادعلی این ولایت، حمله کردهاند. درگیری میان نیروهای امنیتی و تروریستان طالب، هنوز هم به گونهی پراکنده جریان دارد.
در نتیجهی این درگیریها، بیش از ۲۵۰ تروریست طالب کشته شده اند. همچنان، برخی منابع میگویند که در این درگیریها، دستکم ۵۰ سرباز امنیتی نیز جان باخته اند. به دنبال این جنگ، به غیرنظامیان نیز تلفاتی وارد شده که آمار دقیق آن مشخص نیست. همچنان، بر اساس آمار منتشر شده از سوی وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان، جنگ در ولایت هلمند، سبب شده تا ۵۱۲۶ خانواده از ولسوالیهای نادعلی، ناوه و نهرسراج و مناطق باباجی و بولان، در مناطق مرکزی شهر آواره شوند.
کیت اوروک رئیس شورای مهاجرت ناروی در افغانستان می گوید هزاران خانواده طی ماه گذشته از پاکستان به افغانستان بازگشت کرده اند که در وضعیت بسیار بدی بسر می برند، و تنها تعداد اندکی از این خانواده ها حمایت و کمک دریافت کرده اند.
او گفت “این مردمان در حالت بسیار بدی بسر می برند. باید فورا به آنها کمک شود، در غیر این صورت پیامد های ناگواری را به دنبال خواهد داشت.”
براساس آمارهای سازمان بین المللی مهاجرت (IOM) تقریبا 60 هزار مهاجر افغان که فاقد مدارک اقامتی در پاکستان بودند از این کشور به افغانستان بازگشته اند، که افزایش قابل ملاحظه ای را داشته است.
به گفته این سازمان، از آنجایی که این مهاجران در پاکستان اقامت رسمی نداشتند، نتوانسته اند حمایت و کمک های لازم را همانند دیگر مهاجران افغان با مدارک دریافت کنند.
بسیاری از این خانواده ها به ولایت ننگرهار در شرق کشور آمده اند و شورای مهاجرت ناروی در افغانستان در دیداری که از محل زندگی این مهاجران بازگشته به وطن داشته اند، وضعیت آنها را بسیار وخیم توصیف می کند.
ویل کارتر مشاور این شورا گفت “واقعا قلب انسان به لرزه می آید زمانی که وضعیت این خانواده ها را نگاه می کنید. به وضوح دیده می شود که کودکان با کمبود غذا مواجه بوده اند. این خانواده ها آب آشامیدنی ندارند، سرپناه و حتی مستراح ندارند.”
عبدالقادر یکی از این مهاجرین در گفتگو با شورای مهاجرت ناروی گفته است “خانواده پسرم چهار روز پیش به این کمپ آمدند، و هیچ جای دیگری برای زندگی نداشتند، به ناچار این کمپ را که هم اکنون با 3 خانواده دیگر به طور مشترک استفاده میکنیم با آنها قسمت کردیم. در کل 35 نفر هستیم که بسیاری از اوقات در بیرون می خوابیم، زیرا جای خواب نداریم. نمی دانیم چکار کنیم، حتی پول هم نداریم.”
براساس آمار ریاست امور مهاجرت و عودت کنندگان کشور و سازمان بین المللی مهاجرت، هفته گذشته روزانه به طول معمول بیش از 2600 تن از مهاجران فاقد مدارک اقامتی در پاکستان به افغانستان بازگشته اند. بیش از دو سوم این آمار کودکان هستند.
تخمین زده می شود که بیش از یک میلیون مهاجر بی مدرک دیگر در پاکستان حضور داشته باشند.
سازمان بین المللی مهاجرت هشدار داده است که این سازمان تنها قادر به حمایت از بخش کوچکی از این مهاجرین با حمایت پایه ای است، در حالیکه روند بازگشت این مهاجران نگران کننده است.
رئیس شورای مهاجرت ناروی/نروژ گفت “جامعه جهانی باید جمع شده و به این معضل رسیدگی کنند. نهادهای حقوق بشری نیز فورا ارزیابی هایشان را از وضعیت انجام داده و به نیاز این مردمان در شرق افغانستان پاسخ دهند. کشورهای کمک کننده نیز حمایت مالی لازم را هر چه سریعتر انجام دهند.”
محمد آصف عضو این هئیت می گوید که روزانه بیش از 2000 مهاجر افغانی به امید رسیدن به کشورهای اروپایی به صورت غیر قانونی وارد خاک ایران می شود.
به گفته این مقام وزارت مهاجرین، به دفعات گزارش شده که افرادی که به صورت غیرقانونی سعی دارند از مرزهای کشورها عبور کنند جانشان از دست داده اند.
وی افزود “به طور متوسط هر هفته 20 مهاجر افغانی جان خود را در طول این مسافرت های غیرقانونی بر اثر حوادث گوناگون از جمله درگیری با نیروهای سرحدی، تصادف، و یا خفه شدن در کانتینرها از دست می دهند. ”
در همین حال، برخی از مهاجران کشور که به تازگی از ایران و یا ترکیه عودت داده شده بودند می گویند که در طول سفر متحمل سختی های بسیاری شده بودند.
آنها گفتند که در طول سفر، بارها توسط آدم های مختلف مورد لت و کوب قرار گرفتند و برخی از آنها نیز ناپدید شده اند.
این مهاجران به تمامی خانواده ها توصیه می کنند که فرزندان خود را به این سفرها نفرستند.
یک سال از شروع دولت جدید می گذرد، اما شهروندان هم چنان به آینده کشور نامطمئن و ناامید هستند و تصمیم گرفته اند تا رهسپار کشورهای دیگر بالخصوص کشورهای اروپایی شوند.
این تصمیم ناگهانی شهروندان سبب شده تا تقاضا برای اخذ پاسپورت در کشور افزایش چشمگیری یابد، بطوریکه تنها اداره پاسپورت کشور قادر به توزیع پاسپورت به صورت مناسب و در مدت زمان مناسب نمی باشد.
در ماه های اخیر صدها شهروند کشور پشت دروازه اداره پاسپورت و در زیر آفتاب داغ و سوزان در صف های طویل از صبح گاه و یا حتی نیمه های شب می ایستند به امید اینکه بتوانند پاسپورتی اخذ کرده و کشور را به امید یک زندگی بهتر ترک کنند.
مقامات در اداره پاسپورت می گویند که درخواست اخذ پاسپورت نسبت به سال گذشته از سوی شهروندان هفت برابر شده، و هم اکنون زمانی بیش از 40 روز را در بر می گیرد تا پاسپورت آنها صادر شود، چیزی که پیش از این دو روز زمان در بر می گرفت.
سید عمر صبور رئیس اداره پاسپورت کشور می گوید “بیشتر این مردمان اینجا هستند تا پاسپورت گرفته و کشور را به امید یک زندگی بهتر در دیگر کشورها ترک کنند.”
به باور وی، مردم نسبت به آینده کشور نامطمئن شده اند.
به باور آگاهان، افزایش بی ثباتی های امنیتی و رکود اقتصادی در کشور سبب شده تا شهروندان تصمیم به ترک کشور بگیرند؛ موضوعی که شاید زنگ خطری یرای واشنگتن، بروکسل و مسکو نیز باشد.
به باور این آگاهان خروج سرسام آور شهروندان می تواند تهدیدی برای مرزهای جنوبی روسیه محسوب شود و یا برنامه های ایالات متحده برای خاتمه دادن جنگ افغانستان را تخریب کند.
مقامات اداره پاسپورت می گویند تقاضا برای اخذ پاسپورت نسبت به سال گذشته هفت برابر شده است.
به گزارش آژانس مهاجرت سازمان ملل متحد، 13 درصد از مهاجرانی که در ماه های اخیری به اروپا مهاجرت کرده اند شهروندان افغانستان می باشند. به گفته این آژانس، پناهجویان افغانستان پس از مهاجران سوری بیشترین تعداد را داشته است.
و اما بسیاری از شهروندان کشور به امید اخذ پاسپورت در اولین ایستگاه از مسافرت خود در صف های طولانی پشت دروازه های اداره پاسپورت می ایستند؛ مسافرتی که شاید چند هزار دالر مصرف داشته باشد و جانشان را نیز به خطر اندازد.
گفتنی است که بیشتر شهروندان کشور اروپا را مقصد سفر خود تعیین کرده اند.
“نبی عسکری”، 41 ساله، کارمند یک سازمان خصوصی که در صف اداره پاسپورت ایستاده می گوید “ما دیگر صبرمان تمام شده است. ما بدنبال یک زندگی بهتر برای خود و فرزندانمان در دیگر کشور ها هستیم.”
اما پس از مشقات اخذ پاسپورت، شهروندان کشور با مشکلاتی بیشتر در خصوص ویزا گرفتن روبرو خواهند شد. از این رو بسیاری ها مبالغ هنگفتی را به قاچاقبران می سپارند تا آنها را به آنسوی مرزها برسانند.
قاچاقبران نیز مسیر همیشگی و پر از خطر خود را برای پیشنهاد به آنان دارند. یعنی گذر از مرزهای ایران و ترکیه و سپس اروپای شرقی.
طی این مسیر، گاه مهاجران توسط هواپیما، کشتی، قطار، موتر/خودرو و یا حتی پای پیاده مجبور به گذر از خاک چندین کشور به صورت قاچاق می باشند.
“ریچارد دانزیگر” رئیس ماموریت سازمان بین المللی مهاجرت در افغانستان می گوید “خطرهای بسیاری متوجه پناهجویان از افغانستان تا ترکیه می باشد. در این مسیر، ممکن است مهاجران کتک زده شوند، کشته شوند، پولهایشان توسط قاچاقبران دزدی شود، حتی در بسیاری از موارد قاچاقبران با دزد ها همکار هستند.”
گفتنی است به رغم اینکه ایالات متحده آمریکا از آغاز سال 2001 تاکنون در افغانستان بیش از 700 میلیارد دالر هزینه کرده تا بتواند تولید ناخالص ملی کشور را افزایش دهد؛ و با وجود اینکه بر اساس برخی گزارش های بانک توسعه جهانی تولید ناخالص ملی افغانستان رشد 1.4 درصدی در سال 2014 داشته و پیش بینی می شود این رقم به 2.5 درصد در سال جاری برسد، باز هم شهروندان به آینده امنیتی و اقتصادی کشور نامطمئن هستند و تصمیم به ترک کشور را گرفته اند.
لازم به ذکر است که البته بی ثباتی های امنیتی در کشور، سرمایه گذاری بخش خارجی، واردات و صادرات رکود داشته و پروژه های معدنی نیز پیشرفتی اخیرا در خود ندیده است.
همچنین بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، خشونت ها در افغانستان نسبت به مدت مشابه در سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است.
از سویی دیگر، حملات تروریستی طالبان در کشور از زمانی که ملا اختر منصور رهبری جدید این گروه را به عهده گرفته افزایش پیدا کرده است.
در همین حال، وی روز گذشته در پیام خود خطاب به دولت گفت که تنها راه رسیدن به صلح خروج نیروهای خارجی از کشور است.
همچنین طبق یک نظر سنجی که تلویزیون طلوع در ماه گذشته انجام داد در حدود 52 درصد مردم از دولت و آقای اشرف غنی اعلام ناراضی کردند.
سید ظفر هاشمی معاون سخنگوی ریاست جمهوری اما می گوید “رئیس جمهور در تلاش است تا از طریق فراهم آوردن تسهیلات بیشتر برای شهروندان، آنان را از مهاجرت به اروپا و دیگر کشورها باز دارد. خروج شهروندان از کشور نگرانی هایی را برای دولت بوجود آورده است که می تواند سبب شود کشور نیروی انسانی خود را از دست بدهد.”
بر اساس آمار وزارت امور مهاجرین و عودت کنندگان، بیش از 6 میلیون شهروند افغان در 44 کشور دنیا مهاجر هستند که بیشترین این تعداد در ایران و پاکستان زندگی می کنند. همچنین بر اساس آمار دیگری از سوی این وزارت، تقریبا همین تعداد مهاجر نیز از سال 2001 تا کنون به کشور بازگشته اند.
سید عمر صبور رئیس اداره پاسپورت کشور در همین حال می گوید توزیع پاسپورت در هفته های گذشته پس از اینکه دو ماشین چاپ پاسپورت خراب شد برای چند روزی متوقف شد.
وی بی ثباتی های امنیتی، بیکاری و افزایش خشونت ها را از عمده دلایل خروج شهروندان از کشور می دانند.
وی افزود “من در دهه های گذشته تاکنون چنین چیزی را شاهد نبوده ام.”