برچسب: مذاکرات بین الافغانی دوحه

دیبرا لاینز ، نماینده ویژه  سرمنشی ملل متحد برای افغانستان با محمد معصوم ستانکزی، رئیس هیئت مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی افغانستان و شماری از اعضای این هیئت در شهر دوحه دیدار و گفتگو کرد.

خانم لاینز در این دیدار بر تعهدات سازمان ملل متحد در زمینه صلح افغانستان تاکید کرده گفت سازمان ملل متحد به طور منظم در این روند حضور خواهد داشت تا تمام امور را از نزدیک ملاحظه و در مورد پیشرفت‌ها و سرعت مذاکرات، اطمینان حاصل کند.

وی با اشاره به این که روند صلح یک روند زمانگیر است و باید از فرصت ایجادشده به نحو درست استفاده شود، گفت اقدامات ما نباید روند فعلی مذاکرات صلح را با کُندی مواجه کرده و یا به اعتبار آن صدمه وارد کند.

نماینده ویژه دبیر کل ملل متحد افزود: « همه تلاش‌ها و اقدامات جامعه جهانی برای صلح افغانستان باید همسو بوده و به دولت افغانستان، ساختارهای این کشور، قانون اساسی آن و مردم این سرزمین احترام گذاشته شود و مطابق به خواست مردم این کشور باشد.»

خانم لاینز افزایش سطح خشونت‌ها در افغانستان را نگران‌کننده خواند و با تأکید بر تأمین آتش‌بس، بار دیگر از همکاری همه‌جانبه سازمان ملل متحد در حمایت از روند صلح افغانستان اطمینان داد.

گفتنی است دیبرا لاینز نماینده ویژه  سرمنشی ملل متحد برای افغانستان ، روز گذشته (سه‌شنبه 19 حوت) به قطر رفت تا با هیات مذاکره کننده دولت افغانستان و گروه طالبان دیدار کند.

محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان با حامد کرزی رئیس جمهور پیشین، داکتر عبدالله عبدالله رئیس شورای عالی مصالحۀ ملی و استاد عبدرب الرسول سیاف رهبر جهادی کشور، دیدار کرد.

در این دیدار که قبل از ظهر امروز در ارگ انجام شد، در رابطه با پروسۀ صلح، چگونگی ساختار شورای عالی مصالحۀ ملی و تدویر نخستین نشست آن، بحث و تبادل نظر صورت گرفت.

این در حالی ست که به تازگی فشارهای بین المللی برای تشکیل شورای عالی مصالحه ملی افزایش یافته است.

عبدالله عبدالله که ریاست شورای عالی مصالحه ملی را برعهده دارد هنوز این شورای را تشکیل نداده است.

از سویی هم شنیده می شود در صورت آغاز مذاکرات مستقیم بین حکومت افغانستان و طالبان ممکن است دولت موقت تشکیل شود و یکی از دلایل تاخیر در تشکیل شورای عالی مصالحه ملی می تواند این نگرانی به حساب آید.

 اگرچه رئیس جمهور غنی به صراحت مخالفتش را با ایجاد دولت موقت ابراز کرده اما رئیس شورای عالی مصالحه ملی به طور تلویحی با این طرح موافقت کرده است.

عبدالله عبدالله گفته است دولت موقت راه‌حل بحران افغانستان نیست اما تاکید کرده با این طرح به عنوان بخشی از این راه‌حل مخالف نیست.

عبدالله به پایگاه خبری «تی‌آرتی» گفته است وقتی درباره یک توافق جامع و فراگیر صحبت می‌کنیم که همه عناصر را دارد، گاهی اوقات به عنوان راه‌حل در این بین دوره‌هایی وجود خواهد داشت که بخشی از راه‌حل دائمی نخواهد بود؛ من مخالف آن نیستم.

رئیس شورای عالی مصالحه ملی افزوده است هرگونه مذاکرات نیازمند انعطاف‌پذیری است که تاکنون درجانب طالبان مشاهده نشده است.

وی با اشاره به بن‌بست مذاکرات افغانستانی گفته است مذاکرات درباره مسایل مربوط به دستورکار باید پایان یابد تا مذاکرات پیرامون مسایل اساسی آغاز شود.

این در حالی است که به تازگی گزارش هایی از شکسته شدن بن‌بست مذاکرات دوحه منتشر شده و دو طرف گفته اند که به زودی گفت وگوهای اصلی را آغاز خواهند کرد. اما اینکه چگونه موارد اختلافی را حل کرده اند جزئیات آن به صورت رسمی به رسانه ها اعلام نشده است. برخی منابع گفته اند که هیأت دولت توافقنامه طالبان با آمریکا را به عنوان مرجع پذیرفته و در کنار آن نقش سازمان ملل و خواسته های مردم نیز به عنوان اساس قبول شده است.

فون کلاوزویتس در کتاب «در باب ماهیت جنگ» می‌نویسد «جنگ صرفا یک عمل سیاسی نیست، در حقیقت ابزاری برای به درازاکشاندن نزاع سیاسی یا چیزی شبیه آن است.» بارها گفت‌‌وگوهای صلح، خلاف ماهیت خود عمل کرده و منجر به ادامه جنگ شده است. تقریبا در همه موارد یا در برخی موارد، گفت‌‌وگو همراه با جنگ، تهدید و ارعاب بیشتر همراه شده و یا این روند، پوششی برای ادامه درگیری‌‌ها به‌کار گرفته شده است.

بیشتر چنین گفت‌‌وگوهایی ظاهرا «موفق» نتوانسته منجر به ایجاد ثبات در کشور شود و یا از درگیری‌‌های بیشتر جلوگیری کند. شاید گفت‌‌وگو بتواند زمینه‌ی خاتمه جنگ را فراهم کند، اما زمینه‌ی کاهش عوامل جنگ مانند برخورداری از زیرساخت‌‌های موثر سیاسی، امنیتی، اقتصای، عدالت اجتماعی، حکومت‌داری خوب و حاکمیت قانون واقعی را فراهم نمی‌‌کند.

حتا در مواردی ممکن است گفت‌‌وگو باعث بروز جنگ نشود، اما زمانی که در پایان گفت‌‌وگوها آنچه را که طرفین مد نظر داشته‌اند به‌دست نیاورده باشند، همان صلح ممکن است خود آغازگر جنگی دیگر باشد.

گفت‌وگوهای صلح؛ پوششی برای خروج از افغانستان؟

برنامه ترمپ برای ترک افغانستان ماه می ‌‌2021 بود و ممکن است گفت‌‌وگو‌‌های صلح پوششی برای خروج نیروهای امریکایی باشد؟

از همان آغاز بحث مذاکرات صلح بین‌الافغانی در فبروری 2020 امریکا با موافقت خود این تصور را ایجاد کرد که بیشتر از این‌که به آن به‌عنوان راه حلی برای پایان‌دادن به درگیری‌‌های خونین در افغانستان بنگرد، آمدن صلح را فرصتی برای بیرون‌کشیدن نیروهای نظامی خود می‌دانست. هیچ‌گاه امریکا رسما خروج نیروهای خود را از اهداف اصلی مذاکرات ذکر نکرده است، اما تفاهم با طالبان به‌طور مشخص بایسته‌ها و یا تصویر دقیقی از صلح را ترسیم نکرده است. بیشترین تأکید این تفاهم‌نامه بر خروج 14ماهه نیروهای امریکایی است تا آماده‌سازی شرایط برای یک صلح واقعی.

امریکا عملا حکومت مرکزی افغانستان را از روند مذاکرات مستقیم صلح این کشور با طالبان کنار گذاشته بود و بدون این‌که شرایط مشخصی برای یک آتش‌بس گسترده و در نهایت صلح پایدار پیش‌بینی کند، از گفت‌‌وگوهای میان افغان‌‌ها حمایت کرد و اما تمرکز خود را بیشتر بر روی خروج نظامیان خود تا زمان پیش‌بینی‌شده، معطوف کرد.

حتا با توجه به شرایط جنگی و روند صلحی که امریکا در ویتنام با آن سروکار داشت، این کشور نتوانست پیش‌شرط‌هایی وضع کند که طالبان را وادارد تا بیش از یک صلح ظاهری را در پیش بگیرند. امریکا نتوانسته توان نظامی حکومت مرکزی افغانستان را به سطح نیروهای نظامی دولت ویتنام برساند تا با فشار نظامی بیشتر از طرف دولت مرکزی، بتواند طالبان را درحالی‌که نسبت به مخالفان نظامی وقت دولت جمهوری ویتنام در شمال این کشور، میزان اراضی خیلی بیشتری تحت اشغال خود دارند، از موضع‌شان سر میز مذاکره عقب‌نشینی کنند یا دست‌کم پایان درگیری‌‌های نظامی را بپذیرند.

مهم‌تر از آن، حکومت مرکزی افغانستان نتوانست یک انتخابات موفق در کارنامه خود ثبت کند و حتا در ظاهر هم که شده اتحاد درونی را حفظ کند. از سر درماندگی مجبور شد تا به رقیبان انتخاباتی خود باج دهد. در عین حالی که بخش بزرگی از کشور که اصولا توسط حکومت مرکزی باید اداره شود، توسط گروه‌‌های قدرتمند شبه‌نظامی محلی اداره می‌شود.

ترک یک کشور شکست‌خورده

بیش از دو دهه تلاش حکومت نتوانسته چشم‌اندازی از خودکفایی را در افغانستان ترسیم کند. نظام سیاسی دولت افغانستان که با کمک امریکا در سال 2001 شکل گرفت، عمیقا دچار تقسیمات سیاسی میان رقبای جناحی و دولت شده است و بخش‌‌های عمده کشور توسط این سهامداران قدرت و یا طالبان کنترل می‌شود. در نتیجه تعیین تاریخ خروج و تمرکز روی ادامه مذاکرات برای امریکا حتا در صورت شکست سیاست‌هایش، منصفانه به‌نظر می‌‌رسد.

ارزیابی‌‌های موسسه شفافیت بین‌الملل و بانک جهانی نشان می‌‌دهد که فساد در دولت افغانستان استثنا نیست، بلکه یک قاعده است. مذاکرات بین طالبان و امریکا در حالی برگزار شد که اختلافات شدیدی میان سران دولت وجود داشت و عملا امریکا مجبور به کنارگذاشتن رهبران سیاسی افغانستان در مذاکرات شد.

در طول دهه اخیر توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور مانند بخش سیاسی بسیار محدود بوده است. ادعاهای اغراق‌آمیز بسیاری در زمینه انکشاف حکومت‌داری، خدمات اجتماعی، تعلیم و تربیت، صحت عامه، حاکمیت قانون و حقوق زنان وجود داشته است که بازرس ویژه امریکا در افغانستان (سیگار) در گزارش‌های زیادی بسیاری از این ادعاها را نادرست ارزیابی کرده است.

نهادهای دیگری چون بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و شفافیت بین‌الملل به صراحت اظهار کرده‌اند که پس از سال 2008، دولت افغانستان در نقاط بسیاری بی‌تأثیر بوده است و نتوانسته به‌رغم کمک‌‌های مالی دولت امریکا با فقر مبارزه کند. درحالی‌که تا امروز صنعت کوکنار تنها بخش خصوصی است که موفق بوده است.

کمک‌‌های بی‌پایان نظامی و ملکی

بانک جهانی به‌وضوح روشن کرده که هیچ دولتی در افغانستان نمی‌‌تواند بدون کمک‌‌های گسترده جامعه جهانی ــ حتا اگر دولت و طالبان بتوانند در مورد نوعی ترکیب اقتصادی به توافقی برسند ــ دوام بیاورد. براساس ارزیابی این نهاد، 75 درصد کل مصارف داخلی افغانستان توسط کمک‌‌های جامعه جهانی فراهم می‌‌شود که امریکا بزرگ‌ترین حامی مالی این کشور به‌شمار می‌‌رود.

در حال حاضر کل بودجه ملکی و امنیتی حکومت مرکزی افغانستان سالانه بالغ بر 11 میلیارد دالر است، درحالی‌که درآمد داخلی افغانستان تنها 2.5 میلیارد دالر ارزیابی می‌‌شود. بانک جهانی همچنین یادآور می‌‌شود که کمک‌‌های سالانه به افغانستان حدود 8.5 میلیارد دالر می‌‌باشد که برابر با حدود 45 درصد تولید ناخالص داخلی آن کشور است، درحالی‌که برای کشورهای کم‌درآمد تقریبا 10 درصد می‌‌باشد. بنابراین این وابستگی، نشانگر فاصله زیاد بین درآمد و مصارف افغانستان است.

برآورد نیازهای کشور افغانستان نیز در صورت کنارآمدن با طالبان بسیار دشوار خواهد شد. با این حال، با مطالعه اولیه‌ای که بانک جهانی انجام داده است هشدار می‌‌دهد که دولت افغانستان شدیدا وابسته به کمک‌‌های جهانی است، اما پس از به نتیجه‌رسیدن گفت‌‌وگوهای صلح بیشتر از هر زمانی به این کمک‌‌ها نیاز خواهد داشت. این شامل جذب یا تأمین مالی جنگ‌جویان طالبان و حفظ نیروهای امنیتی فعلی دولت افغانستان به‌طور همزمان نیز است تا با گذشت زمان زمینه ادغام آن‌ها در بدنه جامعه فراهم شود.

صلح بدون ضمانت یا امنیت

در گزارش سیگار و بازرس ارشد وزارت دفاع (LIG) در سال 2020، کاملا روشن است که نیروهای امنیتی افغانستان برای حفظ امنیت به‌گونه‌ی مستقل، به کمک‌‌های بیشتری نیاز دارند. دولت مرکزی هنوز هم در حال از دست‌دادن اراضی تحت کنترل خود است و نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان نیز بدون پشتیبانی هوایی و حمایت‌‌های مستشاری ایالات متحده از توان کمتری برخوردارند.

امریکا در تعیین شرایط و ضمانت‌‌های امنیتی ایالات متحده در صورت عدم موفقیت مذاکرات صلح، یا ادامه جنگ توسط طالبان و یا نقض شرایط صلح که طالبان قبلا با آن موافقت کرده بودند، نیز شکست خواهد خورد. ایالات متحده دیگر گزارشی از این‌که چه مقدار از خاک افغانستان تحت کنترل طالبان است، و یا چه نقاطی از کشور امنیت دارند و تحت حاکمیت قانون یا حاکمیت محلی قرار دارند، ارائه نمی‌‌دهد.

ادامه جنگ و توقف روند صلح

با ختم ماه اکتبر 2020 هشت ماه از 14 ماه روند گفت‌‌وگوهای صلح سپری می‌‌شود و در تمام این مدت، هیچ پیشرفتی در راستای تحکیم و رسیدن به یک صلح واقعی و پیشرفتی در جهت پایان جنگ شکل نگرفته است. طالبان فشار خود بر نیروهای امریکایی و ناتو را در قبال قطع حملات بالای این گروه و پس از آزادی پنج‌هزار زندانیان خود از زندان‌‌های دولت افغانستان کاهش داده یا به کلی قطع کرده است. با وجود این، حملات این گروه بر اهداف اردو و دولت افغانستان در 24 ولایت از 34 ولایت افغانستان و گاهی در کابل همچنان ادامه دارد.

جنگ هنوز به جدیت تمام ادامه دارد. سازمان ملل در 14 اکتبر 2020 گزارش داد که «چندین ولسوالی هلمند، از جمله مناطق نزدیک به لشکرگاه مرکز ولایت و بخش‌هایی از ولایت همسایه آن قندهار تحت تأثیر درگیری‌‌ها قرار گرفته است. شاهراه بین لشکرگاه و قندهار به‌دلیل وجود ماین‌‌های جاسازی‌شده، غیرقابل دسترسی است.»

در هفته سوم اکتبر 2020، واشنگتن‌پُست گزارش داد که «طالبان 356 حمله، دو بمب‌گذاری انتحاری و 52 انفجار ماین در سراسر کشور انجام داده است که منجر به کشته‌شدن 51 شهروند و زخمی‌شدن 157 نفر شده است. آن‌ها گفتند که بیش از 400 شورشی طالب در این درگیری‌‌ها کشته شده‌اند، اما آمار تلفات نیروهای افغان را اعلام نکردند.»

تلفات غیرنظامیان کاهش یافته است، اما بیشتر این تغییر در کانون جنگ مشاهده شده تا در مذاکرات صلح امتیاز بیشتری به‌دست آید. سازمان ملل در گزارشی که در 24 اکتبر ارائه می‌‌دهد، چنین اظهار می‌‌دارد:

«سطح بالای خشونت‌‌ها با تأثیر کشنده‌ای بر غیرنظامیان در افغانستان ادامه دارد، این کشور همچنان در میان کشنده‌ترین مکان‌ها برای غیرنظامیان در جهان باقی مانده است. براساس گزارش جدیدی که توسط (یوناما) منتشر شده، نشان می‌‌دهد که اگرچه از آغاز گفت‌‌وگوهای صلح بین‌الافغانی، تعداد غیرنظامیان افغان که در درگیری‌‌ها کشته و زخمی می‌‌شوند، چندان کاهش نیافته است، با این هم آمار کلی تلفات غیرنظامیان در 9 ماه اول سال 2020 در مقایسه با مدت مشابه در سال 2019 حدود 30 درصد پایین‌تر است. آخرین گزارش سه‌ماهه از یک جنوری تا 30 سپتامبر 2020، پنج‌هزار و 939 تلفات غیرنظامی (دوهزار و 117 کشته و سه‌هزار و 822 زخمی) را ثبت کرده است.

در بازه زمانی 12 سپتامبر – آغاز مذاکرات صلح بین دولت جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان در دوحه – تا 30 سپتامبر، هیچ کاهشی در تعداد تلفات غیرنظامیان ناشی از اجرای عملیات‌‌های نظامی طرفین میز مذاکره، در مقایسه با هفته‌‌های گذشته دیده نمی‌‌شود. نگرانی‌‌های دفتر یوناما از تشدید نبردها در هلمند و همچنین چندین حمله خونبار در ننگرهار، لغمان و غور همراه با حمله هوایی در تخار و حمله انتحاری بر غیرنظامیان در کابل که بیش از 400 نفر کشته و زخمی برجای گذاشت، افزایش یافته است.»

اخیرا تعداد قابل توجهی از نظامیان امریکایی و نیروهای ائتلاف کاهش یافت و بسیاری از تجهیزات منتقل و بعضی از پایگاه‌‌های نظامی تخریب شد. اما سطح دقیق این کاهش‌‌ها معلوم نیست، زیرا ایالات متحده دیگر گزارش معتبری در مورد سطح حضور نیروهای نظامی، ملکی و پیمانکاران خود ارائه نمی‌‌دهد.

حضور نظامیان امریکایی از حدود 14هزار نفر در اواخر سال 2019 به 12هزار در اوایل سال 2020 کاهش یافت؛ همچنین هشت‌هزار و 600 سرباز در جولای سال 2020 افغانستان را ترک کردند و با این‌که رییس‌جمهور ترمپ اظهار کرده بود که دوهزار و 500 نفر را تا اوایل سال 2021 حفظ خواهد کرد، او اما در اوایل ماه اکتبر سال جاری فرمان داد تا تعداد نظامیان تا کریسمس به صفر برسد، بدون این‌که مشخص کند منظور او از همه نیروها، تمامی افرادی که دارای توان جنگی است یا قوای تهاجمی این کشور است. در ماه می‌‌2020 نیز امریکا ارائه گزارش‌های غیرمحرمانه از حملات هوایی و معلومات کشفی و نظارتی هوایی خود را متوقف کرد.

به‌نظر می‌‌رسد که امریکا تا حد قابل توجهی حمایت، پشتیبانی و تلاش برای پیش‌بردن عملیات‌‌ها و همچنین بسیاری از ظرفیت‌‌های هدف‌گیری و حملات هوایی خود را بر علیه اهداف پراکنده طالبان، متوقف و یا کاهش داده است. این کشور بیشتر حضور خود در میدان نبرد، نظارت دقیق و درست بر برنامه‌‌های کمک‌‌های نظامی و ملکی‌اش در یکی از فاسدترین کشورهای جهان و همچنین ظرفیت انسانی استخباراتی خود را تا حد امکان متوقف کرده است. امریکا تا حدی تجهیزات و نیروهای خود را کاهش داده است که در صورت شکست مذاکرات یا پروسه صلح هزینه بازگشت به ظرفیت قبلی، بسیار سنگین باشد. با آغاز سال 2021 امریکا ممکن است در جایگاهی قرار بگیرد که بازگشت دوباره غیرعملی خواهد بود.

نیازهای صلح واقعی چیست؟

طالبان، دولت مرکزی و بسیاری از افغان‌‌ها به واقعیت‌‌های صلح واقفند. سوال این است که در این مقطع چه تغییرات اساسی برای ایجاد صلحی موفق باید صورت بگیرد؟ جواب مشخص نیست. برای مذاکره واقعی، زمان در صورت تحقق، بسیار محدود است و بین ایدئولوژی و ارزش‌های حکومت مرکزی افغانستان و طالبان فاصله بسیار زیادی نیز وجود دارد.

ایالات متحده همچنین با دو انتقال مهم خارجی روبه‌روست که تمرکز بر افغانستان را دشوار می‌‌کند. یکی کنارآمدن با نتیجه‌ی انتخابات ایالات متحده است. مورد دیگر مقابله با تأثیرات سیاسی، اقتصادی و امنیتی ویروس کرونا و همچنین نیاز آینده برای تخصیص کمک‌‌های امریکا و کمک‌‌های امنیتی این کشور در سطح جهانی است.

رسیدن به صلح واقعی برای افغانستان به معنای پرداختن و حل و فصل مسائل کلیدی است که متأسفانه حکومت مرکزی افغانستان را تضعیف کرده است و این بدین معناست که روند صلح باید با اختلافات عمیق‌تر بین دولت و طالبان مقابله کند. این اختلافات که در آن هیچ نشانه‌ای از پرداختن بر سر یک موضوع واحد دیده نمی‌‌شود، عملا بر هر بخش از هر نوع دولت جدیدی که در نتیجه توافق صلح به‌دست آید، تأثیر می‌‌گذارد.

با چند ماهی که در پیش داریم، دولت مرکزی و طالبان باید برای ایجاد موارد ذیل تلاش کنند:

• یک ساختار سیاسی که به‌صورت یک دولت یکپارچه یا نوعی فدرالیسم با رویکرد جدید منطبق با سطوح مختلف حکومتداری، خدمات دولتی، امنیت و توسعه اقتصادی، شکل بگیرد؛

• تمهیدات جدید برای ایجاد و تخصیص درآمد داخلی و کمک‌‌های خارجی به بودجه‌بندی ملی و مدیریت پلان‌‌های انکشافی و مالی در سطوح مختلف دولت؛

• مدیریت ساختارها و تقسیم قدرت برای توسعه اقتصادی، سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها، خدمات بانکی و مالی، تجارت، قانون تجارت و قانون استخدام و حمایت از کارگران منطبق با مسائل اسلامی؛

• برای یکپارچه‌سازی یا ایجاد سیستم‌‌های امنیتی موازی و همچنین آمادگی پذیرش هرگونه حمایت و پشتیبانی نظامی خارجی باید گزینه‌هایی در نظر گرفته شود. سازوکارهایی نیز باید برای مقابله با حوادث احتمالی، درگیری‌ها، اختلافات و اختصاص منابع برای بازنشستگی و خدمات اجتماعی، ایجاد شود؛

• برنامه‌هایی برای مقابله با نگهداری سلاح و تنظیم پلان‌هایی برای کاهش نیروهای نظامی با در نظرداشت راهکارهایی برای انتقال و فرصت‌‌های شغلی، روی دست گرفته شود؛

• بر سر سیستم حقوقی، حقوق بشر، اجرای حاکمیت قانون، پولیس و امنیت محلی باید توافق صورت گیرد. با توجه به اهمیت مواد مخدر در اقتصاد افغانستان، باید در مورد درآمد و اجرای قانونی محدودیت‌‌های تولید و صادرات آن توافق حاصل شود؛

• در مورد موضوع‌های مورد مناقشه ایدئولوژیکی مانند معارف، آزادی بیان، محدودیت در رفتارهای اجتماعی، سرگرمی‌‌ها و حقوق زنان باید از توجه ویژه برخوردار باشند و دیدگاه‌‌های دو طرف در نظر گرفته شود؛

• دولت مرکزی باید نقشی را که زورمندان قومی بازی می‌‌کنند مد نظر داشته باشند و طالبان نیز باید این مسأله را برای گروه‌‌های خود مورد توجه قرار دهند.

در حال حاضر، نشانه‌‌های اندکی وجود دارد که طالبان و دولت مرکزی می‌‌توانند به نوعی سازش اولیه برسند. بسیاری از موضوع‌های مورد اختلاف در دیگر مذاکرات ممکن است دلایل اصلی به‌شمار نروند، اما برعکس در افغانستان همان‌‌ها می‌‌تواند جرقه آغاز جنگی دوباره باشد.

تلاشی دیگر از سوی امریکا برای شکست احتمالی مذاکرات صلح محتمل خواهد بود؟

با نگاهی به تلاش‌‌های صلح از گذشته تا به امروز، آیا راهی برای دانستن این‌که رویکردی غیرمنتظره از سوی ایالات متحده در روند صلح وجود دارد؟ با توجه به روشی که در برخورد با طالبان در پیش گرفته بود و درحالی‌که نیاز دولت افغانستان به امریکا برای اتحاد و اصلاحات واقعی، بیشتر احساس می‌‌شد، دیدن عقب‌نشینی ایالات متحده نسبت به نقش دولت برای همه دور از انتظار بود.

هنوز امکان ارائه کمک، اگرچه محدود، از سوی ایالات متحده با متحدان خود برای ایجاد کمک موثر بین‌المللی وجود دارد. در صورت عدم موفقیت در رسیدن به توافق صلح، امکان دارد ضمانت‌هایی به‌صورت پشتیبانی هوایی در جنگ مجدد با طالبان و سایر کمک‌‌ها به دولت افغانستان، فراهم شود.

از طرفی ممکن است برای اعتماد به این امید که روند صلح به‌رغم تلاش طالبان برای بهره‌برداری از مذاکرات و همچنین استفاده مستمر از خشونت، به نتیجه‌ای برسد، دیر باشد.

• نشانه‌‌های اندکی از این‌که حکومت مرکزی افغانستان در حال دستیابی به اثربخشی، اتحاد و توانایی کافی برای استفاده صادقانه از کمک‌‌ها برای انتقال به نوعی دولت مشترک یا فدرالیسم با طالبان است، وجود دارد. از طرفی هم وعده‌‌های بیشتر مرهم شکست سیاست‌‌ها در 20 سال گذشته نخواهد بود.

• با این‌که قوای امنیتی افغان بهبود یافته، اما هنوز هم به بیش از حمایتی که امریکا می‌‌تواند در عدم کمک‌‌های آموزشی و پشتیبانی از نظامیان افغانستان، فراهم کند، نیاز است.

• ویروس کرونا، مشکلات اقتصادی افغانستان و همچنین بسیاری از شرکای استراتژیک دیگر امریکا و خود این کشور را پیچیده کرده است و زمانی که پای استراتژی در میان باشد، ایالات متحده اولویت‌‌های بالاتری را در سایر نقاط جهان دارد.

• ایالات متحده در حال حاضر حضور خود را تا آن حد کاهش داده است که دیگر نتواند به درستی از قوای امنیتی و حکومت مرکزی افغانستان حمایت کند، و سیاست‌‌های داخلی ایالات متحده و نیازهای رقابتی آن کشور مانع بازگشت یا وعده هرگونه ضمانت امنیتی می‌‌شود.

• سایر شرکای امریکایی در کمک‌‌های نظامی و غیرنظامی در صورتی که آن کشور به اندازه کافی از حکومت مرکزی افغانستان حمایت و یا روند صلح را تضمین نکند، دلیل کمی برای ماندن خواهند داشت.

• طالبان احتمالا بتوانند هرگونه کاهش یا افزایش شرطی در کمک‌‌های خارجی را تحمل کنند، اما در حال حاضر این دولت مرکزی است که به کمک‌های نظامی و غیرنظامی خارج وابسته است. با کاهش کمک‌‌ها مردم بیشتر دولت افغانستان را مقصر خواهند دانست.

اما امیدواری‌هایی نیز وجود دارد

اقدام به خروج نظامیان از افغانستان و پذیرفتن هر آنچه از یک روند صلح شکست‌خورده به‌دست آید، در حال حاضر بهترین گزینه است. به‌نظر می‌‌رسد تلاش برای حفظ حضور معنادار نظامی در قالب تیم‌‌های تعلیمی یا ارائه ضمانت‌‌های امنیتی خیلی دیر باشد.

با این حال، ارائه کمک‌‌های مالی مشروط به بخش‌‌های ملکی و امنیتی با توجه به هر آنچه برآمد مذاکرات صلح باشد، نقش امریکا را کم نخواهد کرد. حمایت ایالات متحده از کمک‌‌های مشروط بین‌المللی، آموزش و پلان‌‌های تعلیمی چه در خود امریکا و چه در سایر کشورها، چه زمانی که توافقی از مذاکرات حاصل شود و چه قدرت جدیدی به‌وجود آید، تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

به‌رغم احتمال دست‌نیافتن به صلح و ثبات پایدار، اما امیدهایی نیز وجود دارد:

• به احتمال قوی طالبان تقسیم خواهند شد. بسیاری از این چنین جنبش‌‌های ایدئولوژیک در صورتی که فاقد یک رهبر قدرتمند، متحد و کاریزما باشند، از بین خواهند رفت؛

• قدرت طالبان ممکن است در استفاده از زور و خشونت باشد، اما از مؤلفه‌‌های محبوبیت گسترده، توانایی عملی برای اداره کشور و رهنمود افغانستان به سمت توسعه و پیشرفت، برخوردار نیست؛

• احتمال تضعیف یا تقسیم طالبان وجود دارد. طالبان حتا اگر «پیروز شوند» برای ماندن در قدرت با چالش‌‌های بزرگی روبه‌رویند. ایدئولوژی طالبان جذب کمک، ایجاد یک ساختار برای اداره و اقتصاد یا ایفای نقشی به‌عنوان بازیگر عمده منطقه‌ای را برای‌شان دشوار خواهد کرد. با گذشت زمان، حکومت یا ساختاری جدید ممکن تکامل یابد؛

• تمرکز اصلی مشکلات متوجه کشورهایی خواهد شد که ایالات متحده با وجود آن‌ها هیچ دلیلی برای حفظ این بار بر دوش خود نخواهد داشت. پس از خروج امریکایی‌ها، صحنه برای فعالیت‌‌های روسیه، چین، ایران و پاکستان فراهم می‌‌شود؛

• با آن‌که طالبان، داعش را به‌عنوان رقیب می‌دانند اما به‌نظر می‌‌رسد روابط این گروه با القاعده مانند گذشته ادامه دارد. با وجود این کاملا واضح است که افغانستان همچنان منبع اصلی حملات احتمالی تروریستی به امریکا به‌شمار برود و با برنامه‌ریزی حساب‌شده و هدفمند در مورد کمک‌ها، ممکن است خطر حمایت طالبان از چنین گروهک‌هایی را محدود و موضع دشمنی طالبان بر علیه داعش را نیز حفظ کند.

با روشن‌شدن همه جوانب برنامه خروج، پیشنهاد چنین کمک‌هایی در این بازه‌ی زمانی می‌‌تواند این واقعیت را که ایالات متحده مطابق با توافق‌نامه فبروری 2020 مذاکرات صلح را وسیله‌ای برای خروج نیروهایش قرار داده است، کمرنگ کند. واقعیتی که افغان‌‌ها نیز با آن روبه‌رویند این است که در نهایت مسئولیت سرنوشت‌شان را باید خود به عهده بگیرند و امید برقراری صلح، ثبات را برای کشورشان به ارمغان داشته باشند.

مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی

مترجم: علی احمد حبیبی

رحمت الله نبیل، رئیس پیشین امنیت ملی، می گوید تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان روی شیوه کار نوزده ماده ای مذاکرات مستقیم به توافق رسیده اند.

وی افزود تیم مذاکره کننده حکومت به دلیل فشارهای زیاد سرانجام مقاومت را رها کرد.

اقای نبیل امروز در تویتر خود تاکید کرد این توافق به زودی از سوی دو طرف امضاء می شود.

این اظهارات آقای نبیل در حالی بیان می شود که تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان نزدیک به دو ماه است روی تهیه کارشیوه مذاکرات به بن بست خورده اند.

طالبان بر مبنا قرار دادن توافق صلح این گروه با امریکا و مذهب حنفی تاکید دارند اما حکومت افغانستان با امتناع از پذیرش این دو شرط طالبان بر مبنا قرار گرفتن شریعت و قرآن اصرار می ورزد.

رئیس شورای عالی مصالحه افغانستان در پی بن‌بست مذاکرات صلح با طالبان با شماری از رهبران و سیاسی و جهادی کشور دیدار کرد.

عبدالله عبدالله پس از دیدار با رئیس جمهور غنی با شماری از رهبران جهادی و سیاسی افغانستان درباره بن‌بست مذاکرات صلح گفت‌وگو کرد.

براساس بیانیه منتشر شده توسط شورای عالی مصالحه افغانستان، در این دیدار بزرگان سیاسی کشور بر حمایت از روند صلح با عزت، پایدار و قابل قبول برای همه مردم افغانستان تاکید کردند.

این رهبران سیاسی و جهادی همچنین ابراز داشتند که در شرایط کنونی انسجام نیروهای سیاسی و ملی برای موفقیت روند صلح و صیانت کشور از بحران ضروری است.

دیدار عبدالله با رهبران سیاسی در حالی صورت گرفته که مذاکرات تیم دولت افغانستان و تیم طالبان از لحظه آغاز تاکنون نتوانسته دستور کار مذاکرات را تعیین کند.

براساس گزارش‌ها طالبان بر مبنا قرار گرفتن توافقنامه قطر و فقه حنفی در این مذاکرات تاکید دارد اما دولت افغانستان می‌گوید اگر قرار باشد توافقنامه آمریکا و طالبان مبنا قرار گیرد اعلامیه‌های دولت افغانستان با آمریکا و ناتو نیز باید به عنوان اصل درنظر گرفته شود.

گزینه دوم پیشنهادی دولت نیز این است که نه توافقنامه آمریکا و طالبان و نه اعلامیه‌های دولت افغانستان با آمریکا و ناتو مبنا قرار گیرد بلکه مذاکرات براساس تصمیمات لویه جرگه مشورتی صلح و قطعنامه این جرگه به پیش برده شوند.

دولت افغانستان همچنین پیشنهاد کرده  قرآن و حدیث جایگزین تمامی گزینه‌های دیگر شوند.

رئیس جمهور  غنی پیروزی جو بایدن، نامزد حزب دموکرات امریکا، و کاملا هریس معاون وی را در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده امریکا تبریک گفت و خاطرنشان کرد ایالات متحده شریک بنیادی افغانستان است و کابل خواهان ادامه و تعمیق همکاری های چند لایه و  استراتزیک خود با امریکا به شمول مبارزه با تروریزم و استقرار صلح در افغانستان می باشد.

داکتر عبدالله عبدالله، رئیس شورای عالی مصالحه ملی، نیز به بایدن به خاطر پیروزی بزرگش و مردم  امریکا به دلیل حضور گسترده و تاریخی شان در انتخابات تبریک گفت.

حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین افغانستان، هم پیروزی بایدن و کاملا هریس را تبریک گفت و افزود:« بایدن خواستار اتحاد و التیام برای امریکا شده است، یک خواسته درست برای یک هدف عالی.»

کرزی گفت:«ما خواستار شرایط مشابه البته به روشی عمیق تر برای افغانستان هستیم.»

وی ابراز امیدواری نمود سیاست و ارتباطات دولت بایدن در افغانستان به طور کامل روی استقرار صلح و ثبات در افغانستان تمرکز کند.  

این در حالی ست که حکومت افغانستان روز شنبه اعلام کرد همکاری استراتژیک افغانستان و ایالات متحده امریکا بر منافع متقابل استوار است و نتیجه انتخابات ریاست جمهوری امریکا تغییر عمده ای در سیاست افغانستان در قبال امریکا ایجاد نخواهد کرد.

صدیق صدیقی، سخنگوی رئیس جمهور غنی، گفت:«اصول همکاری ما در نوزده سال گذشته همواره بر درکی استوار بوده که هر دو دولت و مردم دو کشور در منافع کلی خود داشته اند. بدون شک هر دولتی که در امریکا سرکار بیاید افغانستان متحد امریکا باقی خواهد ماند.»

در افغانستان این باور شکل گرفته که با پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده امریکا تغییراتی در سیاست واشنگتن نسبت به پروسه صلح و خروج نیروهای امریکایی از افغانستان ایجاد خواهد شد.

منتقدان می گویند تداوم جنگ امریکا در افغانستان یکی از اشتراکات اصلی ست که سبب ایجاد توافق میان سیاسیون امریکا در قبال جنگ و صلح در منطقه شده است.

به باور این منتقدان تعیین اینکه آیا با مشخص شدن برنده انتخابات ریاست جمهوری امریکا تغییر عمده ای در سیاست امریکا نسبت به افغانستان رخ می دهد نامشخص است.

توافق صلح امریکا-طالبان

پس از نزدیک به هجده ماه مذاکره، امریکا و طالبان سرانجام در تاریخ 29 فبروی سال جاری میلادی یک توافق صلح امضاء کردند که راه خروج نیروهای امریکایی از افغانستان را فراهم کرد و طالبان تعهد سپردند از خاک افغانستان علیه امریکا و متحدانش تهدیدی صورت نگیرد.

براساس این توافق نامه امریکا متعهد شده طی چهارده ماه آینده تمام نیروهایش را از افغانستان بیرون بکشد و سیزده هزار نیروی امریکایی که در حال حاضر در افغانستان مستقر هستند در عرض 135 روز باید به 8600 تن کاهش یابد. ناتو و دیگر نیروهای ائتلاف نیز در همین بازه زمانی سطح نیروهایشان در افغانستان را کاهش خواهند داد.

طبق بخش دیگری از توافق نامه صلح امریکا و طالبان، 5 هزار زندانی طالبان باید از زندان حکومت افغانستان رها شوند، مذاکرات بین الافغانی آغاز گردد و طالبان  ارتباط خود با القاعده را قطع کند.

در این راستا دولت افغانستان به عنوان پیش شرط آغاز مذاکرات بین الافغانی 5 هزار و 600 زندانی طالبان را رها کرد.

هیات های مذکره کننده حکومت افغانستان و طالبان به دوحه قطر رفتند و با وجود گذشت نزدیک به دو ماه هنوز روی تعیین چارچوب و اجندای مذاکرات رسمی به توافق نرسیده اند. طی دو ماه گذشته گروه های تماس دو طرف نزدیک به ده نشست برگزار کرده اند اما هنوز روی موضوعات جنجالی که مانع شروع مذاکرات رسمی شده، نرسیده اند. به باور بسیاری این مذاکرات یک فرصت تاریخی برای پایان جنگ و خونریزی چند ده ساله در افغانستان می باشد.

گروه های تماس دو طرف روی هجده مورد از بیست مورد اصول پروسه به توافق رسیده اند و تنها دو مورد اختلاف وجود دارد: طالبان خواهان پیش برد و حل منازعات براساس مذهب حنفی شده اند و می خواهند توافق این گروه با طالبان مبنای گفت و گوها قرار گیرد، موضوعاتی که به مذاق حکومت افغانستان خوش نیامده است.

گفت و گو میان تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان از 12 سپتامبر در دوحه قطر آغاز شده بود.

نیروهای امریکایی تا پایان سال جاری میلادی افغانستان را ترک می کنند

دونالد ترامپ در 22 اکتبر و در جریان یکی از سخنرانی های انتخاباتی اش در کاستونیا، کرولینای شمالی، گفته بود نوزده سال در افغانستان کافی ست. ترامپ در اوایل ماه میلادی جاری نیز گفته بود تا کریسمس پیشرو تمام سربازان امریکایی باید به خانه برگردند.

به نقل از رسانه هندی «دی هندو»، ترامپ در آن سخنرانی تاکید کرده بود:«هرگز چیزی شبیه این نداشتیم: هدر دادن سرمایه و خون سربازان امریکایی در جنگ های فراموش شده و بی پایان در کشورهایی که شما حتی نامشان را هم نشنیده اید. و تمام سربازان به خانه بازخواهند گشت. شما این را می دانید، درست است؟ امیدوارم هیچ کس مخالفت نکند.»  

ماه گذشته نیز ترامپ گفت امریکا نیروهایش در افغانستان را به زودی به 4 هزار تن کاهش خواهد داد.

از سویی هم ناتو 12 هزار نیرو در قالب ماموریت حمایت قاطع در افغانستان دارد.

جنرال ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، نیز پس از اظهارات ترامپ در کنفرانس خبری پیش نشست وزرای کشورهای عضو ناتو در بروکسل گفت ناتو از توافق صلح امریکا و طالبان و مذاکرات بین الافغانی دوحه حمایت می کند اما طالبان باید به تعهداتش عمل کند.

به هر صورت اگرچه گفته می شود که جو بایدن هم مانند ترامپ با حضور نیروهای امریکایی در افغانستان مخالف است اما اینکه در آینده چه تصامیمی قرار است در دولت بایدن در مورد ا فغانستان اتخاذ شود را گذشت زمان نشان خواهد داد.

آنچه امروز در حال اتفاق افتادن است فضایی مملو از نگرانی و ابهام است: از یک طرف تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان در دوحه به بن بست خورده اند، از طرف دیگر طالبان حملات تهاجمی و انتحاری خود را در افغانستان افزایش داده اند و از سوی دیگر ترامپی که با طالبان پیمان صلح امضا کرده بود کاخ سفید را ترک خواهد کرد.

در ادامه افزایش خشونت ها و عدم پیشرفت در مذاکرات بین الافغانی زلمی خلیلزاد نماینده خاص آمریکا در امور صلح افغانستان گفت آمریکا به افغانستان و طالبان فشار می‌آورد تا خشونت ها را کاهش داده و هر چه سریع راه صلح را پیدا کنند.

زلمی خلیلزاد ناوقت شب گذشته (۳عقرب) در رشته توییت هایی گفت کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان تایید کرده که در یک حمله هوایی نیروهای دولتی افغانستان، ۱۲ طفل کشته و شمار زیادی زخمی شدند.

او این حمله هوایی را یک «تراژیدی المناک» خوانده افزوده این محدود به تخار نیست و غیرنظامیان قربانیان موتر بمب ماین های کنار جاده ای و نیز کشتار های هدفمندی می شوند که از سوی طالبان اجرا می‌شود.

خلیزاد خاطرنشان کرد غیرنظامیان مجبور شده اند که از جنگ در لشگرکاه و دیگر مناطق فرار کنند.

او با اشاره به هشدار های امرالله صالح معاون اول ریاست جمهوری که گفته بود با نشرکنندگان تلفات غیرنظامیان در حمله‌ی هوایی نیروهای افغان در ولایت تخار برخورد قانونی می شود گفت: «این حیاتی است که رسانه های مستقل و جامعه مدنی فعال افغانستان گذاشته شوند تا رویدادهای جاری را مستند بسازند.»

نماینده خاص امریکا در امور صلح افغانستان تاکید کرد: «پاسخ این وضعیت رنج انگیز در کاهش فوری خشونت ها است که منجر به آتش بس تمام طرف ها گردد. پاسخ در یک تفاهم سیاسی سریع است.»

به گفته او ایالات متحده به طور استثنائی بر کاهش خشونت ها تمرکز دارد و بر هر دو طرف فشار می‌آورد تا خشونت ها را کاهش داده و هر چه «سریعتر» یک راه صلح را بیابند.

افزایش خشونت ها و بن بست مذاکرات

این اظهارات نماینده خاص آمریکا در امور صلح افغانستان در حالی مطرح شده است که با گذشت یک ماه از مذاکرات بین الافغانی در دوحه هیئت حکومت افغانستان و طالبان تاکنون نتوانسته اند در مورد نهایی سازی طرزالعمل مذاکرات به دلیل اختلافات به توافق برسند و در کنار این گروه طالبان حملات شان را افزایش داده اند.

در آخرین مورد از حملات طالبان بیش از ۴۰ نیروی دولتی در تخار و بیش از ۲۶ نیروی دولتی در نیمروز در حملات گروه طالبان کشته شده اند.

از سوی هم در حمله هوایی نیروهای ارتش در ولایت تخار ۱۲ کودک کشته و ۱۴ تن زخمی شدند.

در کنار تلفات نیروهای امنیتی هفته گذشته برای غیرنظامیان نیز هفته خونین بوده است و روز گذشته طارق آرین سخنگوی وزارت داخله اعلام کرد گروه طالبان‌ در یک هفته گذشته ۳۵۶ «تحرک» تهاجمی به شمول دو حمله انتحاری و ۵۲ مورد انفجار ماین داشته اند که در آن ۵۱ غیرنظامی کشته و ۱۳۷ تن زخمی شده اند.

در آخرین مورد از حملات علیه غیر نظامیان روز گذشته ۹ غیرنظامی در انفجار ماین کنار جاده ای در غزنی و نیز ۲۴ غیر نظامی در حمله انتحاری شام روز گذشته در مرکز آموزشی کوثر در غرب کابل کشته شدند.

دبیرکل ناتو با اشاره به شکننده بودن مذاکرات میان افغانی در دوحه گفت با وجود شکننده بودن، مذاکرات فرصت خوبی برای تامین صلح در افغانستان است.
ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو روز گذشته (جمعه، ۲ عقرب) در پایان نشست وزیران دفاع این سازمان گفت «چند ماه آینده برای افغانستان سرنوشت ساز است. هر چند مذاکرات در دوحه شکننده است، اما این از چند نسل به این سو فرصتی خوبی برای صلح می‌باشد».

دبیرکل ناتو گفت همه افغان‌ها از این فرصت تاریخی باید استفاده کنند. ناتو از پروسه صلح افغانستان حمایت می‌کند.
او گفت، وضعیت امنیتی در افغانستان وخیم است و لازم است که طالبان، سطح خشونت را کاهش دهند، تا زمینه برقراری آتش‌بس فراهم شود.
استولتنبرگ همچنین بیان کرد «آنها (طالبان) باید روابط شان را با القاعده و تمامی گروه‌های تروریستی قطع کنند تا افغانستان بار دیگر به کشوری مبدل نشود که از آنجا حمله‌های تروریستی بر کشورهای ما صورت گیرد».
او افزود نیروهای نظامی ناتو برای مبارزه با تروریزم بین‌المللی به افغانستان رفته و خروج آنها هم مرتبط به وضعیت و شرایط است.
این در حالیست که حدود چهل روز از آغاز مذاکرات بین الافغانی می‌گذرد، اما با وجود نشست‌های متعدد بین طرفین، هیچ توافقی تاکنون حاصل نشده است.
گفته می‌شود مبنا قرار دادن توافق امریکا با طالبان و مذهب حنفی به عنوان مبنای مذاکرات بین الافغانی دوحه، از دلایل اختلافات بین طرفین است.
در همین حال که مذاکرات در دوحه جریان دارد، جنگ شدید بین نیروهای دولتی و طالبان در نقاط مختلف افغانستان نیز، صدها قربانی از هر دو طرف گرفته است.

نمایندگان پاکستان و هند دو رقیب منطقه ای خواستار صلح و ثبات دایمی در افغانستان شدند.

شاه محمود قریشی وزیرخارجۀ پاکستان از راه دور در مذاکرات مقدماتی صلح بین افغان‌ها امروز در قطر اشتراک کرد و گفت، کشورش خواهان افغانستان با ثبات، متحد و صلح‌آمیز است.

او گفت، برقراری صلح سرتاسری سبب می شود تا همۀ مهاجرین افغان، که از چندین دهه به این‌سو در پاکستان به سر می‌برند، به افغانستان برگردند.

سپرومنیم جی شنکر وزیر خارجۀ هند هم خواستار برقراری صلح در افغانستان شد و گفت سرمایه‌گذاری هند در افغانستان نشان می‌دهد که کشورش خواهان افغانستان مرفه و مترقی است.

براساس اجندای نشر شده از مراسم مقدماتی گفت‌وگوها، از جمع همسایه‌های افغانستان، ایران و تاجیکستان در این مراسم شرکت نکرده اند.

تا هنوز دلیل عدم حضور این دو کشور روشن نشده است.