سخنگوی دفتر سیاسی گروه طالبان در دوحه گفت بر اساس توافق امریکا و طالبان، دو طرف درباره آتش‌بس با هم گفت و گو خواهند کرد.
محمدنعیم سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر به عرب نیوز گفت هرچند دو طرف پیش از توقف سه هفته‌یی، لیست برخی از پیشنهادها را باهم در میان گذشته اند، اما هنوز تصمیم نهایی در مورد آجندای این دور از گفت و گوها گرفته نشده است.
سخنگوی طالبان افزود حالا دو طرف می‌توانند روی موضوعات مشخص تصمیم بگیرند، اما بر اساس توافق امریکا و طالبان، دو طرف در مورد آتش‌بس با هم گفتگو خواهند کرد.
دور جدید مذاکرات میان‌افغانی قرار است به زودی در دوحه پایتخت قطر از سر گرفته شود. رییس جمهور غنی در دیدار با رییس و اعضای هیئت مذاکره‌کننده صلح از حمایت کامل دولت اطمینان داد.
هیات مذاکراه کننده صلح جمهوری اسلامی افغانستان پس از دیدار با رییس جمهور غنی قرار است امروز دوشنبه(۱۵ جدی) عازم دوحه شود.
در اعلامیه‌ای که عصر روز گذشته از سوی ریاست جمهوری کشور به نشر رسید، آمده است: «محمد اشرف غنی رییس جمهوری اسلامی افغانستان با رییس و اعضای هیئت مذاکره کنندۀ جمهوری اسلامی افغانستان که قرار است به زودی جهت اشتراک در دور دوم مذاکرات صلح عازم دوحه پایتخت قطر شوند، دیدار کرد».
رییس جمهور غنی با یادآوری از تجارب موفق بین‌المللی در مذاکرات صلح، از حمایت کامل دولت به هیئت مذاکره کنندۀ صلح اطمینان داد.
غلام فاروق مجروح یکی از اعضای تیم مذاکره کننده در باره دور دوم مذاکرات گفته است: «گفت‌وگوها پیچیده و زمان‌گیر خواهد بود. اما ما امیدواریم هر چه زودتر به نتیجه برسیم، چون مردم از این جنگ خونین خسته شده‌اند».
برقراری آتش‌بس در کشور از اولویت‌های تیم مذاکره کننده صلح دولت در دور جدید می‌باشد.
دور دوم گفت‌وگوها در حالی از سر گرفته خواهد شد که افغانستان شاهد افزایش خشونت‌ها و ترورهای هدفمند خبرنگاران، فعالان جامعه مدنی و مقامات دولتی بوده است.
وزارت دولت در امور صلح اعلام کرد اعضای هیأت مذاکراتی دولت افغانستان به منظور آغاز دومین دور مذاکرات صلح فردا (دوشنبه، پانزدهم جدی) عازم دوحه می‌شوند.
ناجیه انوری، سخنگوی وزارت دولت در امور صلح امروز (یک‌شنبه، چهاردهم جدی) در یک نوار تصویری گفت اعضای این هیأت در ۲۰ روز گذشته مشوره‌های گستردۀ شهروندان و سیاسیون را دریافت کرده‌اند.
خانم انوری افزود اعضای هیأت مذاکره‌کنندۀ صلح دولت آخرین هدایت‌های رهبری دولت و شورای عالی مصالحۀ ملی را دریافت کرده و فردا عازم دوحه، پایتخت قطر خواهند شد.
او خاطرنشان ساخت هیأت دولت در وقت تعیین شده آمادۀ آغاز دومین دور مذاکرات صلح با طالبان خواهد بود.
گفتنی است نخستین دور گفت‌وگوهای صلح میان هیأت‌های مذاکراتی دولت افغانستان و گروه طالبان حدود بیست روز پیش در قطر به پایان رسید. قرار است دومین دور این مذاکرات تا دو روز دیگر (شانزدهم جدی) در شهر دوحه آغاز شود. در این دور قرار است آجندای گفت‌وگوهای صلح میان دو جانب نهایی شود.
امرالله صالح، معاون اول ریاست‌جمهوری، گفت گروه طالبان، به زندگی مسالمت‌آمیز و افغانستان جدید اعتقادی ندارد.
آقای صالح، روز یک‌شنبه (۷ جدی)، در برگه‌ی فیسبوکش نوشت: «دیروز صحبت هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان را در دومین جلسه‌ی کمیته‌ی رهبری شورای عالی مصالحه شنیدم. طالب اعتقاد به زندگی باهمی و مسالمت‌آمیز با افغانستان نو ندارد.»
به گفته‌ی او، امضای توافق‌نامه‌ی دوحه، به طالب اعتماد به نفس کاذب و پوشالی داده است.
آقای صالح، گفت نهادهای امنیتی و ارگان‌های دولتی می‌توانند به طالب تفهیم کنند که «غلط» کرده است.
او افزود: «گفت‌وگوها باید ادامه یابد تا راه صلح‌آمیز برای بحران پیدا شود؛ اما راه حل تنها از قطر و دوحه نمی‌گذرد؛ تقویت ظرفیت و کارایی دولت راه را برای رسیدن صلح کوتاه می‌سازد.»
دومین نشست کمیته‌ی رهبری شورای عالی مصالحه‌ی ملی، روز شنبه (۶ جدی)، برگزار شد.
محمدمعصوم ستانکزی، رییس هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان، در این نشست گفت به دلیل تعهد به گروه طالبان، از ارایه‌ی جزییات در مورد گفت‌وگوهای صلح در حضور رسانه‌ها خودداری می‌کند.
او افزود: «به یک بحث جدی ضرورت داریم. به خاطر اینکه هیئت‌های گفتوگوکنندهی دو طرف تعهداتی به یک‌دیگر دارند و به خاطر این که آن تعهدات نباید بشکند، ما این بحث‌های واضح، روشن و همه جانبه را باید در عدم حضور رسانه‌ها داشته باشیم.»
او، همچنان گفت نمی‌خواهد با این کار، بگوید که تمام مسایل را در مورد روند صلح از رسانه‌ها پنهان می‌کند.
قرار است در شانزدهم جدی، دور دوم گفت‌وگوهای صلح آغاز شود.
گفت‌وگوهای صلح در دوحه در فضای بیم و امید شروع شد. آغاز این نشست با استقبال و خوشبینی‌های زیادی همراه بود. برای اولین‌بار هیأت حکومت و طالبان روبه‌روی هم نشستند و تصمیم گرفتند تا روی اساسی‌ترین موضوع کشور صحبت کنند.
پیام حکومت افغانستان و همکاران بین‌المللی در روز نخست نشست واضح بود. حمایت از جمهوریت و ارزش‌های آن در همه صحبت‌ها به صورت روشن بیان شد.
این پیام‌ها برای هیأت حکومت افغانستان نیز یک قوت مهم در آغاز گفت‌وگوها به شمار می‌رفت. حداقل به خوبی روشن شد که طالبان نزد جامعه جهانی از مشروعیت سیاسی برخوردار نیستند. اما حکومت افغانستان به حیث آدرس رسمی سیاسی شریک و هم‌کار کشورهای جهان در این نشست تبارز یافت.
بن‌بست در طرزالعمل
طالبان برای نخستین‌بار در بخش گفت‌وگوهای صلح با یک ترکیب مهم وارد شده‌اند. رییس هیأت طالبان قاضی‌القضات این گروه است؛ کسی که مسوولیت تمام رویدادها را به عهده گرفته است. همچنان در ترکیب هیأت طالبان حداقل ۱۳ تن از اعضای شورای کویته حضور دارند.
این ترکیب نشان می‌دهد که طالبان برای یک بحث مهم، جدی و سرنوشت‌ساز همراه با تصامیم سخت و دشوار آماده شده‌اند.
انتظار می‌رفت که با تلاش‌های صورت گرفته، بحث‌ها از مسایل نرم و آسان شروع شود. اما چنین نشد. در حالی که طرزالعمل برای گفت‌وگوها یک موضوع ساده به شمار می‌رفت؛ اما طالبان با طرح برخی موضوعات فضا را دشوار و به مرحله بن‌بست قرار دادند. بن‌بست‌های ۴۵ روزه و هفتاد روزه، همه‌گی به هدف آزمایش‌کردن صبر و شکیبایی سیاسی هیأت افغانستان بود. اما هیأت افغانستان و همچنان حکومت با حوصله‌مندی، متانت، تمرکز لازم و دقت وضعیت را مدیریت کردند. شاید طالبان تصور می‌کردند که چنین شکیبایی و حوصله سیاسی در هیأت حکومت وجود ندارد. به همین دلیل بود که آنان حداقل چهل روز یا بیشتر روی کلمه یا کلمات تمرکز کردند و یا اصلاً پیام روشنی ارایه نمی‌کردند.
وحدت مذهبی با پیام وحدت ملی
طالبان در بحث طرزالعمل، موضوع فقهی و مسایل مذهبی را طرح کردند. هرچند این طرح در آغاز به سرخط خبرها به حیث یک نگرانی جدی بدل شد، اما با موقف روشن حکومت و هیأت افغانستان این موضوع به نقطه قوت در کشور بدل گردید. به شمول حکومت، همه اقشار سیاسی با زیرکی تمام به این طرح فتنه و اختلاف‌برانگیز پیام‌های قوی دادند. طالبان تصور داشتند که با طرح موضوع فقهی و مذهبی اختلاف‌ها را در صفوف حکومت و هیأت می‌توانند دامن بزنند. اما در دوحه تمام اعضای هیأت یک‌صدا از قانون اساسی و ارزش مهم جمهوریت دفاع کردند. در افغانستان نیز این طرح طالبان به یک‌صدایی میان اقشار مختلف بدل شد. همه اقشار علیه این طرح طالبان موقف گرفتند و در حمایت از حقوق اساسی شهروندان بیانیه دادند.
اعضای هیأت در دوحه، موضوع مذهب شیعه را به حیث یک موضوع ملی جدی گرفتند و به جای اعضای شیعه مذهب، سایر اعضا با قدرت و قاطعیت تمام در برابر هیأت طالبان استدلال کردند. مشکل اصلی طالبان بیگانه‌گی با واقعیت‌های افغانستان نوین است. امروز افغانستان در وحدت مذهبی و هم‌پذیری مذهبی در سطح جهان اسلام نمونه است. در هیچ کشور اسلامی به پیمانه افغانستان روحیه هم‌پذیری مذهبی وجود ندارد. این همه محصول نظام سیاسی، قانون اساسی، نگاه حکومت به حقوق شهروندی و بصیرت مردم کشور است. طالبان اگر از واقعیت‌های عینی کشور آگاهی دقیق می‌داشتند، قطعاً مسایل فقهی و مذهبی را در بحث طرزالعمل مطرح نمی‌کردند.
اجماع سیاسی در افغانستان
به رغم تفاوت دیدگاه در داخل کشور؛ اما اکنون یک نفع جمعی در محور قانون اساسی و اصل نظام سیاسی شکل گرفته است. در شروع به کار کمیته رهبری صلح، تمامی جریان‌های موثر سیاسی حضور داشتند. افغانستان در این مقطع خاص تنها می‌تواند با اجماع سیاسی در محوریت نظام و قانون اساسی از دشواری‌ها عبور کند.
در کنار مشروعیت بین‌المللی و حمایت قوی و گسترده جهان که در نشست ژنو به خوبی تبلور یافت، اجماع سیاسی داخلی نیز از اهمیت فوق‌العاده برای تحکیم موقف حکومت برخوردار است. افغانستان طی بیش از ۴۲ سال شاهد رویدادهای تلخ بوده است. انقطاع نظام در کشور بحران‌های عظیمی را به همراه داشته است. افغانستان آماده‌گی برای شانس دوم را ندارد. هرنوع تصمیمی که منجر به انقطاع نظام و عقب‌گرد شود، خطرناک است. دست‌آوردهای بیست سال اخیر در کشور به رغم مشکلات، بی‌نظیر است. حفظ و توسعه آن برای همه مهم است. جهان نیز شانه به شانه با افغان‌ها در تهداب‌های فرصت‌های جدید کار کرده است. قطعاً جهان هم نمی‌خواهد که مالکیت نظام آینده سیاسی افغانستان از آن طالبان شود. یا اینکه افغانستان به عقب برگردد. کوشش جمعی جهان برای این است که چگونه از طریق گفت‌وگوهای صلح طالبان جزو نظام شوند، تا به سال‌ها جنگ در افغانستان خاتمه داده شود. حالا گزینه فعال و آماده، قانون اساسی و نظام موجود است. حفظ این دست‌آورد مهم برای همه حیاتی است. طرح‌های طالبان برای بدیل وضعیت موجود یک چیز مجهول و مبهم است. اصلاً ضرورت نیست تا ما از یک مسیر روشن و معلوم در فضای مجهول حرکت کنیم.
بنابراین مسوولیت ملی همه کسانی که زیر چتر نظام‌اند، حمایت از این ارزش‌های جمهوریت و قانون اساسی است.
آواز رسای زنان در پروسه صلح
زنان نقش برازنده در پروسه صلح دارند. نقش چهار تن از خانم‌ها در ترکیب هیأت نیز برجسته بود. در داخل کشور نشست‌های متعدد زنان در کابل و تمامی ولایات برگزار شد. نشست بزرگ زنان در خیمه لویه‌جرگه با پیام‌های روشنی همراه بود. رفتار طالبان نسبت به زنان، اقلیت‌های مذهبی و آزادی بیان سبب شده است تا یک بستر مشترک در کشور برای دفاع از حقوق اساسی شکل گیرد.
امروز همه زنان کشور بدون در نظرداشت تعلقات مذهبی، قومی، سیاسی و زبانی در یک مسیر مشترک برای حراست از جایگاه و حقوق اساسی خود مبارزه می‌کنند. در تاریخ کشور به این پیمانه هم‌صدایی و نقش فعال و برجسته از آدرس زنان شکل نگرفته است.
سایر گروه‌ها و اقشار نیز به شمول علمای کرام در حمایت از حقوق زنان موقف روشن دارند. همچنان در بحث حقوق بشر و آزادی‌های مدنی نیز در افغانستان نوین هم‌نظری قوی شکل گرفته است.
طالبان تغییر نکرده‌اند
به رغم شروع گفت‌وگوهای صلح، تغییری در رفتار طالبان دیده نشده است. آنان در میدان جنگ خشونت‌ها را تشدید کرده‌اند. در کابل و برخی ولایت‌ها دست به جنایت‌های بزرگی زدند. از ختم قرآن کریم گرفته تا کودکان خرد سال را هدف قرار دادند. طالبان پس از امضای موافقت‌نامه دوحه دچار غرور کاذب شده‌اند. آنان خود را فاتح میدان فکر می‌کنند. طالبان به این تصور اند که پس از فتح میدان جنگ، گام بعدی‌شان اقامه نظامی است که مطلوب برای این گروه باشد. نظام مطلوب طالبان، همان بدیل امارت، اما با محتوای امارت خواهد بود. این روحیه زمانی شکل گرفته است که برخی از کشورها روی‌کرد نظامی را فعلاً در برابر این گروه متوقف کرده‌اند.
این غرور سبب شده است تا طالبان در میز گفت‌وگو نیز با نگاه لجوجانه در صدد تحمیل اراده خود باشند.
اما در میدان جنگ به رغم تلاش‌های طالبان، این گروه قدرت تصرف و حفظ اراضی را از دست داده است. فعلاً تمرکز اصلی طالبان به جنگ روانی با استفاده از شیوه‌های جدید جنگی مانند استفاده از ماین‌های مقناطیسی است.
اعضای هیأت طالبان هرچند فعلاً مشخصاً از احیای امارت اسلامی سخن نمی‌گویند؛ اما نوع نظامی را که طالبان مطرح می‌کردند با امارت تفاوتی نخواهد داشت.
در وضعیت تغییرناپذیری طالبان، مسیر گفت‌وگوها با دشواری‌های فراوان همراه خواهد بود. حالا دیده شود که برای دور دوم گفت‌وگوها این گروه تا چه میزانی از خود انعطاف نشان می‌دهد.
دلیل اصلی در تغییرناپذیری این گروه، پیروی از ایدیولوژی سخت‌گیرانه است. پیروان طالبان نیز به آسانی تن به صلح نخواهند داد. به همین دلیل برای هیأت طالبان تصمیم‌گیری دشوار است. طالبان اکنون ترس دارند که با شروع گفت‌وگوها دچار تجزیه شوند. چون برخی گروه‌های طالبان، حیات خود را در جنگ می‌بینند و از منافع سرشار اقتصاد جرمی سود می‌برند. همچنان مواد مخدر و قاچاق منابع طبیعی از دیگر منابع برای این گروه به شمار می‌رود.
سایه سنگین کشورهای منطقه در جنگ و صلح
کشورهای منطقه طی ۴۲ سال در جنگ و صلح افغانستان به نحوی دخیل بوده‌اند. طی سال‌های اخیر، رییس جمهور غنی سیاست خارجی خود را در پنج حلقه مشخص تعریف کرد. در این سیاست، نقش برجسته و مهم برای کشورهای منطقه داده شده است. هدف اساسی این است که روابط دولت‌محور شود. همچنان نباید جنگ و صلح افغانستان به رقابت منطقه‌ای بدل شود. ثبات کشورهای منطقه و جهان در ثبات افغانستان باثبات است. به همین دلیل آقای غنی سعی دارد تا با احیای جایگاه افغانستان در تجارت و ترانزیت، منافع جمعی را در محور اقتصاد گره بزند.
انتظار فعلی از کشورهای منطقه همین خواهد بود که تا همه روی‌کرد شان در قضیه افغانستان مثبت باشد.
آدرس واحد تصمیم‌گیری
نهادهای متعدد تصمیم‌گیری و پالیسی‌سازی هرچند نشان از ظرفیت‌های موجود در کشور است؛ اما به هر پیمانه در رابطه به صلح آدرس‌ها منسجم باشد، به همان میزان تصمیم‌گیری و موثریت بهتر می‌شود.
آدرس و مرجع واحد تصمیم‌گیری و عقبه منسجم و هماهنگ برای هیأت مذاکره‌کننده نیز مهم است. هیأت حکومت افغانستان حداقل این دور درایت سیاسی خود را نشان داد و به خوبی نماینده‌گی جامع از کشور را تمثیل کرد. از همین جهت هیأت نباید از مراجع و آدرس‌های مختلف تحت فشار و یا مشورهای متضاد و مختلف باشد.
رییس جمهور مانع صلح نیست
برخی جریان‌های سیاسی گفته‌اند که آقای غنی مانع صلح است. آقای غنی با تلاش‌های که انجام داد صلح را بدل به گفتمان ملی کرد. برای اولین‌بار در نشست کابل و بعد در نشست ژنو نقشه راه صلح توسط رییس جمهور غنی ارایه شد. نشست‌های متعدد در کابل خصوصاً جرگه‌های مشورتی صلح سبب شد تا همه اقشار در متن پروسه قرار بگیرند ودر نقش تصمیم‌گیران اصلی صلح باشند.
برخی‌ها با این فکر اند که نشست دوحه احتمالاً به کنار رفتن آقای غنی منجر خواهد شد. آنان گاهی با همین تصور خواب حکومت موقت را می‌بینند. این نوع فکر بی‌نهایت سطحی است. ما باید به عمق نشست دوحه، طرح‌های طالبان و نیت واقعی این گروه پی‌ببریم، آنان تغییر نکرده‌اند. آنان روحیه تمامیت‌خواهی دارند. طالبان نمی‌خواهند جزو نظام شوند. آنان می‌خواهند مالک نظام شوند. بنابراین خطر طالبان برای یک فرد نیست؛ بلکه برای افغانستان، نظام، قانون اساسی و حقوق اساسی همه شهروندان است.
موقف آقای غنی در حمایت از جمهوریت و حقوق اساسی شجاعانه و شفاف است. همه چهره‌های سیاسی در این مرحله دشوار باید چنین شجاعت را به خرج دهند. در غیر آن همه بازنده میدان خواهند بود و آخرین فرصت و شانس را برای همیشه از دست خواهیم داد.
ما نباید اسیر توطیه طالبان شویم تا به‌نام مذهب، قوم، جنسیت، سمت و… هرکدام را جدا جدا قربانی کنند. با وحدت ملی همه با هم از نظام، قانون اساسی و ارزش‌های جمهوریت حراست کنیم. اکنون که هیأت به کابل آمده است، بهتر خواهد بود تا چشم‌دید‌ها و تصویر واقعی طالبان را با اقشار مختلف شریک کند. مردم باید بدانند که طالبان به آسانی تغییر نمی‌کنند. خطر و فرصت‌های صلح را همه باید مشترکاً درک و مشترکاً برای حراست از جمهوریت کار کنیم.
شاه حسین مرتضوی
مشاور ارشد رئیس جمهور غنی
زلمی خلیلزاد، نماینده‌ی ویژه‌ی وزارت خارجه‌ی امریکا برای صلح افغانستان، از طرف‌های درگیر خواست هرچه زودتر سطح خشونت‌ها را کاهش داده و آتش‌بس کنند.
آقای خلیلزاد، بامداد یک‌شنبه (۳۰ قوس)، در برگه‌ی تویترش نوشت کشته شدن غیرنظامیان در ولایت غزنی که اکثر آنها را کودکان تشکیل می‌داد، دردآور است.
او افزود: «کشتن و مرگ افغان‌ها، به شمول غیرنظامیان، بسیار معمول شده است. ما سطح بلند خشونت‌ها و افرادی که مرتکب آن می‌شوند را محکوم می‌کنیم. هدف آنها ایجاد نفاق و استفاده از خشونت برای تضعیف افغان‌هایی است که به صلح، ختم دایمی خشونت و یک افغانستان مرفه متعهد اند.»
آقای خلیلزاد، با تاکید بر کاهش فوری خشونت‌ها و برقراری آتش‌بس، گفت طرف‌های درگیر، باید یک‌جا و با حمایت بین‌المللی، در سطح تمام کشور به خطرات مواد منفجر ناشده و ماین‌ها رسیدگی کنند تا حیات ارزشمند کودکان و بزرگ‌سالان نجات یابد.
به گفته‌ی او، با موجودیت توافق‌نامه‌ی امریکا – طالبان، جنگ و کشتار میان‌افغانی مشروعیت اش را از دست داده است و طرف‌های درگیر باید به خواسته‌های مردم احترام گذاشته و هرچه زودتر به یک توافق سیاسی برسند.
این در حالی است که روز جمعه (۲۸ قوس)، در ولسوالی گیلان ولایت غزنی، یک سرگلوله‌ی هاوان باقی‌مانده از جنگ انفجار کرد و در نتیجه‌ی آن، ۱۵ کودک کشته شدند و ۲۰ کودک دیگر زخم برداشتند.
قوه‌ی قضاییه، از ارکان سه‌گانه دولت در نظام‌های دارای تفکیک قوا است. ساختار نظام جمهوری اسلامی افغانستان، مبتنی بر تفکیک قوای سه‌گانه‌ی مجریه، مقننه و قضاییه است. قوه‌ی قضاییه، دارای وجه کارکردی و ارزشی است. ارزش کارکرد این قوه از آن‌جا که داوری نهایی در مورد هر نوع جرمی به آن محول می‌شود، بیشتر از دو قوه‌ی دیگر است. در واقع قوه‌ی قضاییه روی دیگر سکه‌ی قوه مقننه است و قوه‌ی مجریه فلز این سکه به حساب می‌آید. گروه طالبان سکه تقلبی دیگری را تحت عنوان «محاکم صحرایی» عرضه و در گردش انداختند که نه بر ارزش خاصی استوار است و نه ارزش لازم گردش را دارد. طالبان بر روی این سکه‌ی تقلبی که از جنس خرافه و خشونت ضرب زده شده و بر روایات دیوبندی استوار است، خشونت عریان و ظلم و جور بی‌حدوحصری را نیز بار کرده‌اند که از کیلومترها دور هر آدم کم‌خردی نیز می‌فهمد که: آنچه طالبان در محاکم صحرایی انجام می‌دهند جور و ظلم است.
بخش هفدهم- قسمت اول
در بخش قبلی، روی نقش فاجعه‌بار طالبان در تضعیف حاکمیت قانون در افغانستان بحث نمودیم. یکی از شیوه‌های تضعیف حاکمیت قانون در افغانستان طی بیست سال گذشته، مروج ساختن نظام قضایی موازی، با شیوه بدوی و بسیار خشن و بی‌رحمانه و عدالت‌ستیزانه بوده است. نظم جزایی موازی طالبان بر «محاکم صحرایی» استوار است. محکمه‌ی صحرایی، همان‌طور که نامش بدوی و واپس‌گرایانه است، تأثیر بسیار فاجعه‌باری بر نظام عدلی و قضایی افغانستان گذاشته و به تضعیف حاکمیت قانون کمک کرده است.
این هفدهمین بخش این نوشته است: در گفت‌وگوهای صلح افغانستان، هزینه‌هایی که باید از امتیازات طالبان کاسته شود. با آن‌که به‌نظر نمی‌رسد طالبان برای رسیدن به نتیجه، وارد گفت‌وگوهای صلح شده باشند؛ اما حالا در یک موقعیت چانه‌زنی خشونت‌محور برای کسب امتیازات حداکثری قرار گرفته‌اند. مهار سرکشی‌ها و توان نه گفتن به خواسته‌های بی‌حدوحصر طالبان فقط و فقط در دست جامعه‌ی افغانستان است. مردم افغانستان توان رام کردن لجام‌گسیختگی‌های طالبان را دارند؛ این کار فقط با انسجام ملی، هماهنگی، دادخواهی و اراده‌ی سیاسی و عزم ملی ممکن است و پایه‌ی تمامی این‌ها یک چیز است: آگاهی جمعی و حساسیت نسبت به آینده و سرنوشت افغانستان، مادر وطن عزیز مان.
قضا در افغانستان تاریخچه‌ی بسیار طولانی دارد. نظام قضایی افغانستان در برهه‌هایی از تاریخ، عقلانیت لازم خود برای رهایی انسان این سرزمین از چنگال جور و ظلم و بی‌عدالتی را داشته که هدف این نظام است. قضا مبتنی بر تحقیق است، مبتنی بر کنکاش و جدا کردن سره از ناسره و مبتنی بر شواهد و مدرک و استدلال است. از برآیند تحقیق است که قاضی حکم به مجرم بودن یا نبودن فرد می‌کند. حق؛ روح قضاوت است. حق‌العبد و حق‌الله در اسلام دسته‌بندی بسیار واضحی دارد. این معیارها در نظام قضایی افغانستان تا آن‌جا که ممکن بوده رعایت شده است؛ اما نظم جزایی طالبانی، دشمنی سرسختانه‌ای با تحقق عدالت و رسیدن حق به حق‌دار دارد. نظم جزایی طالبان مبتنی بر تفسیر خویش‌پسندانه از فقه ساده و سنتی است. طالبان به هیچ‌وجه دارای نظام قضایی نیستند؛ بلکه آنان نوعی نظم جزایی طالبانی دارند. جزا و قضا باهم تفاوت ماهیت دارند.
در این بخش به این می‌پردازیم که طالبان؛ با ساختن نظم جزایی موازی، باعث تضعیف نظام عدلی-قضایی افغانستان شده‌اند. نظم جزایی طالبانی، مخرب‌ترین دشمن عدالت و قضاوت در افغانستان است. ممکن است این توطئه نباشد؛ بلکه بیشتر نوعی نقص و عیب نظام طالبانی است. نقصی که از فهم نادرست از درستی‌های آموزه‌های اسلام و شریعت اسلامی می‌آید.
نظم جزایی طالبان و تضعیف نظام عدلی-قضایی افغانستان
قوه‌ی قضاییه، از ارکان سه‌گانه دولت در نظام‌های دارای تفکیک قوا است. ساختار نظام جمهوری اسلامی افغانستان، مبتنی بر تفکیک قوای سه‌گانه‌ی مجریه، مقننه و قضاییه است. قوه‌ی قضاییه، دارای وجه کارکردی و ارزشی است. ارزش کارکرد این قوه از آن‌جا که داوری نهایی در مورد هر نوع جرمی به آن محول می‌شود، بیشتر از دو قوه‌ی دیگر است. در واقع قوه‌ی قضاییه روی دیگر سکه‌ی قوه مقننه است و قوه‌ی مجریه فلز این سکه به حساب می‌آید. گروه طالبان سکه تقلبی دیگری را تحت عنوان «محاکم صحرایی» عرضه و در گردش انداختند که نه بر ارزش خاصی استوار است و نه ارزش لازم گردش را دارد. طالبان بر روی این سکه‌ی تقلبی که از جنس خرافه و خشونت ضرب زده شده و بر روایات دیوبندی استوار است، خشونت عریان و ظلم و جور بی‌حدوحصری را نیز بار کرده‌اند که از کیلومترها دور هر آدم کم‌خردی نیز می‌فهمد که: آنچه طالبان در محاکم صحرایی انجام می‌دهند جور و ظلم است.
از آن‌جا که در جامعه افغانستان استعداد بسیار نهفته‌ی جور ورزی و جور پذیری وجود دارد و هیچ تناسبی میان اندازه جرم و اندازه مجازات در ذهنیت انسان افغانی وجود ندارد، گروه طالبان این استعداد خفته را با عقده‌مندی‌های تاریخی، آموزه‌های افراطی، ظرفیت خشونت‌ورزی و به عبارتی با قرآن، کلاشینکوف و مواد مخدر را ترکیب کرده و در چارچوب دادگاه صحرایی بالای هر فردی که خواسته‌اند، تطبیق کرده‌اند. نبود منطق و تناسب میان جرم و مجازات را می‌توان حتا در بیشتر خانواده‌های افغانستان دید، مثلاً اگر کودکی پنجاه افغانی از جیب پدر خود بردارد، همان دشنام را می‌شنود یا به همان اندازه لت‌وکوب می‌شود که با سنگ سر دیگری را بشکند و شکایت کنند، بازهم همان دشنام‌ها را می‌شنود و به همان اندازه مجازت می‌شود. این عدم تناسب میان جرم و مجازات در تمامی جاها و رفتارهای افغان‌ها دیده می‌شود. آن را می‌توان در ناسزا دادن به مقامات، ترافیک، فروشندگان، بچه و زن همسایه، به افراد، اقوام و سمت‌های دیگر مشاهده کرد.
از سوی دیگر هر رفتاری در افغانستان که خوش طالبان نیاید نوعی جرم پنداشته می‌شود. در قاموس طالبان، واژه خطا، سهو، اشتباه، جای چندانی ندارد، چه‌بسا واژه جرم چنان سنگین است که با هر کار و اندک‌ترین اشتباه هم این‌جا فردی مجرم شناخته می‌شود و چه‌بسا با اتهام هم افراد مجرم شناخته می‌شوند. آشکار‌ترین نوع این عدم تناسب را در برابر زنان می‌توان مشاهده کرد: در ذهنیت طالبانی؛ زنی با پدیدار شدن یک تار مویش، یا کوچک‌ترین خطا، سزاوار شدیدترین نوع شکنجه و حتا مرگ است. این نبود تناسب میان جرم و مجازات، مبنای شریعت طالبانی است. شواهد بسیار زیادی وجود دارد که طالبان حتا با ادعای واهی، زنی را به رگبار بسته‌اند. با معلوم شدن ساق پا تا سرحد مرگ زنان را لت و کوب کرده‌اند. کفه‌ی سنگین ترازوی نظام کیفری طالبان، بر سرکوب زنان معطوف است. این سرکوب را وجهه‌ی شرعی و دینی نیز می‌دهند.
از جهت دیگر؛ در دایره جرم و مجازات بسته و قید طالبانی، دگرگونه فکر کردن بزرگترین جرم است و مجازات آن به اندازه‌ای بزرگ است که باید شما به‌خاطر آن هفت بار به شدیدترین نوع ممکن کشته شوید. در شریعت طالبانی از قوم و تبار دیگر بودن جرم است، به زبان دیگر حرف زدن جرم است، از سمت دیگر بودن جرم است، به طرز دیگر جامه پوشیدن جرم است و این جرم‌ها؛ از دیدگاه طالبان، سزاوار شدیدترین مجازات است. طالبان در پی حاکم‌ساختن چنین آیینی‌اند و در پی تطبیق چنین مجازاتی‌اند. مگر یاد این جامعه رفته که آنان در یکاولنگ و مزار شریف چه کردند. در شهرها جامه‌ی نو پوشیدن جرم بود. به زبانی غیر از زبان پشتو حرف زدن معادل جرم بود. از مذهب دیگر بودن مستحق مرگ بود. طالبان همان‌ها اند. در پی پیاده‌سازی همان تفکراند. من در بخش بیست‌ودوم این نوشته روی این مطلب که طالبان؛ هیچ تغییری در کار نیست، بحث کرده‌ام.
عدم تناسب میان اندازه جرم و مجازات از جنبه‌ی اینکه هیچ خبری از مکافات و تشویق در برابر رفتارهای سالم و قانون‌مند وجود ندارد نیز قابل تأمل است؛ یعنی به کودکان یاد داده می‌شود که اگر اندک‌ترین رفتار انحرافی از شما سر بزند، به شدیدترین نحو ممکن مجازات خواهید شد: آنها در بزرگ‌سالی نیز همین شیوه در برخورد با اشتباه، در برخورد با جرم و هنجارشکنی و اختلاف نظر‌ها را در پیش می‌گیرند.
گروه طالبان این «استعداد جور ورزی»، استعداد مجازات خودسرانه، استعداد محاکمه کردن بدون فرصت دفاع دادن به طرف مقابل را تبدیل به یک دستگاه قضایی و اجرای مجازات کردند و تحت نام عدالت، بدترین جنایات را در حق انسان‌ها مرتکب شدند. انسان مجرم هم حق و حقوقی دارد: جرم، حقوق انسانی هیچ فردی را از او سلب نمی‌کند. هر مجرمی باید به تناسب جرمی که انجام داده است مجازات شود. این عدالت است. این برابری است. این انصاف است. آنچه را که طالبان در محاکم صحرایی یا نظام قضایی و جزایی شان در حق انسان این سرزمین روا می‌دارند، جور آشکار، جفای بی‌اندازه، خشونت‌ورزی غریزی، رفتارهای عقده‌گشایانه و ارضای نیازهای سادیستی است که تحت عنوان محاکمه و با شعار مذهب حنفی و چوکات حقوقی دین مبین اسلام، انجام می‌دهند.
صبح کابل
ادامه دارد.
فرستاده ویژه امریکا می گوید هردو تیم مذاکره‌کننده افغان در دوحه به خاطر مشوره درباره آجندای مذاکرات گفتگوهای را متوقف کرده اند.
زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان در یک رشته توییت نگاشت که هردو تیم مذاکره‌کننده افغان در دوحه به خاطر مشوره درباره آجندای مذاکرات، گفتگوها را برای 20 روز متوقف کرده‌اند.
او می افزود: « به طور غم‌انگیزی جنگ ادامه دارد. نیاز توافق سیاسی، کاهش خشونت و آتش‌بس همچنان فوری است.»
فرستاده ویژه امریکا تاکید کرد هیأت‌های مذاکره‌کننده طبق اعلام در 5 جنوری گفتگوها را از سر گیرند.
این در حالی‌ست که رئیس جمهوری افغانستان امروز اعلام کرد ترجیح می‌دهد مذاکرات بین‌الافغانی در داخل کشور برگزار شود.
تاکنون گروه طالبان در این مورد چیزی نگفته اند.
رییس‌جمهور غنی، گفت ترجیح می‌دهد دور دوم گفت‌وگوهای صلح، در داخل افغانستان انجام شود.
آقای غنی، روز دوشنبه (۲۴ قوس)، در نشست مقدماتی کابینه، گفت: «من اظهارات مشاور امنیت ملی در مورد این که ما ترجیح می‌دهیم تا دور دوم گفت‌وگوهای صلح در افغانستان انجام شود، را تایید می‌کنم.»
او افزود: «اگر طالبان ادعا دارند که در افغانستان اند؛ پس چرا در خاک افغانستان مذاکره نمی‌کنند؟ در هرجایی از افغانستان را که آنها بخواهند، دولت افغانستان آماده است تا با آنها مذاکره کند.»
آقای غنی، گفت افغان‌ها در خیمه و سردی هم می‌توانند گفت‌وگو کنند. به گفته‌ی او، وقت آن نیست که هوتل‌های مفشن پیش شرط همه گذاشته شود.
رییس‌جمهور تاکید کرد نیاز است تا همه‌ی مردم ببینند که گفت‌وگوها چگونه انجام می‌شود و روی کدام موضوعات تمرکز صورت می‌گیرد.
پیش از این، حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان، گفته بود مراحل بعدی گفت‌وگوهای صلح باید در داخل افغانستان تعقیب شود. او افزوده بود دولت افغانستان در باره‌ی تعیین مکان گفت‌وگوهای صلح ملاحظه‌ای ندارد و آماده است هر مکانی را که طالبان پیشنهاد کنند بپذیرد.
آقای محب، تاکید کرده بود بر اساس تجربه، صلح در خارج، از شرایط بیرونی متاثر می‌شود و به نفع افغانستان نیست و همچنان پیشبرد روند صلح در داخل افغانستان، نه تنها هزینه‌ی اضافی را کاهش می‌دهد؛ بلکه به مردم افغانستان توانایی مالکیت و نظارت از این روند را نیز خواهد داد.
گروه طالبان تا اکنون در مورد سخنان مشاور امنیت ملی و رییس‌جمهور غنی، واکنشی نشان نداده است.
این در حالی است که گفت‌وگوهای صلح میان هیئت‌های گفتوگوکنندهی دولت افغانستان و گروه طالبان، با ۲۰ روز وقفه رو‌به‌رو شده است. هیئت‌های گفتوگوکنندهی دو طرف، پس از حدود سه ماه، چندی پیش روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها به توافق رسیدند.
به دنبال توافق روی کارشیوه‌ی گفت‌وگوها، هیئت‌های کاری دو طرف ایجاد شد تا در مورد برنامه‌ی اصلی گفت‌وگوها صحبت کنند.
هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان در دوحه قطر اعلام کرده اند که دو طرف برای مشوره های لازم در مورد اجندا، به تعویق سه هفته ای مذاکرات توافق کرده اند.
هیئت مذاکره کننده دولت و گروه طالبان ناوقت شب گذشته (۲۲قوس) در اعلامیه مشترک گفته اند که دو طرف مذاکرات بین‌الافغانی صلح لیست ابتدایی موضوعات اجندا را تبادله کرده و نیز بحث‌های نخستین توضیحی را درباره موضوعات انجام داده‌اند.
در این اعلامیه مشترک آمده است: «از آنجایی که موضوعات اجندا ضرورت به مشوره بیشتر دارد، دو طرف توافق کردند که دور دوم مذاکرات به ۱۶ جدی سال روان ۱۳۹۹ برابر با ۵ جنوری ۲۰۲۱ آغاز گردد.»
در این اعلامیه از زمان آغاز وقفه مذاکرات چیزی گفته نشده اما گزارش های وجود دارد این وقفه از فردا آغاز می شود.
هرچند پیش از این شماری زیادی از کشورها برای میزبانی مذاکرات صلح افغانستان اعلام آمادگی کرده بودند اما هنوز مشخص نیست که دور بعدی مذاکرات در دوحه برگزار می شود یا مکان های دیگر.
پایان دور اول مذاکرات
مذاکرات بین الافغانی صلح به تاریخ ۲۲ سنبله در شهر دوحه پایتخت کشور قطر آغاز شد. با وجود آن که این مذاکرات با فراز و فرودهای زیادی همراه بود اما پس از گذشت نزدیک به سه ماه هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان روی نهایی سازی طرزالعمل مذاکرات در ۲۱ ماده به توافق رسیدند.
هیئت مذاکره کننده حکومت و طالبان در حالی دور اول مذاکرات را پایان داده اند که در تازه ترین اظهارات در مورد روند صلح حمدالله محب، مشاور امنیت ملی افغانستان می گوید که مراحل باقی‌ماندۀ صلح میان هیئت مذاکره کننده حکومت افغانستان و گروه طالبان باید در داخل افغانستان تعقیب شود.
آقای محب روز گذشته در رشته توییت های گفته بود که دولت دربارۀ مکان این گفت‌وگوها در داخل افغانستان ملاحظه‌یی ندارد و آماده‌است هر مکانی را که طالبان پیشنهاد کنند بپذیرد و نیز آماده است که بشمول ساخت تأسیسات آمادگی لازم را بگیرد و گفت‌وگوها را به پیش ببرد.
محب افزوده که پیشبرد روند صلح در داخل افغانستان نه تنها هزینۀ اضافی را کاهش می‌دهد که به مردم افغانستان توان مالکیت و نظارت از این روند را نیز می‌دهد.
به گفته او تجربه نشان داده‌است که صلح در بیرون، از شرایط بیرونی متأثر می‌شود و به نفع افغانستان نیست.
ملا عبدالغنی برادر معاون سیاسی و رییس دفتر طالبان در دوحه در نشستی خواهان رهایی زندانیان و رفع تحریم اعضای گروه طالبان شده است.
نمایندگان بلندپایۀ طالبان در هفتمین دور گفت‌وگوهای Track 2 که از سوی جامعۀ قلب آسیا به همکاری مرکز مطالعات مناقشه و بشری دوحه و مرکز همکاری‌های دانشگاه نیویارک برگزار شده بود، مواضع‌شان را دربارۀ مذاکرات بین‌الافغانی و نظام آیندۀ افغانستان مطرح کرده‌اند.
ملا برادر در این نشست مجازی گفت طبق توافق طالبان با امریکا باید اعضای امارت اسلامی از لیست تحریم بیرون می‌شدند. چگونه امکان دارد که یک طرف مذاکره تحریم باشد و در سفرهایش محدویت وجود داشته باشد و طرف دیگر، آزادانه فعالیت نماید. بیرونشدن امارت از تحریم حق انسانی ماست.
معاون سیاسی طالبان همچنان گفت برای کاهش فاصله و اعتمادسازی باید زندانیان باقی ماندۀ طالبان از بند آزاد شوند. رهایی زندانیان باید همزمان با شروع مذاکرات بین الافغانی انجام میشد.
ملا برادر افزود ادارۀ کابل ممثل ارادۀ مردم نیست. جهان با آنها به عنوان نماینده مردم تعامل نکند.
این مقام بلندپایۀ طالبان تأکید کرد امارت اسلامی به‌دنبال انحصار قدرت نیست؛ بلکه با حضور تمام افغان‌ها به دنبال یک نظام همه‌شمول اسلامی می‌باشد.
او از سازمان‌های بین‌المللی و کشورهای کمک کننده خواسته که اصل شفافیت و عدالت را در کمک‌های‌شان در نظر گیرند. به گفتۀ او، شفافیت و عدالت زمانی تأمین می‌شود که کمک‌ها در همسویی با امارت اسلامی توزیع شود.
رییس دفتر سیاسی طالبان در قطر گفت: « بر بنیاد مصالح ملی خواهان روابط حسنه با دنیا و همسایگان هستیم. به‌جای سیاست منفی منطقه‌یی، خواستار روابط مثبت هستیم. آجندای خارجی نداریم. در امور دیگر کشورها مداخله نمی‌کنیم و اجازه نمی‌دهیم در کشور ما مداخله صورت گیرد. از خاک افغانستان علیه کشورهای منطقه و جهان استفاده صورت نخواهد گرفت. نمی‌خواهیم که کشور ما محل رقابت نا سالم جهان باشد.»
ملا برادر در بخشی از صحبت‌هایش گفت که امارت اسلامی به ادامۀ توافق‌نامۀ ۲۹ فبروری میان طالبان و امریکا متعهد است. ما باور داریم که این یک توافق‌نامۀ جامع است. همه باید به اجرای آن متعهد باشند.
این اظهارات درحالی صورت می‌گیرد که مرحلۀ دوم مذاکرات بین‌الافغانی آغاز گردیده است. هیأت جمهوری اسلامی افغانستان و طالبان روی آجندای مذاکرات بین‌الافغانی گفت‌وگوها را آغاز کرده‌اند.
در اعلامیه پیمان نظامی ناتو، که روز چهارشنبه (۹ دسمبر ۲۰۲۰) به نشر رسیده، آمده است از طرفین درگیر اکیداً تقاضا می‌شود تا برای پایان فوری خشونت و همچنان مذاکرات پیرامون آتش بس و توافق روی یک پلان سیاسی، از فرصت استفاده کنند.
در اعلامیه ناتو گفته شده است یگانه امید دست یافتن به صلح پایدار در این کشور، حل و فصل منازعه و رنج چهار دهه این کشور از طریق گفتگو و مذاکره است.
کشورهای عضو ناتو در مورد بحث پیرامون پایان احتمالی مأموریت این پیمان برای آموزش نیروهای امنیتی افغانستان به طور مشخص چیزی نگفته اند. اما آنها تأکید کرده اند که افغانستان را تنها در صورت ایجاب شرایط ترک می‌کنند.
پس منظر بحث بر سر بیرون کشیدن قطعات ناتو از افغانستان، توافقنامه ای است که حکومت ایالات متحده امریکا با گروه تندرو طالبان عقد کرده است. در این توافقنامه بیرون کشیدن همه نیروهای خارجی از افغانستان تا پایان اپریل ۲۰۲۱ به طالبان وعده داده شده است. گروه طالبان در عوض به مذاکرات بین الافغانی با حکومت افغانستان تعهد کرده و وعده داده است که خشونت در افغانستان را به گونه قابل توجهی کاهش می‌دهد.
اما به باور بسیاری از متحدان ایالات متحده امریکا در پیمان ناتو، طالبان تا هنوز به قدر کافی به تعهدات خود عمل نکرده و به همین دلیل خروج کامل نیروهای بین المللی از افغانستان تا کنون برنامه ریزی نشده است. به قول ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، تصمیم نهایی در این زمینه در ماه فبروری ۲۰۲۱ اتخاذ خواهد شد.
در حال حاضر جمعاً حدود ۱۲ هزار سرباز بین المللی در مأموریت موسوم به «حمایت قاطع» نیروهای امنیتی افغانستان را آموزش می‌دهند.
از اولین پیشرفتهای بزرگ در مذاکرات صلح بین الافغانی در پایان ماه نوامبر امسال گزارش شد. نمایندگان طالبان و حکومت افغانستان در این مذاکرات روی طرزالعمل برای پیشبرد این مذاکرات با هم به توافق رسیدند. در پایان هفته گذشته میلادی شورای مصالحه ملی افغانستان اولین جلسه خود را برگزار کرد.
بوی صلح به مشام می رسد و آرزو دارم تا نمردیم و چند صباحی درین مملکتِ جنگ‌زده، صلح را احساس کنیم. با توجه به پیشرفتهای که در «دوحه» صورت گرفته، امیدواری‌ها را به وجود آورده تا این کشور پس از ۴ دهه انسان‌کشی، به صلح گذار نماید.
آتش‌بس دایمی، توافق بر تشکیل یک اداره ملی مؤقت که فرایند گذار به یک نطام غیرمتمرکز و همه‌شمول را که در آینه‌ای آن همه مردم خودرا ببیند، به ارمغان بیاید. تعدیل قانون اساسی، برگزاری انتخابات عادلانه و شفاف وتاسیس یک دولت مشروع و مردمی پس از اداره موقت یکی از آرمان‌های مردم ستم‌دیده مان است.
گذاشتن مرحم بر زخم‌های اجتماعی و حذف فاصله‌ها و افتراق از میان اقوم ساکنِ کشور و پایان بخشیدن به استبداد قومی و سیاست‌های انحصارگرایانه از آرزوهای است که در روند صلح و مذاکرات بین‌المیهنی توقع می‌رود.
رژیم کابل دست از تخریب روند صلح بردارد و نگذارد این شانسِ تاریخی از کف مردم به هدر برود. نسل جوان مان دیگر تاب و تحمل انقراض را در قوای مسلح ندارند و این همه داغ فرزند بر دل مادران و پدران بس است.
تراژیدی از دست دادن شوهران زنان جوان بس است و آه یتیمان مظلوم بس است. اگر مومن هستیم، پس به حرف خالق مان کنیم و«صلح» را «خیر» بپنداریم.
هارون معترف
خبرها حاکی از آن است که در دوحه، همه‌ی بن‌بست‌های فراراه گفت‌وگوهای صلح افغانستان، شکسته شده و دو هیئت به نیتجه رسیده اند. هرچند هنوز معلوم نیست که توافق‌ها بر سر چه صورت گرفته است اما؛ نادر نادری، عضو هیئت مذاکره کننده‌ی جمهوری اسلامی افغانستان در دوحه، می‌گوید کارشیوه‌ی مذاکرات صلح «به‌شمول مقدمه» نهايی شده‌است و طرف‌ها، گفت‌وگوها را روی اجندای صلح آغاز کرده‌اند.
زمانی که آقای اشرف غنی در مجلس نمایندگان حضور یافت و کابینه اش را به نمایندگان معرفی کرد، گفته بود که هر توافقی ابتدا با مجلس نمایندگان- که مراد چنین کنایههایی اکثرا مردم است- از آن آگاه شد در مورد آن تصمیم خواهد گرفت.
اکنون که طالبان هیئت دولت را در دوحه با خود همراه ساخته است، معلوم نیست که این توافق‌ها که می‌گویند اساس آن کارشیوه‌ی گفت‌وگوها است، چه نکته‌هایی را در بر می‌گیرد. ترس مردم افغانستان، همان‌طور که بود باقی مانده زیرا نه حکومت افغانستان و نه مردم در آن شریک نیستند.
گروه سومی که بیشتر به دلیل بیعت دوباره به سروری پاکستان، توانسته اند وارد گفت‌وگوهای صلح افغانستان شده و بیشتر سهم بگیرند، خلاف باورهای ما، آینده‌ی افغانستان را با خطر معامله با طالبان قرار داده است.
اسد درانی، رییس پیشین سازمان اطلاعات نظامی پاکستان گفته است؛ «پاکستان می‌تواند از نفوذ خود بر مجاهدین و طالبان استفاده کند و به آنان بگوید که با یگدیگر گفت‌وگو کنند».
زمانی که آقای عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه‌ی ملی افغانستان به پاکستان رفت و گفت، این سفرها برای جلب حمایت کشورهای همسایه برای تقویت گفت‌وگوهای صلح است، نمی‌شد چنین تصور کرد که او در پی تشکیل جبهه‌ی سومی در گفت‌وگوهای قطر باشد.
برجسته شدن نام مجاهدین در کنار طالبان، پیش از این مورد بحث نبود اما در آخرین روزهای تنش میان دو هیئت که امروز چهار شنبه جلسه‌ی عمومی میان شان دایر گردید و به کمیته‌ی مشترک کاری آن وظیفه سپرده شد تا موضوعات اجندا را ترتیب نماید، نام مجاهدین بیشتر و جدا از حکومت افغانستان، بر سر زبان‌ها است.
نقش ضعیف حکومت در برابر طالبان، مستحق چنین نتیجه‌ای بود اما؛ مردمی که سال‌ها هم از مجاهدین زخم خوردند و هم از طالبان، اکنون بین آن دو در حال تبادله‌شدن هستند؛ این، سقوط مردم است. شکست همه‌ی امیدهایی است که قرار بود با آنها، انگیزه گرفته به زندگی برابر و بدون جنگ برسیم.
طالبان با حمایت پاکستان به یک نیروی سیاسی مبدل شد، همان‌گونه که روزی مجاهدین در نشست بن، تلطیف یافتند و با دریشی به جای لنگی به کرسی قدرت در افغانستان تکیه زدند، اکنون نوبت به طالبان رسیده است.
اکنون طالبان در کنار مجاهدین، می‌خواهند این چند سال را فرصتی برای برپا کردن یک نظام مشترک برای خود بسازند. سال‌هایی که بسیاری، از آن به عنوان سال‌های پردست‌آورد افغانستان یاد می‌کنند، اکنون مبدل به مرحله‌ای شده است که طالبان و مجاهدین از آن به عنوان مرحله‌ی گذار استفاده می‌کنند.
گذار از نظام پرادعای جمهوریت به یک نظام سخت‌گیر دینی؛ حضور و عدم حضور خارجی‌ها نیز در این مورد تفاوتی نمی‌کند زیرا آنان تضمین امنیت کشورهای شان را از پاکستان می‌گیرند. پاکستان نیز، با نفوذی که در مجاهدین و طالبان دارد، آنان را تابع خود ساخته و نظامی را که سال‌ها برای آن جنگیدند و بسیاری را بی‌خانمان ساختند، کشتند و… برای شان وعده خواهد داد.
حکومت افغانستان در این میان، بیشتر از یک حکومت موقت نیست؛ نقشی که اکنون به دوش آقای اشرف غنی و همکاران او افتاده؛ انتقال یک نظام به نظام دیگر است. این که هنوز بحث آتش‌بس در میان نیست ولی توافق بر سر کارشیوه‌ی گفت‌وگوها صورت گرفته است؛ بیشتر به خاطر فشاری است که از سوی پاکستان بر حکومت افغانستان باید تحمیل شود. اگر آتش‌بسی صورت بگیرد، نقش مجاهدین که آقای درانی رییس پیشین سازمان اطلاعات نظامی پاکستان، نمایندگان آنان را فرزندان راستین افغانستان می‌داند و اکنون طرف اصلی طالبان اند، بی تاثیر خواهد بود؛ آتش‌بس بین طالبان و مجاهدین به توافق خواهد رسید نه نیروهای امنیتی افغانستان و افراد طالبان و این یعنی توافق بر سر جمع شدن بساط نظام کنونی!
صبح کابل
هیأت‌های مذاکره‌کنندۀ دولت افغانستان و گروه طالبان اعلام کرده‌اند کارشیوۀ مذاکرات صلح در ۲۱ ماده به شمول مقدمۀ آن نهایی شده است.
نادر نادری، سخنگوی هیأت مذاکره‌کنندۀ دولت افغانستان عصر امروز (چهارشنبه، دوازدهم قوس) در برگۀ توییترش نوشته است که کارشیوۀ گفت‌وگوهای صلح نهایی شده است. آقای نادری می‌افزاید که هیأت‌های مذاکراتی دولت افغانستان و گروه طالبان با نهایی شدن این کارشیوه به مرحلۀ بعدی مذاکرات صلح وارد می‌شوند. به سخن او، پس از این بحث‌ها روی گزینش اجندای موضوع‌های مورد بحث متمرکز خواهد شد.
همزمان با این، محمدنعیم وردک، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر نیز نهایی شدن این کارشیوه را تأیید می‌کند. آقای وردک در برگۀ توییترش نوشت این کارشیوه به شمول مقدمۀ آن نهایی شده است و هیأت‌های مذاکراتی بحث روی آجندای گفت‌وگوها را آغاز می‌کنند.
این در حالی است که روزهای پیش دفتر سیاسی طالبان مدعی شده بود که این کارشیوه حدود هفده روز پیش از امروز نهایی شده بود. هیأت دولت اما نهایی شدن این کارشیوه را رد کرد و مدعی شد که روی مقدمۀ این کارشیوه توافق صورت نگرفته است.
رأی‌زنی‌های ابتدایی هیأت‌های مذاکراتی دولت و طالبان نزدیک به سه ماه پیش در ۲۲ سنبله در قطر آغاز شد. دو جانب تاکنون روی کارشیوۀ مذاکرات اصلی بحث می‌کردند و سرانجام با پا در میانی قطر، ایالات متحدۀ امریکا و پاکستان روی این کارشیوه به توافق رسیده‌اند.
دیبرا لاینز، نماینده خاص دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان در یک سفر دو روزه به شهر دوحه، پایتخت قطر رفته است.
هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در تویتی گفت خانم لاینز در این سفر با اعضای رهبری طالبان و هیأت مذاکره‌کننده‌ی جمهوری اسلامی افغانستان دیدار می‌کند.
یوناما همچنان گفته است قرار است در این دیدارها در مورد پیشرفت‌ها در روند صلح و نتایج کنفرانس ژنو برای افغانستان بحث و گفت‌وگو شود.
سفر نماینده‌ی خاص دبیرکل سازمان ملل به دوحه و برنامه‌ی او برای دیدار با اعضای رهبری طالبان و هیأت مذاکره‌کننده‌ی جمهوری اسلامی افغانستان درحالی صورت می‌گیرد که با گذشت بیش از دو ماه از آغاز مذاکرات، هنوز بحث روی آجندای آن آغاز نشده است.
چند روز پیش سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر از نهایی‌شدن طرزالعمل مذاکرات در ۲۱ ماده خبر داده بود.
سخنگوی هیأت مذاکره‌کننده‌ی جمهوری اسلامی افغانستان اما گفته بود که روی ۲۱ ماده‌ی طرزالعمل مذاکرات توافق صورت گرفته، اما مقدمه‌ی آن هنوز هم به وضاحت بیشتر نیاز دارد.
در حاشیه دیدار اخیر رئیس جمهور غنی از دوحه، گروهی از مدیران رسانه‌ها و خبرنگاران ارشد رسانه‌های داخلی و خارجی با گروهی از اعضای هیات طالبان در دوحه دیدار کردند که در شبکه‌های اجتماعی توجه کاربران زیادی را جلب کرد.
قطر در چند سال گذشته به دلیل گره خوردن آینده سیاسی افغانستان به مذاکرات صلح جاری در دوحه، در محور توجه افغانهای زیادی قرار گرفته، پیش از این نیز میزبان گروه بزرگی از سرمایه گذاران افغان بوده است.
قطر که امروز یگانه و بزرگترین دفتر سیاسی طالبان در آن است، از ماه‌ها به این سو شاهد برگزاری مذاکرات میان آمریکا و طالبان بود و به تازگی هم محل برگزاری مذاکرات بین الافغانی صلح است.
در چند روز گذشته دوحه به دلیل سفر هیات بلندپایه دولت افغانستان به رهبری رئیس جمهور غنی بار دیگر سرخط خبرهای رسانه‌های افغانستان و جهان قرار گرفت.
اما آنچه در حاشیه این سفر، بیشتر در شبکه‌های اجتماعی توجه کاربران را کسب کرد، دیدار گروهی از مدیران رسانه ها و خبرنگاران ارشد رسانه‌های داخلی و خارجی با گروهی از اعضای هیات طالبان در دوحه بود.
این نشست به پیشنهاد خبرنگاران صورت گرفت. با آن‌که ظاهرا خلاف میل شماری از مقام‌های افغان بود که زمینه سفر روزنامه‌نگاران به دوحه را فراهم کرده بودند.
این جمع طالبان به شمول عبدالسلام حنفی معاون دفتر سیاسی، خیرالله خیرخواه عضو هیات مذاکره کننده، گل محمد رئیس تشریفات، محمد نعیم سخنگوی هیات مذاکره کننده، احمدالله وثیق و محمد یاسر از دفتر مطبوعات طالبان را در مهمانخانه شان که حدود ۱۵ دقیقه با محل اقامت ما فاصله داشت، در آخرین ساعات سفر دو روزه ی ما به دوحه ملاقات کردیم.
حویلی کوچک بدون آرایش در یک محله‌ای که تازه سنگ بنای ده‌ها ساختمان گذاشته می‌شدند، واقع بود. اتاقی که به آن رهنمایی شدیم، سنتی بود اما از نوع شیک آن. از مبلمان مدرن خبری نبود اما تشک و بالشت‌ها به شیک‌ترین مدلی که تا حالا دیده ام. در هوای تقریبا ۳۸ درجه با آب سرد، چای سبز، شیرینی و میوه خشک و تازه از ما پذیرایی کردند.
شاید حضور یک زن، نجیبه ایوبی، مدیر کلید گروپ، شبکه رسانه‌ای در کابل در جمع بیست نفری در آن اتاق برای طالبان تازه نبود، زیرا این گروه از شروع مذاکرات با آمریکا در دو سال پیش و گفتگو با دولت افغانستان در چهار هفته اخیر، بارها به طور مستقیم با یک یا چند زن خبرنگار روبرو شدند.
اصل حرف آنها این بود که “طالبان دو دهه پیش نیستند” که در افغانستان حکمروایی داشتند. امروز در دست هر یک از مقام‌های این گروه دست‌کم یک مبایل هوشمند با انترنت سریع است.
این اعضای دفتر سیاسی طالبان در “عین سنتی بودن، آزادی بیان را به عنوان یک ارزش می‌پذیرند” اما به این باور اند که رسانه‌ها باید “فرهنگ و عنعنات افغانستان را مد نظر داشته باشند.”
محور کلی بحث ما، آینده فعالیت رسانه‌های داخلی بود، رسانه‌های که در بیست سال گذشته متولد شدند، جان گرفتند و در شرایط جنگی این کشور قربانی هم دادند.
دولت افغانستان بارها گفته آزادی بیان و رسانه‌ها که به عنوان یکی از بزرگترین دستاوردهای دو دهه اخیر است، در میز مذاکرات به عنوان خط سرخ مطرح خواهد بود.
هیات افغانستان در پی چه بود؟
هیات افغانستان در این سفر به هدف موفقیت روند مذاکرات و تحکیم صلح به دوحه رفت تا سه مرام را دنبال کنند، برداشتن سد راه مذاکرات، دستیابی به کاهش خشونت و آتش بس دایمی و دسترسی به یک توافق سیاسی که منجر به پایان خونریزی‌ها در افغانستان شود.
این هیات در دیدار با مقام‌های قطری خواست “تا دولت قطر در کامیابی پروسه صلح کمک کند”. وزارت خارجه افغانستان گفته در روزهای آینده تلاش‌های بیشتر و هماهنگ شده‌ای صورت خواهد گرفت، اما جزییات بیشتر نداده است.
گفتگو بین گروه‌های تماس روی تدوین اصولنامه ظاهرا روی یک موضوع (اساس قرار گرفتن توافقنامه امریکا و طالبان) برای مذاکرات بین الافغانی تا هنوز متوقف شده، موضوعی که برای دولت افغانستان بحث حیثیتی دارد.
ورود یک میانجی برای از سرگیری گفتگوها مردود است، اما اعمال فشار از سوی امریکا و قطر میزبان مذاکرات، بی‌اثر نخواهد بود.
مایک پمپئو، وزیر خارجۀ آمریکا نشست امروز در دوحه را یک فرصت تاریخی برای مردم افغانستان می‌خواند.
او گفت: «وقتی به سوی روشنایی می‌بینیم، تاریکی سال‌های جنگ و بدبختی را در افغانستان به یاد می‌آوریم.»
وزیر خارجۀ آمریکا در بارۀ نظام سیاسی آیندۀ افغانستان گفت: «شما خودتان (دولت و طالبان) تصمیم بگیرید و انتخاب نظام آینده به دست شماست. او در این نشست، انتخابات را بهترین شیوۀ انتقال مسالمت‌آمیز قدرت عنوان کرد.»
پمپئو افزود: «فصل بعدی افغانستان را شما (دولت افغانستان و طالبان) خواهید نوشت، شما تصامیمی را اتخاذ کنید که شما را از فساد و خشونت دور نگه‌دارد.»
او تأکید کرد: «تصمیم شما سطح و ادامۀ کمک‌های بین‌المللی را تعیین می‌کند.»
وزیر خارجۀ آمریکا از دو طرف خواست از این فرصت استفاده کنند و به یک‌دیگر احترام بگذارند.
او همچنان از دو طرف خواست قربانیان جنگ را در روند صلح دخیل سازند.
زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه امریکا برای صلح افغانستان گفت تخریب‌کاران صلح تلاش‌های شان را در آستانه آغاز مذاکرات افزایش داده اند.
آقای خلیلزاد در پایان روز چهارشنبه، نوزدهم سنبله با نشر یک رشته از توییت‌ها به حمله بر امرالله صالح، معاون نخست ریاست جمهوری واکنش نشان داده است.
به گفته وی، تاریخ گواه است که همزمان با نزدیک شدن فرصت برای صلح، تخریب‌کاران از هیچ نوع تلاشی دریغ نمی‌کنند.
زلمی خلیلزاد تصریح کرد حمله بر معاون نخست ریاست جمهوری از تازه‌ترین مواردی است که در نتیجه آن، آقای صالح جان به سلامت برده است، اما سایر مردم کشته و زخمی شده‌اند.
او اما گفت تخریب‌کاران برای اخلال این فرصت تاریخی بیشتر مایوس می‌شوند، زیرا که افغان‌ها در دام آنان نخواهند افتاد.
به گفته نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان، افغان‌ها می‌دانند که «روند موفق صلح یگانه راه پایان بخشیدن به جنگ درازمدت در کشور است» و تحقق آرمان‌های گسترده مردم نیز به دو گروه مذاکره‌کننده دولت و طالبان بر می‌گردد.
وی پیش از این خواستار آغاز هرچه زودتر مذاکرات بین‌الافغانی شده و هشدار داده بود گروه‌هایی برای تخریب این روند تلاش می‌کنند.
زلمی خلیلزاد در حال حاضر در دوحه به سر می‌برد و مصروف تسهیل آغاز این مذاکرات است.
مذاکرات بین‌الافغانی اما به دلیل اینکه طالبان هنوز روند رهایی زندانیان‌شان را ناتکمیل می‌دانند، آغاز نشده است.
گفتنی است در انفجار روز گذشته در کابل که هدف آن امرالله صالح، معاون اول ریاست جمهوری خوانده شد، بیش از ۱۰ تن کشته و بیش از ۱۵ تن دیگر زخمی شدند.
در میان زخمیان این رویداد، سه محافظ آقای صالح نیز حضور دارند.
معاون اول ریاست جمهوری اما در این رویداد در قسمت دست و صورتش آسیب سطحی دیده است.
هرچند وزارت امور داخله شبکه حقانی را مسوول این انفجار می‌داند.
اما گروه طالبان که شبکه حقانی در چهارچوپ آن فعالیت می‌کند، دست داشتن در این رویداد را رد کرده است.
محمد جان منگل یک عضو مجلس سنای کشور از دولت وحدت ملی خواست تا دفتر سیاسی طالبان در دوحه پایتخت قطر را تعطیل نکند.
به گفته ی وی، “دفتر سیاسی طالبان در قطر بهترین منبع برای گفتگوهای صلح افغانستان است.”
این گفته ها در حالی از سوی این عضو مجلس سنای کشور مطرح می گردد، که پیش تر شاه حسین مرتضوی سخنگوی رئیس جمهوری گفته بود که دولت تماس هایی را از سوی طالبان مبنی بر از سرگیری مذاکرات صلح دریافت کرده است.
آقای مرتضوی اما تاکید کرد که این تماس ها از آدرس ها دفتر سیاسی طالبان در قطر دریافت نشده است، و رئیس جمهوری کشور با باور بر اینکه هر گونه دفتر سیاسی طالبان در خارج از کشور موثریت کافی ندارد، با این دفتر سیاسی وارد گفتگو نمی شود.
پیش از آن نیز گزارش های مطرح شد که دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا از آقای غنی خواسته است تا دفتر سیاسی طالبان در قطر را تعطیل کند.
به دنبال این گزارش، طالبان واکنش شدیدی به آن نشان داد و در بیانیه ای گفت که دفتر سیاسی آنها در قطر در سال 2013 به دنبال گفتگوهای بسیار با مقامات آمریکایی و رضایت آنها باز شده است تا کانالی برای گفتگو میان طالبان و سازمان ملل متحد و دیگر نهادهای بین المللی باشد.
مقامات قطر که میزبان این دفتر سیاسی است نیز می گویند که فعالیت دفتر سیاسی طالبان با رضایت دولت آمریکا و افغانستان در این کشور صورت می گیرد و هر گونه تصمیم در خصوص آینده این دفتر بر عهده دولت آمریکا و افغانستان می باشد.