برچسب: روابط هند و پاکستان

دهلی نو از چندی پیش و به تعقیب دومین نشست وزاری خارجه کشورهای همسایه افغانستان به اضافه چین و روسیه اعلام کرد که نشستی در سطح روسای شورای امنیت ملی کشورهای منطقه با محوریت بررسی  اوضاع در افغانستان برگزار می کند.

همچنین مقام ها در دهلی نو بخاطر حساسیت موضوع و تحولات سیاسی افغانستان از تمامی کشورهای منطقه به شمول پاکستان و چین دعوت رسمی کرد تا در این جلسه اشتراک نمایند.

داکتر «معید یوسف» رئیس شورای امنیت ملی پاکستان که انتظار می رفت در این جلسه ابتکاری به میزبانی رقیب دیرینه ی پاکستان یعنی هند اشتراک نکند، در یک کنفرانس مطبوعاتی در پاکستان اعلام کرد در این جلسه شرکت نمی کند و گفت: «کشوری که خراب کننده همه چیز است، نمی تواند آورنده صلح باشد.»

مقام های چینی نیز پیش از شروع این نشست اعلام کردند که نمی توانند در آن اشتراک کنند.

چین و هند هم که به عنوان کشورهایی با رشد سریع اقتصادی در جهان یاد می شوند و رقابت تنگاتنگی در تمامی عرصه ها نیز با یکدیگر دارند، در این جلسه اشتراک نکرد.  

گرچه حجم مبادلات تجاری میان دو کشور هند و چین طی دو دهه اخیر رشد کاملا چشمگیری داشته است، اما چین در پاکستان سرمایه گذاری های عظیم و بلند پروازانه ای کرده که قطعا به دنبال حفظ آنها می باشند و نمی خواهند پاکستانی ها را نارحت کنند.

اما این کشور از آنجایی که آن رابطه خصمانه مانند پاکستان با هند را ندارد، در پیامی ملایم اعلام کرد بخاطر مشکلات «زمانبندی» نمی تواند در این نشست اشتراک کند و عملا از شرکت در این نشست به ابتکار دهلی نو سر باز زد.

نماینده های کشورهای ایران، روسیه، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان اما در این نشست حضور دارند.

نکته مهم تر اما این که این نشست با محوریت بررسی اوضاع در افغانستان برگزار می گردد، اما نماینده ای از افغانستان در آن حضور ندارد.

انعام الله سمنگانی یک عضو ارشد طالبان پیش تر در خصوص این نشست گفته بود که امارت اسلامی طالبان از هر گونه نشست های این چنینی که برای حل معضل افغانستان برگزار می گردد، استقبال می کند.

در همین حال اما، اسلام آباد فردا میزبان نشست «تروئیکای توسعه یافته» است که نمایندگان کشورهای روسیه، چین، آمریکا و پاکستان در آن حضور دارند. در واقع این نشست چند سال پیش به ابتکار همین چهار کشور به عنوان کشورهای با بیشترین تاثیر در اوضاع افغانستان ایجاد گردید.

امیرخان متقی سرپرست وزارت امور خارجه حکومت موقت طالبان در راس یک هیات عالی مقام از طالبان به دعوت پاکستان و برای شرکت در این نشست امروز چهارشنبه کابل را به مقصد پاکستان ترک کرد؛ این اولین سفر رسمی او پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان است.

متقی همچنین در این سفر با مقام های پاکستان درباره گسترش مناسبات، روابط تجاری و ترانزیتی، مشکل پناهجویان و دیگر مسائل گفتگو می کند.

عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی همراه یک هیأت عالی‌رتبه متشکل از مقام‌های دولتی، صبح دیروز (سه‌شنبه 15 میزان) به دعودت نخست‌وزیر هند، طی یک سفر رسمی چهار روزه به این کشور رفته است. عبدالله در این سفر با مقام‌های هندی در رابطه به تقویت اجماع منطقه‌ای پیرامون پروسه صلح افغانستان گفت‌وگو می‌کند و تلاش خواهد کرد تا در راستای تقویت اجماع منطقه‌ای برای صلح افغانستان، هند را نیز در این زمینه همسو کند. قرار است عبدالله در این سفر با نرندرا مودی، نخست‌وزیر هند، سابرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی این کشور دیدار داشته باشد و همچنان در مؤسسه مطالعات و تجزیه و تحلیل دفاعی (IDSA) در دهلی نو سخنرانی کند. عبدالله هدف از این سفر را گفت‌وگو پیرامون مذاکرات صلح بین‌الافغانی در دوحه، حمایت و پشتیبانی منطقه‌ای از پروسه صلح، و به‌طور کلی روابط دوجانبه بین دو کشور عنوان کرده است.

عبدالله در حالی به هند می‌رود که او به‌تازگی از سفر ‌ه روزه‌اش به پاکستان برگشته است و در جریان سفرش به پاکستان مورد استقبال بی‌سابقه‌ی مقام‌های این کشور قرار گرفته بود. عبدالله در سفر به پاکستان با عمران خان، نخست‌وزیر، رییس‌جمهور، وزیر امور خارجه، رییس پارلمان و مقام‌های نظامی پاکستان دیدار کرد. او در انستیتوت مطالعات استراتیژیک اسلام آباد سخنرانی کرد و روابط افغانستان با پاکستان را متأثر از تئوری توطئه خوانده بود. درحالی‌که یک روز پس از بازگشت او از پاکستان، حمدالله محب، مشاور امنیت ملی در یک گفت‌وگوی تلویزیونی، درباره روابط افغانستان با پاکستان گفت: ««داعیه‌ی خاک افغانستان داعیه‌ی نو نیست، این خاک از ما بوده، از ما هست و از ما خواهد بود. ما این داعیه را رهاکردنی نیستم تا که مردم افغانستان قدرت بگیرد… برای داعیه در زمانش کار هم می‌کنیم.» البته این سخنان محب در پاسخ به سوال گرداننده بود، ولی آنچه در رابطه به پاکستان واقعیت دارد این است که حکومت افغانستان هیچ‌گاه به همکاری و حمایت پاکستان از روند صلح در افغانستان خوش‌بین نبوده است.

روابط هند با پاکستان و تأثیر آن بر افغانستان

در منطقه‌ جنوب آسیا وقتی سخن از روابط افغانستان با یکی از کشورهای هند یا پاکستان است، محال است که منازعه میان این دو کشور را درنظر نگیریم. هند و پاکستان دو رقیب و دشمن دیرینه در منطقه‌ی جنوب ‌آسیا است که از دیرزمان منازعات سرزمینی این دو کشور بر مناسبات سیاسی در داخل افغانستان نیز تأثیر مستقیم داشته است. چنانچه هند و پاکستان همواره همدیگر را متهم می‌کنند که از طریق خاک افغانستان علیه منافع کشورهای‌شان فعالیت تخریبی صورت می‌گیرد. دشمنی و رقابت هند و پاکستان در خاک افغانستان در سطحی بوده که اکنون باور مسلط بر این است که بخشی از جنگ جاری در افغانستان در واقع جنگ نیابتی هند و پاکستان در خاک افغانستان است. همان‌طوری‌که در مراسم افتتاحیه مذاکرات صلح بین‌الافغانی در دوحه، سابرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند در صحبت‌هایش به‌طور ضمنی به فعالیت‌های تخریبی پاکستان از خاک افغانستان علیه هند اشاره کرد و با اعلام حمایت از پروسه صلح جاری، به صراحت گفت: «عناصر مخالف دولت هند نباید از خاک افغانستان علیه این کشور استفاده کند.» منظور او از عناصر مخالف دولت هند، به‌صورت واضح، پاکستان بود.

رقابت هند با پاکستان باعث ارتقای جایگاه افغانستان در سیاست خارجی هند شده است. هند و افغانستان به‌دلیل وجود رقیب مشترک، یعنی پاکستان، در دهه‌های اخیر روابط خوبی با یکدیگر داشته‌‌اند. افغانستان تنها کشوری است که در خصوص عضویت پاکستان به سازمان ملل رأی منفی داد و هنوز هم خط دیورند را به‌عنوان مرز بین‌المللی به رسمیت نشناخته است. ارتش پاکستان نفوذ هند در افغانستان را نوعی محاصره‌شدن تلقی می‌کند و با هدف جلوگیری از نفوذ هند در افغانستان، به‌دنبال عملی‌کردن و گسترش عمق استراتژیک خود در افغانستان بوده است. پاکستان از اهداف بلندمدت هند، و طرح سلطه‌جویانه این کشور در منطقه جنوب آسیا، از جمله حمایت هند از طریق افغانستان از بلوچ‌هایی که خواهان استقلال از پاکستان هستند، هراس دارد. چنانچه کریستین فییر، در کتاب «جنگ تا آخرین نفس» به نقل از دگروال م. خان، مسئول دیپارتمنت روابط بین‌المللی در دانشگاه دفاع ملی پاکستان، می‌نویسد: «در سطح منطقه‌ای، تسلط یک دولت –هند- بر کشورهای همسایه دلیل اصلی ناامنی و بی‌ثباتی در جنوب آسیا بوده است. دقیقا، تلاش برای تسلط منطقه‌ای منجر به وضعیت خطرناک می‌شود.» (فییر، 191)

هند برای این‌که منافع خودش را در افغانستان تأمین کند و نگذارد پاکستان از خاک افغانستان به‌عنوان عقبه سیاسی استفاده کند و یا عمق استراتژیک خود را دنبال کند، حاضر است هزینه‌ی سنگین کند. همان‌طوری که در سال 2001م، آماده شد تا برای کمرنگ‌کردن نقش پاکستان در افغانستان، پایگاه نظامی در اختیار نیروهای امریکایی قرار بدهد. چنانچه پس از حملات یازدهم سپتامبر، حمله نظامی امریکا با حمایت نیروهای ائتلاف بین‌المللی به افغانستان، با استقبال هند همراه شد. در آن زمان دولت هند اعلام کرد که در صورت نیاز آماده ارائه مساعدت نظامی و واگذاری پایگاه به نیروهای امریکایی، جهت حمله به طالبان و تروریست‌های مستقر در افغانستان می‌باشد. این درست برخلاف سیاست پنجاه سال گذشته هند بود که به هیچ قدرت خارجی اجازه استفاده نظامی را از خاک خود نمی‌داد. این نمونه‌ی از هزینه‌ای بود که هند برای افغانستان حاضر بود انجام دهد.

هند منافع فراوانی در افغانستان دارد. به‌طور نمونه، تهدید نفوذ پاکستان به‌عنوان یک رقیب در جنوب آسیا و افغانستان، مهار افراط‌گرایی و تروریسم که حامی اصلی آن در منطقه پاکستان بوده است و بیشترین نیروی تروریستی بر علیه امنیت ملی هند استفاده می‌شود، کارکرد ارتباطی افغانستان در دست‌یابی به آسیای میانه و فرصت‌های اقتصادی که افغانستان برای هند فراهم می‌کند، گسترش نفوذ منطقه‌ای و تقویت سیستم امنیتی هندمحور در منطقه جنوب آسیا با وارد کردن افغانستان در این مجموعه امنیتی-منطقه‌ای. اما از همه مهم‌تر در این مرحله‌ی حساس که مذاکرات صلح در دوحه جریان دارد و هر آن امکان بازگشت طالبان به قدرت مطرح است، هند بیشتر از هر وقت دیگر از این جهت نگران است و به هیچ صورت نمی‌خواهد، پاکستان دوباره از طریق طالبان در افغانستان مسلط شوند. بنابراین، سفر عبدالله به هند از جوانب مختلف، دارای اهمیت است؛ اما واقعیت‌ها حکایت دیگر دارد.

نقش هند در پروسه صلح افغانستان

با درنظرداشت پیشینه‌ی منازعات سرزمینی هند با پاکستان و افغانستان با پاکستان، هند در پروسه صلح افغانستان که اکنون در جریان است، نقش کلیدی دارد. در شرایطی که امریکایی‌ها به‌عنوان حامی استراتژیک حکومت افغانستان با گروه طالبان توافق‌نامه صلح امضا کرده و از سوی دیگر بر حکومت افغانستان فشار وارد می‌کنند تا حکومت افغانستان برخلاف اراده و سازوکارهای حقوقی، زندانیان طالبان را آزاد کرده و در مذاکرات صلح بین‌الافغانی بر مبنای توافق‌نامه آن‌ها پیش برود، و همین‌طور پاکستانی‌ها نیز از این طرح طالبان و امریکایی‌ها راضی است و حمایت می‌کند، در این میان تنها کشوری که به حمایت از حکومت افغانستان و به‌خصوص سیاست‌‌های رییس‌جمهور غنی حاضر است ریسک کند و روندی را که مثلث طالبان، امریکا و پاکستان برنامه‌ریزی کرده است، به چالش بکشاند، هند است.

چنانچه حمدالله محب، مشاور امنیت ملی رییس‌جمهور غنی گفته بود که برای هر سناریوی احتمالی، برنامه دارند: این‌که امریکایی‌ها نظر به توافق‌نامه‌ی صلح با طالبان تا پایان اپریل 2021 م، تمامی نیروهای‌شان را از خاک افغانساتن بیرون کنند یا نکنند، این‌که حمایت امریکا و متحدان غربی آن از دولت افغانستان ادامه یابد یا نیابد؛ حکومت افغانستان آمادگی جنگ با طالبان را دارد و پیروزی طالبان از راه نظامی را ناممکن می‌داند. اما برخلاف ادعاهای آقای محب، اگر حکومت افغانستان، حامیان منطقه‌ای بدیل در حمایت از نیروهای امنیتی‌اش نیابد، واضح است که توان مقاومت را نخواهد داشت. بنابراین، حکومت افغانستان و به‌خصوص شخص رییس‌جمهور غنی به هند به مثابه‌ی حامی بدیل می‌بیند. اما هند سیاست خارجی خودش را در قبال افغانستان همواره برخلاف پاکستان تعریف کرده است. چنانچه برنامه‌ی مثلث طالبان، پاکستان و امریکا این است که مذاکرات صلح بین‌الافغانی بر مبنای توافق‌نامه صلح طالبان با امریکایی‌ها یا در واقع در ادامه‌ی آن توافق‌نامه به پیش برود که در آن‌صورت رییس‌جمهور غنی و تیمش بایستی دست از جمهوریت بردارند و آمادگی دولت موقت، تغییر نظام سیاسی و تغییر قانون اساسی را داشته باشد. اما هند برعکس در این پروسه صلح از برقراری جمهوریت و نظام سیاسی فعلی حمایت می‌کند. بنابراین، هدف اصلی سفر عبدالله به هند را می‌توان در همین راستا ارزیابی کرد. چرا که عبدالله نیز در سطح کلان، حامی برقراری نظام فعلی و مخالف بازگشت طالبان به قدرت است، با این تفاوت که نظام فعلی هیچ وقت این فرصت را به او نداد که در سطح فرد اول حکومت ایفای نقش کند.

عباس عارفی

نشست وزرای قلب آسیا-استانبول قرار است در هفته اول ماه دسامبر سال جاری میلادی در شهر آرمیتسار در ایالت پنجاب هند برگزار شود.

لازم به ذکر است که پیش تر اشتراک پاکستان در این نشست با کمی ابهامات مواجه بود، زیرا روابط پاکستان و هند اخیرا بار دیگر پر تنش شده و از سویی دیگر، هند نشست سارک را در اسلام آباد بایکوت کرده بود و اعلام کرد که در این نشست اشتراک نمی کند.

دولت هند بارها با طرح شکایت علیه پاکستان مبنی بر حمایت پاکستان از فعالیت های تروریستان در خاک هند، اعلام کرد که با درنظر داشت اوضاع کنونی قادر نیست در نشست سازمان همکاری های منطقه ای کشورهای جنوب آسیا (سارک) اشتراک کند.

رسانه های پاکستانی به نقل از مقامات این کشور امروز گزارش دادند که این کشور مانند هند رفتار نخواهد کرد و در نشست وزرای کشورهای قلب آسیا-استانبول اشتراک خواهد کرد.

یک مقام ارشد پاکستان که خواست نامش فاش نشود گفت “احساس در حال افزایشی میان سران پاکستان وجود دارد که باید در نشست وزرای قلب آسیا، پاکستان نیز اشتراک کند.”

به گفته وی، اکثر مقامات پاکستانی بر این باور هستند که هیچ منطقی در تحریم کردن این نشست وجود ندارد، زیرا این نشست پیرامون اوضاع افغانستان برگزار می شود.

این مقام افزود”ما بارها اعلام کرده ایم که پاکستان از هر گونه تلاش که در راستای صلح و ثبات افغانستان باشد حمایت خواهد کرد.”

گفتنی است که اما تاکنون معلوم نیست که پاکستان در این نشست سرتاج عزیز مشاور امور خارجی نخست وزیرش را اعزام می کند، و یا مقامی درجه پایین را خواهد فرستاد.

این مقامی پاکستانی می افزاید “اشتراک پاکستان در این نشست پیغامی واضح و بلند برای دنیا دارد که پاکستان برخلاف هند، بخاطر صلح و ثبات افغانستان با همسایگانش تعامل برقرار می کند.”

وزرای خارجه 14 کشور به شمول روسیه، چین و ترکیه قرار است در کنفرانسی یک روزه که به منظور بررسی اوضاع کنونی افغانستان برگزار می گردد اشتراک کنند. همسایگان نزدیک و دور افغانستان در این نشست، راه کارهای احتمالی برای برقراری صلح و ثبات دایمی در افغانستان را مورد بحث قرار می دهند.

همچنین مقامات ارشد 17 کشور حمایت کننده افغانستان به شمول آمریکا نیز در این نشست اشتراک خواهد کرد. ریاست این نشست به طور مشترک توسط محمد اشرف غنی رئیس جمهوری کشور و نارندرا مودی نخست وزیری هند صورت خواهد گرفت.

نشست قلب آسیا- یا پروسه استانبول در سال 2011 و با ابتکار افغانستان و ترکیه تاسیس شد. هدف اصلی این نشست، ارتقای تلاش ها برای همکاری ها و اتصال بیشتر میان کشورهای منطقه با در نظرداشت ارتقای صلح و ثبات دوامدار و همچنین توسعه افغانستان می باشد.

سال گذشته پاکستان میزبانی این نشست را در اسلام آباد بر عهده داشت که خانم سوشما سوارج وزیر خارجه هند نیز در آن اشتراک کرد.

همچنین گفتنی است که نشست سال گذشته سبب شد تا موضوع از سرگیری مذاکرات صلح متوقف شده میان پاکستان و هند توسط سرتاج عزیز مشاور نخست وزیر پاکستان و خانم سوشما سوارج وزیر خارجه هند در حاشیه این نشست مورد بررسی قرار گیرد.

راجنات سینگ وزیر امور داخله هند گفته است که مرز مشترک پاکستان و هند تا پایان سال 2018 به طور کامل مهر و موم می شود.

وی گفت در حال حاضر طرح عملیاتی این موضوع آماده شده است و تلاش ها نیز در جریان است تا به زودی اجرایی گردد.

آقای سینگ افزود “دولت همچنین به دنبال راه حل های فن آورانه برای حفاظت از این مرز می باشد.”

وزیر امور داخله هند تاکید کرد “نمی توان امنیت ملی را به خطر انداخت و ما به ارتش خودمان باور داریم.”

او در همین حال همچنین از مقامات ایالت های سرحدی این کشور به شمول جامو و کشمیر، پنجاب، راجستان و گجرات خواست تا به منظور تامین امنیت مرز بین المللی با پاکستان به دنبال ایجاد موانع فیزیکی و غیر فیزیکی باشند.

وی خواستار تسریع بخشیدن در کار اجرای این پروژه شد.

یک مقام پولیس در دره کشمیر گفت که حکومت نظامی در سه حوزه اخیتارات پولیس این دره اعمال شده است. در حالیکه در دیگر مناطق حکومت نظامی نیست، اما مکاتب، دانشگاه ها، دکان ها پس از گذشته تقریبا دو ماه همچنان تعطیل است و اجتماع مردم نیز ممنوع اعلام شده است.

این مقام پولیس گفت که اجتماع مردم در این دره همچنان ممنوع است تا نظم و قانون به شهر بازگردد.

در همین حال، بنا به درخواست گروه های جدایی طلب کشمیر از هند، دکان ها و تجارت ها همچنان پس از گذشت 65 روز بسته هستند. این گروه ها معترض هستند که نیروهای امنیتی هند غیرنظامیان را می کشند.

لازم به ذکر است که تمامی کسب و کارها و دکان ها در طول روز در این دره بسته هستند، و فقط برخی از آنها در ساعات پایانی روز خدماتی به مردم ارائه می دهند تا از فلجی مطلق زندگی مردم جلوگیری شود.

ناآرامی ها پس از آن در این منطقه آغاز شد که برهان مظفر وانی رهبر جوان حزب المجاهدین (گروه جدایی طلب کشمیر از هند. هند او را یک شورشی عنوان می کند) در درگیری با نیروهای امنیتی هند به همراه دو تن از همراهانش کشته شد. پس از این رویداد، ناآرامی ها در مناطقی از کشمیر در گرفت که تاکنون نیز ادامه داشته است.

از آن روز تاکنون که تقریبا دو ماه می گذرد، دست کم 78 تن جانشان را از دست داده اند و بیش از 3000 نفر دیگر زخمی شده اند.

در این میان، جنگ لفظی مقامات پاکستانی و هندی بر سر متهم کردن یکدیگر در رویدادهای کشمیر ادامه داشته است.