برچسب: جمهوریت

رنگین دادفر اسپنتا، مشاور امنیت ملی پیشین کشور، می‌گوید روند صلح افغانستان و کنفرانس استانبول «پیچیده و نامعلوم» است.

او که در مراسم رونمایی از کتاب «صد یاقوت هرات» صحبت می‌کرد، گفت در مورد آینده مذاکرات صلح و کنفرانس استانبول چیزی نمی‌داند.

وی در پاسخ به پرسشی در مورد وضعیت آینده کشور پس از مذاکرات صلح گفت: «نمی‌دانم، صادقانه نمی‌دانم، اما جدی نگران هستم!»

آقای اسپنتا افزود پراکندگی در حوزه جمهوریت به سود کشور نیست و جریان‌های سیاسی حوزه جمهوریت نباید روند صلح را تخریب کنند.

این سیاست‌گر مشهور کشور تصریح کرد صلح، صلح افغانستان نیست، همان‌گونه که جنگ، جنگ افغانستان نبود و شهروندان افغانستان محتوای صلح را تعیین نمی‌کنند.

رنگین دادفر اسپنتا، پافشاری کرد در طرح‌های صلح ارایه شده در نشست صلح استانبول حرف‌های خوبی در مورد حقوق شهروندان وجود دارد، اما برخی موارد خطرناک نیز در طرح‌های صلح وجود دارد که خوب نیست.

قرار بود نشست صلح استانبول با همکاری سازمان ملل، ایالات متحده امریکا، قطر و ترکیه در تاریخ شانزدهم ماه روان میلادی برگزار شود، اما طالبان اعلام کردند که در این تاریخ آماده اشتراک در نشست نیستند. با این همه
مردم افغانستان چشم‌انتظار نتایج این کنفرانس هستند.

رییس جمهور غنی، شب گذشته (چهارشنبه ۱۸حمل) در نشستی تحت نام «چهار چوب برای نقشهٔ راه صلح» طرح حکومت افغانستان برای صلح را بیان کرد که انتخابات پیش از وقت، ایجاد حکومت صلح، برگزاری لویه جرگه و حفظ قانون اساسی از موضوعات عمدهٔ‌ آن بود.
رییس جمهور در طرح خود گفت برای تامین صلح، اگر نیاز باشد حاضر است که انتخابات زودهنگام برگزار شود. او همچنین افزود اگر طالبان هراس دارند در انتخابات بازنده خواهند شد، «حاضریم در انتخابات اشتراک نکنیم».
غنی علاوه کرد اقتدار ملی باید به گونهٔ مشروع و بر اساس ارادهٔ مردم تحویل داده شود و بدون انتخابات مشروعیت زیر سوال قرار می‌گیرد.
آقای غنی گفت که شایعاتی به میان آمده است که گویا شماری از افراد که در راس آن خودش قرار دارد، می‌خواهد که تا پایان دورهٔ ریاست جمهوری در قدرت باقی بماند، اما او گفت آماده است در انتخابات آیندهٔ پیش از وقت، اشتراک نکند.
وی با بیان این که حکومت‌های موقت سبب بی‌ثباتی می‌شوند، گفت: «در چهارچوب قانون اساسی یک حکومت صلح ایجاد شده می‌تواند و وظایف آن را با موافقه‌ٔ مشترک تعیین کرده ‌می‌توانیم».
غنی بر وظیفه سر قوماندان اعلی نیروهای مسلح تاکید کرد تا به گفتهٔ‌ او نیروهای مسلح را رهبری کند و زمینه ادغام طالبان را فراهم سازد.
او گفت که بر قوای امنیتی افغان معامله صورت نخواهد گرفت و مانند نیروهای امنیتی حکومت داکتر نجیب‌الله، نیروهای مسلح از هم نخواهند پاشید.
رییس جمهور همچنین گفت: «قانون اساسی وثیقهٔ ملی ما است. تا روزی که انتخابات انجام می‌شود و سر تعدیل قانون اساسی به نتیجه می‌رسیم در چهار چوب قانون اساسی کردار و گفتار ما تعیین می‌شود».
او گفت بحث افغانستان بحث سیاسی است و نباید به بحث مذهبی مبدل شود چون قانون اساسی افغانستان از رهگذر اسلامی بودن در منطقه نظیر ندارد.
غنی بدون گرفتن نام فرد یا کشوری گفت از بیرون کسی نمی‌تواند قانون اساسی افغانستان را تغییر یا زعیم آینده افغانستان را تعیین کند.
وی گفت در موافقتنامه آینده افغانستان موضوع لویه جرگه باید مورد بحث قرار بگیرد تا توافقنامهٔ آینده مشروعیت داشته باشد. طالبان بیایند و در لویه جرگه تقاضا‌های شان را مطرح کنند.
رییس جمهور خاطرنشان کرد اگر طالبان فرصت طلایی نشست ترکیه را از دست دادند، باید مردم افغانستان دوباره تصمیم بگیرد و در این حالت هم خواستن لویه جرگه ضرور است.
غنی در مورد برگزاری آتش بس نیز گفت «بی‌جا از آتش‌بس می‌ترسند که اگر آتش‌بس کنند جامعه آنان را رد می‌کند. من به نمایندگی از این جامعه تعهد می‌کنم که مذاکرات سیاسی را به صورت تعهد ملی و اسلامی این جامعه انجام می‌دهیم».
رییس جمهور در مورد نشست استانبول گفت برای نشست ترکیه آمادگی کامل دارد و هفتهٔ آینده با زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ ویژهٔ ایالات متحده برای مصالحهٔ افغانستان نیز بحث خواهند داشت.

رهبرحزب کنگره ملی می گوید. حکومت آینده، فدرالی باشد.
رهبر حزب کنگره ملی افغان( یکشنبه، 15 حمل) پیرامون دولت انتقالی و ساختار نظام آینده طی یک کنفرانس خبری گفت: حکومت آینده، فدرالی باشد.
او گفت: رهبران کشور باید در نشست استا نبول، روی تشکیل دولت فدرالی، با کشورهای منطقه، گفتگو کنند.
او گفت: مسایل قومی، در نشست ترکیه مدنظر شود.
عبداللطیف پدرام همچنان علاوه کرد، نظام کنونی، پاسخگوی نیازمندی مردم نیست. و نظام جمهوریت به نظام فدرالی،تغییر کند.
عبداللطیف پدرام گفت: مدیریت نادرست رهبران در نشست ترکیه باعث، یک جنگ داخلی دیگر خواهد شد.
او گفت: برگزاری نشست ترکیه،  نشان دهنده شکست آمریکا و کشورهای دیگر هستند.
عبداللطیف پدرام علاوه کرد. در صورتیکه دولت فدرالی ایجاد نشود، وارد یک جنگ داخلی دیگر خواهیم شد.
این در حالی است که شنبه مشاور امنیت ملی گفت: محمد اشرف غنی، رییس جمهور کشور آماده است که انتخابات زود هنگام را  برگزار نماید و خودش هم در انتخابات، شریک نباشد.

هیات‌های دولت افغانستان و طالبان همراه با نمایندگان چهار کشور آمریکا، روسیه، چین و پاکستان در نشست یک روزه در مسکو روند صلح افغانستان را بررسی کردند.

نشست موسوم به “ترویکای گسترده” که با سخنرانی سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه افتتاح شد. او از آمریکا و طالبان خواست که به تعهدات خود در توافق نامه دوحه پایبند بمانند.

او افزود ناامنی در افغانستان منطقه را تهدید می‌کند و باعث رشد تروریسم خواهد شد.

در بیانیه پایانی که توسط نمایندگان این چهار کشور ارایه شد از طالبان خواسته شده برای پیشگیری از تلفات غیرنظامیان در پی عملیات بهاری مثل سال‌های گذشته نباشد.

همچنین در این بیانیه آمده بنا به قطعنامه ۲۵۱۳ سال ۲۰۲۰ شورای امنیت سازمان ملل در مورد پایان جنگ در افغانستان این کشورها از بازگشت “امارت اسلامی” حمایت نمی‌کنند.

به گفته یک منبع هیات طالبان از این جمله‌ در بیانیه ناراضی هستند و می‌گویند با آنها هماهنگ نشده بود.

در بیانیه آمده ما از طرف‌های گفتگوهای بین الافغانی می‌خواهیم که فورا در مورد مسائل اساسی از جمله بنیاد “دولت آینده صلح‌آمیز و پایدار” و آتش بس همه‌جانبه گفتگو کنند. همچنین تاکید شده که در توافق صلح؛ حقوق تمام افغان‌ها از جمله زنان، مردان، کودکان، قربانیان و اقلیت‌ها حفظ شود.

به نقل از بی بی سی عبدالله عبدالله، رئیس هیات افغانستان در نشست مسکو گفت هیچ گروه و جریانی نمی‌تواند با جنگ و به زور “اراده خود را بر دیگران تحمیل کند”.

وی تاکید کرد “صلح بازنده‌ای ندارد و جنگ برنده‌ای.”

آقای عبدالله گفت “حمایت خود را از اجلاس مسکو و اجلاس ترکیه در باره‌ افغانستان اعلام می‌کنیم.”

او افزود “طرف جمهوری اسلامی افغانستان آماده است تا با تحریک طالبان در هر سطح و در باره‌ تمام قضایا و موضوعات مورد علاقه‌ دو طرف بدون کدام پیش‌شرطی وارد بحث و مذاکره گردد.

ملا عبدالغنی برادر، معاون سیاسی رهبر طالبان در سخنرانی خود گفت که برقراری آتش‌بس پس از روی کار آمدن “نظام جدید اسلامی” ممکن خواهد بود و “به افغانها اجازه داده شود سرنوشت‌شان را خودشان تعیین کنند”.

او افزوده که در توافقنامه دوحه، تعهدات دو جانب مشخص شده و طالبان متعهد به آن بوده است و جانب مقابل (آمریکا) نیز باید پایبند بماند.

او تاکید کرد که سطح عملیات‌های طالبان به طور چشمگیری کاهش یافته است.

همزمان با آغاز نشست مسکو، ارگ ریاست جمهوری افغانستان با نشر اعلامیه‌ای طالبان را عامل انفجار صبح امروز در کابل دانست که دست‌کم ۴ کشته و ۱۱ زخمی به جا گذاشت.

آقای برادر گفت با آنکه طالبان، عملیات‌هایش را کاهش داده اما جانب مقابل (آمریکا) به مسئولیت‌هایش به طور کامل عمل نکرده است و بارها آن را نقض کرده است.

شیخ عبدالحکیم حقانی، رئیس تیم مذاکره کننده طالبان نیز گفت که بدون “قانون اسلامی” صلح در افغانستان نخواهد آمد. و مدعی شد که هر نظام دیگری که باشد، “افغان‌ها علیه آن جهاد خواهند کرد”.

کشورهای حاضر و غایب نشست مسکو

با وجود افزایش تنش‌های دیپلماتیک میان آمریکا و روسیه که روسیه سفیر خود را از واشنگتن فراخوانده، اما این کشور میزبان نشست افغان در مسکو بنا به برنامه آمریکا در افغانستان است.

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه در نشست امروز مسکو نیز گفت که اگر نیاز باشد، مسکو میزبان مذاکرات میان افغان‌ها خواهد بود.

در این نشست نمایندگانی از کشور قطر، میزبان گفتگوهای بین‌الافغانی و ترکیه، میزبان نشست بعدی مقام‌های ارشد دولت و طالبان نیز دعوت شده بودند.

وزارت خارجه ایران گفته بود که موضوع دعوت برای نشست روسیه “در دست بررسی” است. اما ایران از این نشست منطقه‌ای غایب بود.

مقام‌های ایرانی در مورد علت عدم حضور در نشست مسکو توضیحی نداده اند.

نمایندگان هند، از بزرگترین کشور کمک کننده به بازسازی افغانستان نیز در نشست مسکو حضور نداشت.

طرح تازه آمریکا

در سخنرانی‌های نشست مسکو در مورد طرح تازه آمریکا برای صلح افغانستان اظهار نظری نشد.

اما، حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان در گفت‌وگوی اختصاصی با بی‌بی‌سی از طرح ایجاد دولت انتقالی صلح استقبال کرده است.

این در حالی است که پیش از این محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری تاکید کرده که حاضر نیست بدون برگزاری انتخابات قدرت را به کسی انتقال دهد اما او گفته حاضر است در مورد زمان برگزاری انتخابات با طرف مقابل به توافق برسد.

گلبدین حکمیتار، رهبر حزب اسلامی نیز به خبرنگاران گفت که او رایزنی می‌کند که یک نشست “کاملا بین الافغانی” نیز برگزار شود و هر جناحی درباره پایان جنگ طرح واضح خود را ارایه کند تا “بتوانیم به یک توافق ابتدایی برسیم که در نشست ترکیه نهایی بسازیم”.

حاشیه‌های نشست مسکو

به گفته یک منبع پس از پایان کنفرانس، در نشستی میان افغان‌ها بین نمایندگان طالبان و هیات افغانستان حرفهایی تند رد و بدل شد. طالبان گفتند که ما اشغال را شکست دادیم، در حالی طرف مقابل گفتند که شما خودتان باعث آمدن آمریکا شدید.

یک منبع دیگر نیز گفت که طالبان از اینکه در بیانیه چهار کشور آمده که از بازگشت “امارات اسلامی” حمایت نمی‌کنند، ناراضی هستند و می‌گویند با آنها هماهنگ نشده بود.

طالبان گفته که امشب در مورد یک کنفرانس خبری در این مورد تصمیم خواهند گرفت.

حضور کمرنگ زنان در نشست مسکو با اعتراض کاربران شبکه‌های اجتماعی مواجه شد.

حبیبه سرابی، تنها زن عضو هیات این کشور در نشست مسکو در سخنرانی خود از میزبانان خواست که حضور زنان را در نشست‌های بعدی در نظر داشته باشند.

همچنین برنامه برگشت اعضای هیات افغانستان برای فردا تنظیم شده است.

وزارت امور خارجۀ کشور امروز (شنبه، نهم حوت) با نشر خبرنامه‌یی اعلام کرد آقای پاتروشیوف این مطلب را در دیدار با محمد حنیف اتمر، وزیر این وزارت مطرح کرده است. آقای پاتروشیوف افزود تاکنون نتایج ملموسی در روند صلح افغانستان به میان نیامده و انتظار می‌رود که گفت‌وگوهای جدی صلح برای پایان جنگ در این کشور آغاز شود.

آقای پاتروشیوف بازگشت نظام امارت طالبانی را در افغانستان برای مسکو قابل پذیرش نمی‌داند. در خبرنامۀ وزارت امور خارجه اما اشاره نشده است که نظام سیاسی مورد قبول روسیه در افغانستان که در نتیجۀ توافق صلح به میان خواهد آمد، چه است.

دبیر شورای امنیت ملی روسیه خاطرنشان می‌سازد هنوز زود است که در مورد بیرون شدن نام رهبران طالبان از فهرست سیاه سازمان ملل متحد تصمیم گرفته شود. به گفتۀ او، این امر باید به یک مرحلۀ دیگری پس از بروز پیشرفت‌ها در روند صلح افغانستان واگذار شود.

این در حالی است که گفت‌وگوهای صلح میان هیأت‌های مذاکراتی دولت افغانستان و گروه طالبان که حدود یک ماه متوقف بود، به تازه‌گی از سر گرفته شده است. حکومت افغانستان می‌گوید که همین اکنون فرصت مناسبی برای آغاز گفت‌وگوهای جدی صلح فراهم است.

وحید عمر، رییس عمومی اداره‌ی ارتباطات عامه‌ و استراتیژیک ریاست‌جمهوری، می‌گوید حکومت افغانستان حاضر است برای صلح قربانی بدهد؛ اما به‌شرط این‌که برآیند آن به استحکام نظام، دموکراسی، کثرت‌گرایی و انتخابات ‌بیانجامد.

آقای عمر که روز شنبه (۱۱ دلو)، در یک نشست خبری در کابل سخن می‌زد، گفت صلح خواست اساسی مردم و دولت افغانستان را تشکیل می‌دهد؛ اما صلحی که در نتیجه‌ی آن یک افغانستان با ثبات، متحد، دموکراتیک و صاحب نظام به دست آید.

او افزود: «جنگ فعلی برای بقای ارزش‌های ۲۰ سال گذشته است. اگر کسی فکر می‌کند در نتیجه‌ی جنگ یا معامله‌ای زیر نام صلح، تمام این ارزش‌ها را زیر پا کرده و افغانستان را به گذشته بر می‌گرداند، اشتباه کرده است. راه بازگشت به گذشته هم از طریق جنگ و هم از طریق معامله مسدود است.»

به گفته‌ی آقای عمر، از یک سال به این طرف، جنگ گروه طالبان در برابر نیروهای خارجی که آن‌ها را اشغال‌گر می‌نامید، متوقف شده؛ اما جنگ علیه مردم افغانستان و تاسیسات عامه ادامه دارد.

او، همچنان گفت که بیش از ۲۰ روز از آغاز دور دوم گفت‌وگوهای صلح در دوحه می‌گذرد؛ اما هیئت گفت‌وگوکننده‌ی طالبان هیچ علاقه‌ای برای ادامه‌ی گفت‌وگوها از خود نشان نداده و در دو هفته‌ی گذشته، هر روز از پایتخت یک کشور سر کشیده و تهدیدات جدیدی را مطرح می‌کند.

آقای عمر افزود: «امیدواریم طالبان حاضری‌شان را در دوحه بیشتر کرده و روی گفت‌وگوهای صلح تمرکز کنند. امیدواریم طالبان شرایط فعلی افغانستان را پذیرفته و طرح‌های قدیمی را مطرح نکنند.»

اخیرا، عباس ستانکزی، معاون هیئت گفت‌وگوکننده‌ی طالبان که در راس هیئتی به روسیه رفته است، گفته که حکومت فعلی به رهبری محمداشرف غنی، مانع اصلی برای برقرای صلح در افغانستان است.

به گفته‌ی او، اگر رییس‌جمهور غنی از قدرت کنار برود، صلح در افغانستان برقرار خواهد شد.

گفتنی است که بیش از ۲۰ روز از آغاز دور دوم گفت‌وگوهای صلح در قطر می‌گذرد اما؛ در جریان این مدت، تنها یک بار هیئت‌های گفت‌وگوکننده‌ی دولت افغانستان و گروه طالبان نشست مستقیم برگزار کرده‌اند که آن هم بیشتر تشریفاتی بوده است.

محمد سرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری کشور می‌گوید حفظ ارزش‌های مندرج در قانون اساسی کشور اولویت شهروندان در روند صلح به شمار می‌رود و این اولویت‌ها نباید در این روند قربانی شود.

دفتر رسانه‌های معاونت دوم ریاست جمهوری روز (دوشنبه، ششم دلو) با نشر خبرنامه‌یی گفت آقای دانش پیش از چاشت روز دوشنبه در دیدار با آلیسون بلیک، سفیر بریتانیا در کابل این موضوع را مطرح کرده است.

آقای دانش در این دیدار افزود از دید شهروندان افغانستان، ارزش‌های پیش‌بینی شده در قانون اساسی از اولویت‌های مهم در روند صلح تلقی می‌شود. او خاطرنشان ساخت اگر در روند جاری صلح قانون اساسی و جمهوریت کنار گذاشته شود، این روند نتیجۀ مطلوبی در پی نداشته و جنگ و بی‌ثباتی در کشور ادامه خواهد یافت.

به نقل از این خبرنامه، سفیر بریتانیا در کابل نیز در این دیدار از افزایش خشونت‌ها توسط طالبان به ویژه حمله‌های هدف‌مند در افغانستان ابراز نگرانی کرد. او خاطرنشان ساخت افزایش خشونت‌‌ها همزمان با دوام گفت‌وگوهای صلح به این روند آسیب می‌زند.

رییس‌جمهور غنی، گفته است که نیروهای امنیتی و دفاعی، جنگ را نباخته‌اند و مشروعیت کامل بین‌المللی نظام جمهوری اسلامی افغانستان پابرجا است.

آقای غنی، این سخنان را روز یک‌شنبه (۵ دلو)، در دیدار با اعضای شورای علمای اهل تشیع بیان کرد. او گفت جمهوریت، چتر و بستری است که مساوات تمام افغان‌ها در آن تامین می‌شود.

به گفته‌ی آقای غنی، انقطاع در جمهوریت، قیمت نهایت بالایی خواهد داشت. او افزود نیروهای امنیتی و دفاعی، جنگ را نباخته‌اند و ایالات متحده، شریک دولت افغانستان و نیروهای افغان است.

رییس‌جمهور گفت: «تعیین هدف ما برای صلح با دنیا و منطقه، این است که افغانستان مستقل، دارای اقتدار ملی، مردم‌سالاری و وحدت ملی باشد و طریقه‌ی ما برای مراحل دیگر گفت‌وگو، انجام با دقت، با تدبیر و اطمینان آن است.»

آقای غنی، تاکید کرد حکومت افغانستان به عذر و تسلیمی حاضر نیست و صلحی می‌خواهد که در آن بقا، رفاه و وحدت ملی باشد.

این در حالی است که در هفدهم جدی، دور دوم گفت‌وگوهای صلح در قطر آغاز شد.

تا اکنون جزییاتی از جریان این گفت‌وگوها منتشر نشده؛ اما محمدامین احمدی، عضو هیئت گفت‌وگوکننده‌ی دولت افغانستان، به تازگی گفته است، گروه طالبان به این فکر می‌کند که بدون قطع جنگ و برقراری آتش‌بس، آزادی زندانیان خود را توسط امریکا عملی کند و همچنان بدون توجه به خواست عمومی به قطع جنگ، به جنگ و خشونت زیر نام جهاد تا تشکیل نظام «ناب اسلامی» ادامه دهد.

رئیس جمهور غنی در سفرش به هرات، با شماری از زنان آن ولایت دیدار کرد.

محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان در سفرش به ولایت هرات، طی دیداری با زنان آن ولایت، خواست ها و پیشنهادات شان را در عرصه های مختلف استماع نمود.

در این دیدار ابتدا خانم سونیا کاکړ و سویتا شریف به نمایندگی از دیگران صحبت کردند و ضمن تشکر از حمایت رئیس جمهور از زنان، بر جایگاه موثر زنان در معادلات صلح و حفظ دستآوردها و نظام جمهوریت تاکید ورزیده، گفتند ما به عقب بر نمی گردیم و برای حمایت از جمهوریت در کنار شما قرار داریم.

آنان خواست ها و پیشنهادات شان را در خصوص توجه به امنیت، معارف و صحت، ایجاد شرایط کافی به زنان برای کار در بیرون از خانه، توجه به زنان تجارت پیشه، نمایشگاه دایمی برای تولیدات زنان، گماشته شدن زنان در رده های بلند، توجه به خانواده های شهدا و معلولین، اعطای بورسیه های تحصیلی به زنان و توجه به معلمین، با رئیس جمهور شریک ساختند.

سپس امرالله صالح معاون اول رئیس جمهور صحبت کرده، گفت:«ما نمی گذاریم ارزش های که در اثر قربانی های بزرگ بدست آمده اند، قربانی شوند. زنان افغانستان صدای مستقل دارند و در ظرفیت های مختلف مصروف خدمت اند و ما تلاش داریم که در محتوای اقتصادی و تمام بخش های نظام، نقش اساسی داشته باشند.»

رئیس جمهور غنی پس از استماع صحبت های متذکره، ضمن تشکر از سهمگیری فعال زنان هرات در بخش های مختلف جامعه، گفت:« طرز حکومتداری ما این است تا میراثی را به جا بگذاریم که تحول ما به عقب بر نگردد. زنان افغان حاضر نیستند که به عقب برگردند و قدرتی برای عقب زدن آنان وجود ندارد.»

رئیس جمهور از زنان هرات خواست تا شبکه ها و ارتباطات شان را وسیعتر بسازند، زیرا هر قدر آواز آنان رسا، منطقی و منسجم باشد، زودتر به هدف می رسند.

وی با تاکید بر اینکه آواز زنان در صلح بلند خواهد بود، گفت به امنیت هرات و تمام کشور توجه می شود، اما در این زمینه مسئله مهم، مدیریت، زعامت و استعمال بهتر منابع مهم می باشد.

رئیس جمهور کشور خطاب به زنان و دختران هرات گفت:« شما دختران گوهرشاد بیگم هستید. نقش تان را در تاریخ افغانستان نباید فراموش کنید و زنان افغان هیچگاه در حاشیه قرار نخواهند گرفت.»

رئیس جمهور گفت زنان، حکومت و سکتور خصوصی به دیدگاه واضح انکشافی برسند و بحث واضح اقتصادی را داشته باشند و زنان باید در قسمت اصلاحات در معارف، سهم ارزنده را ایفا نمایند.

رئیس جمهور تصریح کرد ثبات ما به اجماع اکثریت مردم افغانستان تعلق دارد، اجماع که آینده نگر بوده و بر تطبیق قانون اساسی تعهد داشته باشد.

رئیس جمهور کشور در اخیر سخنانش گفت که احترام و باورمندی من به زنان، از فرهنگ اصیل افغانی سرچشمه می گیرد. وی افزود که وحدت ملی در افغانستان بی سابقه بوده و آغوش جمهوریت بزرگ می باشد. در راه جمهوریت شهادت افتخار است و بدون جمهوریت زندگی ارزش ندارد.

آنچه ترامپ از مذاکره با طالبان و مشروعیت بخشیدن به این گروه، انجام داد، برآمده از درک تجاری و منطق سوداگری او در مواجهه با واقعیتی به نام افغانستان بود. او تمام افغانستان را به تخم مرغی تبدیل کرد تا به دیوار انتخابات امریکا برای کسب و جلب آرای شهروندان امریکایی در سوم نوامبر ۲۰۲۰ بزند.

کار ترامپ درست بود، اما برای خودش؛ اگرچه خود نیز سهم و سودی از این قمار به دست نیاورد و در انتخابات، به سختی و تلخی شکست خورد، اما آیا دیگر قدرت‌ها و سازمان‌های مهم جهان هم مثل ترامپ فکر می‌کنند و هیچ شأنی برای اثرگذاری افغانستان در معادلات جهانی قایل نیستند؟
گفتگوی تیلفونی دبیرکل سازمان ملل متحد و نخست‌وزیر استرالیا با رییس جمهور غنی و اطمینان دادن از همراهی خود با دولت افغانستان، مؤید این معنا است که جهان، راهی غیر از راه ترامپ در مورد افغانستان دنبال می‌کند. دال مرکزی این دو گفت‌وگوی تیلفونی آن است که هیچ اقدام سوداندیشانه و سوداگرانه برخی چهره‌های مهم بین‌المللی، توانایی بازآفرینی تصویری کج و معوج از افغانستان در ذهنیت کشورهای دخیل در ماجرای سیاسی ـ امنیتی کشور را ندارد. افغانستان در خط مقدم نبرد با تروریزم قرار دارد و به تعبیری، یک‌تنه با تروریزم بین‌المللی مبارزه می‌کند. بنابراین، حتی اگر حضور و همراهی قدرت‌های برتر جهانی با دولت افغانستان، متضمن تقبل هزینه‌هایی هم باشد، آن هزینه‌ها سنگین‌تر از هزینه ناامنی جهان از رهگذر تبدیل شدن افغانستان به بهشت امن ناامنی‌آفرینان بین‌المللی برای آنان نخواهد بود.
اگر عقلانیت تجاری ترامپ در حدی بود که صلح انتخاباتی با یک گروه تروریستی را وجه المعامله سیاست‌ورزی آمیخته با خودشیفتگی و خشونت‌افزایی راست‌گرایانه پوپولیستی قرار داد، دیگرانی که کشورهای خود را بر مبنای عقلانیت واقع‌بینانه راهبردی امنیتی در چارچوب دکترین‌های کلان و کاربردی معطوف به منافع ملی خود مدیریت می‌کنند، به خوبی می‌دانند که چشم پوشیدن از افغانستان، به معنای چشم پوشیدن از امنیت ملی خود در دنیایی است که تروریزم بین‌المللی می‌تواند سوغات ناامنی خود را تا دورترین نقطه آن صادر کند.
به همین دلیل است که وقتی دبیرکل سازمان ملل متحد و نخست‌وزیر استرالیا در تماس تیلفونی خود با رییس جمهور غنی، خروج نیروهای بین‌المللی از افغانستان را وابسته به شرایط داخلی کشور می‌دانند، بر این نکته کلیدی پای می‌فشارند که امضای توافقنامه صلح میان طالبان و تیم ترامپ، تعیین‌کننده خط مشی جهانی در قبال افغانستان نیست و دیگر قدرت‌های جهانی، معیارهای دیگری برای حضور در افغانستان یا خداحافظی با آن دارند.
فراتر از این، وقتی سفارت امریکا در کابل طالبان را از خشم جهانی برحذر می‌دارد و به این گروه مست و متوهم از امضای توافق صلح با دار و دسته ترامپ نسبت به خشم جهانی هشدار می‌دهد، مبین این حقیقت است که رویکرد ترامپ در قبال طالبان حتی در کشور خودش نیز خواستار و خریدار ندارد و او در انزوای ترحم‌انگیز سیاسی در سطح ملی و بین‌المللی قرار گرفته است.
توییت مأموریت حمایت قاطع نیز مبنی بر حمایت قاطع از دولت افغانستان در امر آموزش و مشاورت و با هدف جلوگیری از تبدیل شدن دوباره افغانستان به بهشت امن تروریست‌ها و نیز گفت‌وگوی تیلفونی آقای ینس استولتنبرگ، دبیر کل سازمان ناتو، سیگنال مثبت دیگری است که در حیص و بیص مذاکرات صلح و افزایش چندبرابری خشونت‌های طالبانی، پشت دولت جمهوری اسلامی افغانستان را گرم می‌کند و نسبت به چشم‌انداز آینده سیاست و دولت‌داری در افغانستان بر مبنای ارزش‌های دموکراتیک و دستاوردهای بیست سال گذشته، بارقه‌های روشن امید را برمی‌افروزد.
اکنون این سیاست‌پیشگان بدون پایگاه داخلی و همسو با موج‌های مقطعی بادهای سیاسی خارجی هستند که به جای دیدن خواب رنگین حکومت موقت، باید کلاه شان را محکم بگیرند تا باد نبرد!

راحل موسوی

امرالله صالح، معاون نخست ریاست‌جمهوری بامداد امروز در جلسهٔ شش و نیم صبح گفت طالبان تلاش دارند با ترور‌های هدفمند، جامعه مدنی را ضعیف بسازند ولی آنها به هیچ یک از اهداف خویش نخواهند رسید.

آقای صالح افزود :«کشتار مردم به خاطر دستیابی به اهداف سیاسی و آنهم به خاطر تحکیم منافع بیگانه یک استراتیژی ناکام و بدنام است.»

وی در جلسهٔ شش و نیم صبح علاوه کرد تک تک ترور های هدفمند کار طالبان است. آنها جامعه مدنی را ستون حراست و دفاع از جمهوریت می بینند.

این در حالی‌ست که ترور‌های هدفمند در دو ماه اخیر جان بسیاری از خبرنگاران، فعالان جامعهٔ مدنی، داکتران و سارنولان را گرفته‌است.

از سویی‌هم امرالله صالح، معاون نخست ریاست جمهوری از طریق برنامهٔ میثاق امنیتی به کمک نیرو‌های امنیتی توانسته‌ عاملان این ترور‌های هدفمند را بازداشت کند. چنانچه روز قبل آقای صالح در جلسهٔ شش و نیم صبح گفته بود سه تن در پیوند به ترور یوسف رشید، رییس فیفا بازداشت شده‌است.

امروز، هیئت گفت‌وگو کننده‌ی افغانستان، برای ادامه‌ی گفت‌وگوها به دوحه برمی‌گردد؛ برگشت این هیئت به این شهر، با ناامیدی‌های بسیاری همراه است. برخی از اعضای هیئت گفت‌وگو کننده، دو روز قبل از سفر به دوحه، خبر از بی‌تعهدی طالبان به صلح داده و گفتند که آنان نمی‌توانند درکی از آن‌چه ما از آن به‌نام دست‌آورد چندساله یاد می‌کنیم داشته باشند.
این در حالی است که نکته‌ی مهم برای مردم، همین دست‌آورد‌ها است. این روزها از هر جوانی که در مورد طالبان بپرسیم، با ترس از دست دادن ارزش‌ها و آزادی‌های اندک سال‌های گذشته روبه‌رو می‌شویم.
توقع می‌رفت با نشستن در میز مذاکره، طالبان از پابندی به ارزش‌های بشری نوین و تغییر ذهنیت خود سخن بگویند اما؛ هرچه که گذشت، وحشت و کشتار نیز بیشتر شد؛ وحشتی که بیشتر از دور همان میز و افراد طالبان، نشأت گرفته است.
دیروز، خانم فوزیه کوفی-عضو هیئت گفت‌وگو کننده‌ی حکومت-گفت؛ عده‌ای سعی می‌کنند، بحث بر سر آتش‌بس را تا آخرین مرحله از گفت‌وگوها، به‌میان نکشیده و فراموش کنند.
او روشن نکرد که دقیقاً چه کسانی از کدام گروه، در پی چنین تلاش‌هایی بوده است اما؛ چنین معلوم می‌شود که مخالفان آتش‌بس، نه‌تنها در هیئت طالبان و گروه آنان حضور دارند که در بدنه‌ی حکومت نیز افرادی هستند که بر این موضع پافشاری دارند.
فوزیه کوفی با اشاره به وجود افکار ضد زن در حکومت، گفته که در داخل نظام کسانی‌اند که باور و فکرشان شبیه طالبان است.
نبود اشخاص متعهد به حقوق زنان، کودکان، خبرنگاران و… در داخل نظام، از شرایط فعلی نیز مشخص است اما؛ نمی‌توان از حرف‌های خانم کوفی در مورد این‌که آتش‌بس نیز مخالفان داخلی خودش را دارد، به‌سادگی گذشت و توجهی نکرد.
زمانی که مقام‌های امنیتی افغانستان، خبر از شدت جنگ در مناطق مختلف کشور داده و اذعان می‌دارند که حتا شاید درگیر یک جنگ فراگیر میان گروه‌های سیاسی و تروریستی باشیم، پس‌زدن زمان بحث بر سر آتش‌بس، خطرناک‌ترین موقعیت را خواهد ساخت.
نگرانی‌ها در مورد مسئله‌ی آتش‌بس که ممکن است هرگز آغاز نشود و فراگیری جنگ آن را به‌کلی از برنامه‌ی صلح حذف کند، نهادهای حقوق‌بشری همچون کمیسیون مستقل حقوق‌بشر را نیز درگیر خود کرده است.
این کمیسیون، در اعلامیه‌ای گفته است که هیئت‌های گفت‌وگو کننده‌ی دولت افغانستان و گروه طالبان در دور دوم گفت‌وگوهای صلح، روی آتش‌بس فوری به توافق برسند.
در این اعلامیه، از هیئت‌های گفت‌وگو کننده‌ی صلح، خواسته شده که ‌کمیته‌ی مشترکی تعیین کنند تا درباره‌ی مسایلی مانند آتش‌بس، سازوکار‌های نظارت بر آتش‌بس و هم‌چنان تعیین تیم مشترک برای تحقیق در مورد ادامه‌ی رویدادها و پرونده‌های خشونت‌باری مانند حملات هدفمند بحث کنند.
هرچند، تقاضای کمیسیون حقوق‌بشر افغانستان، قابل درک است اما؛ شرایطی که شاهد آن هستیم، به‌گونه‌ای شکل‌ گرفته است که چنین درخواستی را خوش‌بینانه و نشدنی نشان می‌دهد.
کشتاری که در شهرها و نقاط دوردست افغانستان در حال انجام است، اراده‌ی محکمی به‌نابودی نظام دارد؛ نظامی که با وجود خبرنگاران، زنان شاغل در دولت و سازمان‌های خصوصی و بین‌المللی، دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌ها، پابرجا است.
حمله‌های هدفمند، زمانی آغاز یافته است که تنها مبارزان آزادی در کشور، همین سازمان‌ها و افراد مشغول در آن‌ است؛ نیرویی که بر اساس وجود خود، مخالفت با طالبان و نظام دهشت‌افکنانه آنان را انکار می‌کند.
گفت‌وگوها با طالبان تا ادامه‌ی فعالیت‌های مدنی و حقوق‌بشری شهروندان کشور، به نتیجه‌ نخواهد رسید. جنگ جاری، نه‌تنها با نیروهای امنیتی، بل؛ با همه‌ی نیروهای سازنده‌ در کشور است.
آن‌چه اکنون نیاز است، نه اعلامیه‌ صادر کردن علیه این و آن و درخواست‌های ناممکن که برعکس، ایجاد فشار بر حکومت است. حکومت باید با طالبان به توافقی بر سر آتش‌بس برسد در غیر آن، از ادامه‌ی گفت‌وگوها، خودداری کند.
گفت‌وگوهای صلح، عامل اصلی افزایش قدرت طالبان بوده است؛ رسمیتی که نشستن با چنین گروهی به افراد آنان داده، کشورهای زیادی را واداشته است تا وارد رابطه‌های پنهانی و آشکار، با آنان شوند.

صبح کابل

 اسدالله سعادتی، معاون دوم ریاست شورای عالی مصالحه‌ی ملی، می‌گوید آتش‌بس و نظام پساصلح از موضوعات چالش ‌برانگیز در مذاکرات صلح خواهد بود.

سعادتی که روز دوشنبه، یکم جدی در نشستی زیر نام «جوانان و چشم‌انداز صلح افغانستان» در کابل سخنرانی می‌کرد، این دو موضوع چالش‌ برانگیز شامل آجندای مذاکرات را توضیح داد.

معاون دوم ریاست شورای عالی مصالحه‌ی ملی گفت آتش‌بس در صدر آجندای دولت جمهوری افغانستان برای مذاکره با گروه طالبان قرار دارد، اما این موضوع در ذیل آجندای طالبان نیز جا گرفته است.

سعادتی بحث روی آتش‌بس را چالش‌ برانگیز توصیف کرد.

از جانب دیگر، اسدالله سعادتی گفت که بحث روی نظام پساصلح نیز در جریان مذاکرات، چالش‌ برانگیز خواهد بود.

به گفته او، گروه طالبان هرچند عنوان امارت اسلامی را برداشته است، اما نظام مطلوب این گروه که آن را زیر نام «نظام اسلامی» مطرح می‌کند، به لحاظ ماهیتی همان نظام امارت است.

معاون شورای عالی مصالحه ملی گفت که طالبان مولفه‌ها‌ و عناصر نظام مطلوب‌شان را توضیح نداده است.

 او تأکید کرد که جمهوریت و انتخابی بودن نظام از ازرش‌هایی غیر قابل تعویض است، اما روی سایر مسایل امکان گفت‌وگو منتفی نیست.

اسدالله سعادتی برقراری صلح در افغانستان را دشوار خواند و افزود که این دشواری به دلیل فاصله‌ای است که بین دو گفتمان «امارت و جمهوریت» وجود دارد.

او گفت که برای تقویت موضوع هیأت مذاکره‌کننده در جریان گفت‌وگوها نیاز است که منطق جنگ طالبان از لحاظ سیاسی و دینی زیر پرسش برود.

سعادتی تأکید کرد که صلح پایدار با تأمین عدالت ممکن است و حقوق همه‌ شهروندان از جمله زنان باید در آن رعایت و تأمین شود.

معاون شورای عالی مصالحه‌ی ملی از جانب دیگر تأکید کرد که باید مذاکرات در زمان تعیین‌شده آن برگزار شود و تأخیر در شروع مجدد مذاکرات به نفع نیست.

هیأت‌های مذاکره‌کننده دولت و طالبان توافق کرده‌اند که پس از وقفه ۲۰ روزه مذاکرات را در شانزدهم ماه جاری از سر بگیرند.

این مذاکرات به هدف مشورت در مورد آجندای مورد بحث آن به تأخیر افتاده است.

جمهوریت و امارت دو گفتمان غالب و دو دال اساسی نظام‌هایی‌ شمرده می‌شوند که بخش‌هایی از جغرافیای ستم‌دیدۀ این سرزمین را در قلمرو خود دارند. شهروندان کشور در بیست سال گذشته جمهوریت و امارت را با نمودارها و ویژه‌گی‌هایی می‌شناسند که این نظام‌ها از خود بیرون داده‌‌اند.

فساد گسترده و خویش‌خوریِ در نظام جمهوریت و خشونت‌گستری و ماشین کشتار در امارت از برجسته‌ترین و جهنده‌ترین نمودارهایی‌‌‌اند که این دو نظام از خود به نمایش گذاشته و زنده‌گی را برای مردم این سرزمین دشوار و در مواردی ناممکن‌ ساخته‌اند. روز گذشته یکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی از کشورهای دارندۀ «بمب اتم» خواهش کرده بود که یک بمب را در این سرزمین بیندازد تا شهروندان از مرگ تدریجی نجات پیدا کنند. با این حال، این دیدگاه یک شهروند بیان‌گر این است که مردم این سرزمین تا چه حدی از زندگی در این جغرافیا بیزار هستند.

فساد جمهوریت

نظام جمهوریت در اصل تداعی‌کنندۀ عدالت، برابری، توسعه و پیشرفت است. در واقع جمهوریت بروزدهندۀ ارزش‌هایی است که با مردم‌سالاری، توسعه‌گرایی، عدالت‌گستری، قانون‌مندی، مبارزه با فساد و نشاندن خواست‌های برقم مردم بر کرسی روی کار می‌آید. شهروندان یک جغرافیا برای جمهوریت رأی می‌دهند و بخشی از صلاحیت‌های خود را به نظام می‌سپارند تا این نظام سیاسی به نماینده‌گی از آنان اعمال صلاحیت کند و عدالت را سرمشق خود قرار دهد.

در افغانستان اما جمهوریت نام و نشان دیگری دارد. در جمهوریت افغانستان خبری از عدالت‌گستری، قانون‌مندی و شایسته‌سالاری نیست و این جمهوریت در دام خویش‌خوری، فساد و فرار از ‌قانون گیر مانده است.  ادوارد لیتواک، نمایندۀ جامعۀ جهانی در توییتی نوشته است که رییس عمومی امنیت ملی افغانستان در نشست «ژنوا» با ساعت ۲۵۰ هزار دالری‌اش از جامعۀ جهانی خواهش می‌کرد که برای «انسانیت و برادری» به افغانستان کمک کنند. این نمایندۀ جامعۀ جهانی از مچ دست رییس امنیت ملی کشور گرفته و برایش گفته است که بیا در نخست ساعت‌های مان را برای «انسانیت و برادری» تبدیل کنیم.

در واقع ادوارد لیتواک با این توییتش در آستانۀ برگزاری نشست «ژنوا» طعنه و تلنگری ‌زده است که ساختارهای دولت افغانستان چگونه در فساد و خویش‌خوری غرق شده‌اند و پول‌هایی که برای استوار نگه‌داشتن جمهوریت، دموکراسی و نظام‌سازی به افغانستان کمک می‌شوند، به جیب افراد زورمند می‌ریزد.

هرچند سابقۀ جمهوریت به کودتاه داوودخان بر می‌گردد، اما وقتی نظام جمهوریت پس از نشست «بُن» در افغانستان شکل گرفت، فساد مالی و «چور ملی» بخشی از این نظام بوده است. لقب فاسدترین کشور دنیا زادۀ جمهوریتی است که حتا یک شفاخانۀ اساسی در پایتختش وجود ندارد و روزانه تا ۷۰۰ ویزۀ بیماری از کشورهای همسایه‌اش می‌گیرد. کشورهای کمک‌کننده نیز در گسترش و حیف‌ومیل این پول‌ها نقش دارند. آن‌ها زمینۀ فساد مالی به فرماندهان جهادی و ملیشه‌های وابسته به این فرماندهان را مهیا کرده‌اند تا دار و ندار ملت و پول‌های کمک شده به افغانستان را به یغما ببرند.

خشونت امارت

امارت با خشونت‌گستری، خلق ماشین کشتار، تعصب‌ورزی، دیگرستیزی و انجام حمله‌های انتحاری در افغانستان معنا پیدا می‌کند. این نظام هرچند در این اواخر با فساد مالی آلوده شده و خویش‌خوری و فساد در آن نیز سیطره یافته است، اما بیشتر به خشونت‌گرایی در میان شهروندان کشور شهرت دارد. در واقع راز ماند‌گاری و نیروهای پیش‌برندۀ این نظام، خشونت‌های عریان و ماشین کشتاری ا‌ست که آنان ایجاد کرده‌اند. همان‌ طوری که ابن‌ خلدون، متفکر و جامعه‌شناس مسلمان و نویسندۀ کتاب معروف «مقدمه» عصبیت را نیروی پیش‌برندۀ تاریخ می‌داند به همان‌سان نیروی پیش‎برندۀ امارت «خشونت» است.

در دو دهۀ گذشته مردم افغانستان از بلندای ستیغ بدخشان تا روستاهای قندهار و از دشت‌های هرات تا کوه‌های هندوکش، وحشی‌ترین خشونت‌ها را از میل تفنگ و واسکت‌های انتحاری امارت متحمل شده‌اند. بمب‌گذاری‌های انتحاری، حمله‌های بی‌امان، کشتار غیرنظامیان، تخریب جاده‌ها، کشت و قاچاق مواد مخدر از مشهورترین نمودارهایی بوده‌اند که امارت از خود به جا گذاشته است. باشنده‌گان پایتخت و کلان‌شهرهای دیگر کشور هیچ گاهی این خشونت‌ها را فراموش نخواهند کرد. دانشگاه کابل و چوک دهمزنگ، حملۀ مرگ‌بار شاه‌شهید و صدها حملۀ دیگری از حافظۀ مردم افغانستان حذف نشده و نخواهند شد. تصویر خشونت‌گرایی امارت همیشه در ذهن‌ها ماندگار است.

در بیست سال گذشته شهروندان گرسنه، جنگ‌زده و غم‌دیدۀ افغانستان در میان این دو سنگ خورد شده و تحقیر شده‌اند و در مسجد، دانشگاه و خانه خون‌ ریخته‌اند. جمهوریت نان و نوا را با فساد و خویش‌خوری از سفره‌های مردم گرفته است و آنان را در پشت درهای بستۀ همسایه‌ها تحقیر و توهین کرده است و امارت خون، قتل و کشتار را فعال کرده و روزگار سیاه و تاریک مردم را تاریک‌تر ساخته و زمینۀ نفس‌ کشیدن و راحتی از مسجدها و دانشگاه‌ها نیز گرفته است.

با این حال، جمهوریت غنی با پشتیبانی آمریکا و امارت طالبان با پشتیبانی پاکستان آن چنانی که لازم است، خدمات شایسته و کافی را برای ملت تقدیم نکرده است. همچنان نظام‌های حاکم بر جغرافیای کشور که شامل جمهوریت و امارت می‌شوند، نیز به جز فساد، جنگ و خشونت هدیۀ دیگری برای شهروندان کشور تقدیم نکرده است.

پس از توافق بن نشست‌های متعددی برای کمک و حمایت از افغانستان برگزاری شده است. در حکومت‌های گذشته افغانستان برای جامعه جهانی کدام نسخه و طرح مشخص نداشت، به همین دلیل نسخه اصلی توسط کشورهای کمک کننده نوشته و عمدتا اولویت‌ها نیز تشخیص می‌شد.

شاه حسین مرتضوی، مشاور ارشد رئیس جمهور غنی، امروز طی مطلبی در فیس بوک خود می نویسد در اکثر نشست‌های گذشته هیات‌های افغانستان به دلیل فساد اداری در کشور، عدم موثریت در مصرف و فقدان طرح‌های خودکفایی مورد سرزنش و نکوهش جامعه جهانی قرار می‌گرفت.

در دوره ریاست جمهوری رییس جمهور غنی، افغانستان با طرح‌های مشخص برای تداوم جلب کمک‌ها حضور یافت. این کمک‌ها در مقابل شاخص‌های وضع شده، حساب‌دهی متقابل، پاسخگویی و شفافیت در مصرف ادامه یافت.

به باور مرتضوی پس از ۱۹ سال هنوز فساد اداری در همکاری‌های کشورها به حیث یک چالش جدی مطرح است. به رغم ناکامی‌ها در گذشته، اکنون پیشرفت‌های نیز صورت گرفته است. افغانستان برای چهار سال آینده نیاز مند همکاری جامعه جهانی است. اما حمایت معنوی جهان از ارزش‌های جمهوریت، حقوق زنان، آزادی بیان، حقوق شهروندی و صلح به محوریت افغان‌ها نیز اهمیت خاص خود را دارد. حفظ و توسعه دست آوردها ضرورت به حمایت جدی همکاران بین المللی دارد.

در مقابل، شفافیت و گزارش‌دهی متقابل نیز می‌تواند اساس مهم برای دوام همکاری‌ها باشد.

مشاور رئیس جمهور در ادامه مطلب خود به برگزاری کنفرانس جنوا برای کمک به افغانستان اشاره کرده می نویسد پس از ۱۹سال طبیعی است که کاسه صبر کشورهای جهان از ادامه کمک‌ها بسر می‌رسد. حمایت از طرح‌های زیربنایی و نقشه راه خودکفایی افغانستان مهم است. معادن افغانستان، موقعیت تجارتی و ترانزیتی افغانستان آب و زمین از سرمایه‌های مهم کشور است.

البته این همه تنها در سایه صلح و آرامش ممکن است. جهان افغانستان را در ختم جنگ و صلح پایدار نیز یاری رساند. اعمال فشار بالای طالبان و کشورهای حامی این گروه می‌تواند مهم باشد.

شاه حسین مرتضوی در بخش دیگری از مطلب خود می افزاید حالا پس از ۱۹ سال جمهوریت در محور توجه و حمایت همکاران بین‌المللی قرار دارد. حمایت گسترده از ارزش‌های جمهوریت یک دست‌آورد مهم به شمار می‌رود.جهان با ارزش‌های امارت هم‌خوانی ندارد. همان‌گونه که در داخل کشور امارت به یک اقل کوچک تنزیل یافته است.

سرور دانش، معاون دوم ریاست‌جمهوری، به محافظه‌کاری، انفعال و سُستی معروف است. باور عمومی این است که دانش به خاطر نرم‌خویی و فرمان‌برداری بی‌قیدوشرط دوبار به معاونیت ریاست‌جمهوری برگزیده شده است. دانش در نقش یک مأمور گوش به فرمان رییس‌جمهور غنی، شش سال در حکومت وحدت ملی انجام وظیفه کرد. دانش از حزب وحدت اسلامی افغانستان به معاونیت ریاست جمهوری معرفی شد. او پس از قرارگرفتن در سکوی معاونیت، راهش را از محمد کریم خلیلی جدا کرد و در نقش رهبر حزب وحدت و نمایندگی تمام اختیار جامعۀ اهل تشیع و هزاره‌های افغانستان قرار گرفت. رهبر سنتی اهل تشیع، همواره از دانش به خاطر ناتوانی در نمایندگی از هزاره‌ها و گرفتن حق آنها شکایت کرده‌اند، اما این انتقادها هیچ تغییری را در روش و کنش سیاسی دانش به بار نیاورد. دانش در نقش مأمور معذور رییس‌جمهوری سرگرم تهیه و تدوین قوانین و طرزالعمل‌ها و مقرره‌های دولتی بود. انتقاد جامعۀ اهل تشیع این بود که دانش در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور و پالیسی‌سازی نقش ندارد و در نشست‌ها و جلسات عمدۀ سیاسی و رهبری غایب است. این انتقادها تا انتخابات ریاست‌جمهوری ادامه یافت، اما دانش خاموش بود تا این‌که باردیگر به معاونیت دوم ریاست‌جمهوری برگزیده شد. سرور دانش به محض احراز کرسی معاونیت دوم ریاست‌جمهوری لب به شکایت گشود و از تبعیض، نابرابری و بی‌عدالتی در اداره‌ها شکایت کرد. او در روزهای پیش در جلسه‌یی گفت که پدیده شوم قوم‌گرایی، “خُلق مردم افغانستان را تنگ و اخلاق اداره را فاسد” کرده است.

وی با اشاره به نفوذ گرایش‌های قومی در سطوح مختلف جامعه و ادارات دولتی گفت: «نفرت پراکنی‌های قومی و زبانی، وحدت ملی و امنیت ملی ما را به خطر انداخته است.»  

در آخرین بار در حضور رییس‌جمهوری و رهبری حکومت در بامیان با تشریح تفاوت امارت و جمهوریت گفت: امارت نظامی است متکی بر اراده یک فرد و بدون رأی و حتی بدون رضایت عامه مردم. این نظام با یک نظام کاملا استبدادی و دیکتاتوری هیچ فرقی ندارد. نظام طالبانی با سلطنت سدوزایی و محمدزایی که به نام امارت و یا سلطنت از ۱۷۴۷ (۱۱۲۶ش) تا ۱۹۷۸ (۱۳۵۷ش) به مدت بیش از ۲۳۰ سال بر افغانستان حکومت کردند، از نگاه روح و محتوا هیچ تفاوتی ندارد. در آن نظام‌ها هم یک گروهی کوچک از یک قبیله به صورت موروثی و با استبداد و دیکتاتوری بر افغانستان حکومت کردند، در نظام امارت نیز حکومت یک یک فرد به طور مادام العمر بر سرنوشت یک ملت مطرح است، بدون رعایت حقوق اساسی شهروندان و آزادی های عمومی و حتی قانون اساسی. نظام امارت یک نظام فراقانونی، نامحدود و مطلقه است.»

این اظهارات خشم فعالان سیاسی پشتون‌ را برانگیخته است. پشتون‌ها می‌پندارند که دانش در جایگاه یک مقام بلندپایۀ دولتی، به حاکمیت تاریخی پشتون‌ها تعرض و توهین کرده است.

عمرزاخیل‌وال سفیر پیشین افغانستان در اسلام‌آباد با استناد به تاریخ غبار دربارۀ احمدشاه درانی، بنیان‌گذار افغانستان، گفته است که اظهارات دانش در بامیان نه تنها دور از واقعیت است، بلکه توهین آشکار به اقوام و شخصیت‌های تاریخی کشور می‌باشد.

غفور لیوال سفیر افغانستان در ایران گفت که توهین به ارزش‌ها، هویت و تاریخ یک ملت غم‌انگیز است.

اما علی محمدی مشاور پیشین ریاست جمهوری، معتقد است که این اظهارات از اشرف غنی است که از زبان دانش بیرون شده است.

علی محمدی نوشت: «هرچند گروه بزرگی از کاربران شبکه‌های اجتماعی به ویژه جوانان پشتو زبان، سخنان جناب آقای سرور دانش را توهین به بنیانگذار افغانستان و امیران پیشین از ۱۷۴۷ تا ۱۹۷۸ تلقی نموده برخی نسبت به آن، واکنش تندی نشان داده اند. اما به نظر می‌رسد اشرف‌غنی با مهارت و تردستی، از زبان سرور دانش آن‌هم در بامیان، سخن گفته است. این سخن در اصل از دانش نیست، از رییس اوست و مدتی پیش، خود به بیان دیگر همین سخن را گفته بود. او بلندپروازانه، به بهانه و زیر عنوان جمهوریت در مقابل امارت طالبانی، برای خود و گروه قومی خود(غلجایی) در برابر تاریخ ۲۵۰ ساله درانی، تاریخ سازی می‌کند. او با این شگرد، از یکسو تمام امرا و شاهان درانی به شمول احمدشاه ابدالی؛ بنیانگذار افغانستان و شاه امان‌الله نوگرا را مستبد معرفی میکند اما رندانه با بلندکردن این صدا در بامیان و از زبان معاون دوم خود، همانند امان‌الله در صدد جلب حمایت مردم هزاره است. تاریخ ممکن است تکرار شود اما شاه امان‌الله در کار نیست تا هزاره در حمایت او قیام کند!»

بی‌گمان یکی از اساسی‌ترین مسایل در گفتگوهای صلح دوحه، بحث روی چگونگی ساختار نظام سیاسی-اداری آینده‌ افغانستان خواهد بود.

ضرورت بازنگری و بازسازی ساختار نظام از دو جا منشاء مى‌گيرد: نخست ناكارا بودن اين نظام از روى تجربه‌ که از آغاز ایجاد آن تا امروز به کار گرفته شده؛ و منتقدان آن بخش بزرگی از احزاب و شخصیت های مطرح سیاسی کشور را تشکیل می‌دهد. عمده ترین خواست اپوزیسیون درون نظام همانا تغییر این ساختار بوده است.

در جمع هیات بیست و یک نفری که از دولت افغانستان در مذاکرات صلح نمایندگی می‌کنند، اکثریت شان خواهان تغییر ساختار نظام اند. يعنى هيات دولت صرف در اصل “جمهوریت” به معنای انتخابی بودن زمامداران اتفاق نظر دارند.

یکی از نتایجی که از فرایند مذاکره و صلح با طالبان حاصل می‌شود، شرکت آنان در اقتدار سیاسی از طریق به دست گرفتن کرسی‌ها و مقامات دولتی در سطوح مختلف خواهد بود. مكانيزم ورود طالبان در دولت، غير از آنى است كه پيش از اين با برخى از احزاب و جناح‌هاى سياسى به كار گرفته شده است. آنان به داشتن “سهمیه” در دولت قانع نیستند؛ آنان خواهان تغییر ساختار نظام ند. چه، از نظر طالبان نیز نظام موجود ناکارا و معیوب است. طالبان که همواره تاکید بر اعاده‌ “امارت اسلامی افغانستان” داشتند، اخیرا چنين وانمود كرده‌اند که دیگر اصراری بر نامگذارى ندارند؛ مى‌بايد شيوه‌ گزینش زمامدار اسلامى باشد.

پس مى‌توان خواست‌هاى گفتگو كننده‌ها را از نظر ماهیت شامل دو مقوله نمود: جمهورى خواهان؛ و امارت خواهان.

به طور کلی، باید گفت جمهوریت یعنی نظامی که راس نظام یا “رییس جمهور” توسط آرای مردم (همگان) تعیین گردد؛ و اما امارت یعنی نظامی که راس نظام یا “امیرالمومنین” توسط آرای جمع محدود مسمی به “اهل حل و عقد” انتخاب گردد.

از جمع جمهوری خواهان برخی‌ها شیوه‌ انتخاب رئیس جمهور از طریق انتخابات عمومی را موافق به یکی از آموزه‌های تاریخ اسلام که “اصل بیعت” خوانده می شود، می‌دانند. آنان استدلال می‌کنند که خلیفه‌ اول با همین شیوه در سقیفه‌ بنی‌ساعده انتخاب شد؛ و روند بیعت گیری از فرد فرد مسلمانان چند روز ادامه یافت.

در حالی که امارت خواهان به برهه‌ دیگرِ همان تاریخ، به انتخاب خلیفه‌ سوم از طریق شورای شش نفری-که توسط خلیفه‌ دوم برگزیده شده بودند- استناد می‌کنند. شاید این اولین‌بار بوده باشد که اصطلاح “اهل حل و عقد” کاربرد پیدا کرده است.

طالبان استدلال می‌کنند که در امر خطیر تعیین زعامت، رای عوام در کار نیست؛ این امر مهم باید با رأی خبر‌گان امت حل و فصل شود. در نشست قبلی در دوحه یک مقام طالبان از من پرسید: آیا رای شما با رای آن مرد (معتاد) پودری که از چریدن روی آشغالها امرار معاش می‌کند، برابر است؛ و اصولا آيا راى به معنى فكر و عقيده است، يا آن كاغذ پاره‌ که به صندوق انداخته می‌شود.

هر دو روایت مذکور در فوق، موافق به برداشت فرقه‌های اهل سنت است، که در کتب معتبر تواریخ و سیر آمده است. پیروان مذاهب دیگر تعیین خلیفه را از طریق وصیت بر جانشینی پیامبر و امامان می‌دانند.

اما امروزه در جهان اسلام گزینش رییس جمهور-در کشورهایی كه نظام جمهورى دارند- لابد به یکی از دو شيوه‌ ذیل صورت می‌گیرد: راه اندازی انتخابات عمومی؛ یا انتخاب از سوی پارلمان. پاکستان و برخی از کشورهای دیگر شیوه‌ دوم را بر گزیده اند. اشخاص واجد شرایط از سوی احزاب سیاسی به پارلمان معرفی می‌شوند؛ پارلمان (شامل هر دو مجلس و شوراهای ایالتی) با رای خویش یکی از آنان را به عنوان رییس جمهور بر می‌گزیند. در حالی که در ایران، صلاحیت اشخاص برای نامزدی به مقام ریاست جمهوری از سوی مجلس خبرگان تایید می‌گردد؛ وانگهی یکی از آنان از طریق انتخابات عمومی، با رأی اکثریت به این مقام دست می‌یابد. شیوه‌‌ای که کشور ایران به آن تمسک جسته، به اصل “ولایت فقیه” بر می‌گردد.

اما شیوه‌ که زعیم از سوی پارلمان یا شورا انتخاب می‌گردد، منطبق به چیزی‌است که تحریک طالبان خواهان آن اند. چه، اعضای شورا عموما با راى مردم در يك انتخابات شفاف برگزيده خواهند شد؛ و بى ترديد شامل نخبه‌ها و علماى امت خواهند بود. اگر از صورت گرایی و شكليات ظاهرى بگذريم، پارلمان يا شوراى اسلامى يعنى همان “شورای اهل حل و عقد”.

اشکالی که باقی مى‌ماند همانا چگونگی رعایت شفافیت در نحو‌ه‌ گزینش اعضای شوراست؛ که البته امر سهل است، و به استخدام نظام مطلوب انتخاباتی، و به اراده‌ پاک و شفاف زمامدار منوط می‌گردد.

دو‌نکته‌ درخور ذکر برای تکمیل این طرح، یکی اعتراف به حق احزاب و حزبی ساختن انتخابات است؛ که فقط از همین طریق می‌شود تحریک طالبان و سایر احزاب سیاسی را شامل نظام کشور ساخت. از سوی دیگر، انتخابات بدون احزاب، فریبي بوده که ما طی دو دهه‌ پسین تجربه کردیم.

نکته دیگر، بازبینی تقسیمات ملکی (اداری) کشور است؛ تقسیم کشور به ۳۴ ولایت، نه مبنای فرهنگی دارد، نه مبنای اقتصادی. این تقسیمات بنا بر ملحوظات سیاسی روی کار آمده، و به تورم تشكيلاتی افزوده. منطقی این است که کشور به هفت ایالت اداری، و پایتخت تقسیم گردد. ایالات دارای پارلمان ایالتی باشند که صلاحیت قانونگذاری برای ایالت، و صلاحیت گزینش مسئولین اداری ایالت را داشته باشند. اعضای این پارلمان‌ها، در جنب شورای ملی‌اسلامی، دارای حق اشتراك در انتخاب زعیم یا رییس جمهور شوند.

این نظام را می‌توان “دولت اسلامی افغانستان” نامید.

محی الدین مهدی

بی بی سی