دسته: ِتیتر یک

 رهبر حزب «جمعیت علمای اسلام» از مخالفان اصلی دولت پاکستان خواستار اقدام فوری اسلام‌آباد برای به رسمیت شناختن دولت موقت طالبان به دلیل آنچه که وی همکاری برای صلح و تشکیل یک نظام پایدار در افغانستان خواند، شد.

رسانه‌های پاکستانی روز دوشنبه این اظهارات را به نقل از مولانا «فضل الرحمان» عنوان کردند. رهبری جنبش دمکراتیک پاکستان ائتلافی متشکل از احزاب مخالف دولت، را نیز برعهده دارد.

این رهبر حزب اسلام گرا طی گفت وگو با رسانه‌های محلی در شهر «لاهور» گفت: دولت پاکستان با ابراز همدردی با افغانستان و همبستگی با طالبان باید این گروه را به رسمیت بشناسد.

وی اظهار داشت: پاکستان برای کمک به کشور جنگ زده افغانستان باید فورا حاکمیت طالبان را به رسمیت بشناسد. این اظهارات درحالی عنوان می‌شود که دولت اسلام‌آباد شرط به رسمیت شناختن دولت موقت طالبان را تعهد این گروه به عمل به وعده‌های خود از جمله حقوق بشر و تامین حقوق زنان، اعلام کرد.

رهبر حزب جمعیت علمای اسلام به رسمیت شناختن دولت موقت طالبان را به مثابه به رسمیت شناختن افغانستان دانست و گفت: هرگونه همکاری و کمک به طالبان در درجه اول مستلزم به رسمیت شناختن فوری دولت موقت آنان است.

وی مدعی شد که وقتی چین و روسیه علاقه مند به برقراری ارتباط با حاکمان جدید افغانستان هستند، اسلام‌آباد نیز باید روابط خود را با طالبان حفظ کند زیرا پاکستان از روابط تاریخی با مردم افغانستان برخوردار است.

سفیر پاکستان در آمریکا هفته گذشته اعلام کرد که اگر طالبان به وعده‌های خود عمل کند، اسلام‌آباد آن را به رسمیت خواهد شناخت.

پیش‌تر وزارت امور خارجه پاکستان در واکنش به تشکیل دولت موقت در افغانستان اعلام کرد که اسلام‌آباد همچنان تحولات درحال تغییر در این کشور را از نزدیک دنبال می‌کند و امیدوار است که تمامی اقدام‌ها بر پاسخگویی به نیازهای فوری مردم افغانستان متمرکز شود.

در عین حال، سخنگوی دولت پاکستان گفت که هنوز اعلام موضع و واکنشی به تشکیل دولت موقت توسط طالبان در افغانستان زود بوده و اسلام‌آباد در حال بررسی‌ تمامی تحولات است.

 تدروس آدهانوم؛ رییس سازمان جهانی صحت در ارگ ریاست جمهوری با ملا حسن آخوند؛ رییس دولت طالبان دیدار کرد.

این دیدار امروز (دوشنبه، ۲۹ سنبله) انجام شد.

در این دیدار ملا عبدالغنی برادر؛ معاون رییس دولت طالبان و امیرخان متقی؛ سرپرست وزارت امور خارجه این گروه نیز حضور داشتند.

جزئیات بیش‌تری از گفتگوهای رییس سازمان جهانی صحت با رهبران طالبان منتشر نشده‌است.

هدف از سفر تدروس آدهانوم بررسی وضعیت خدمات صحی در افغانستان گفته شده‌بود.

این سفر او به کابل در شرایطی انجام شد که خدمات صحی افغانستان به شدت تحت تاثیر بحران سیاسی قرار گرفته‌است. نبود دارو و بودجه از چالش‌های اصلی نهادهای صحی افغانستان دانسته می‌شود.

پیش‌تر سازمان جهانی صحت هشدار داده‌بود که بیش از دو هزار مرکز صحی در افغانستان با خطر مسدودشدن مواجه است.

پیش تر عمران خان نخست وزیر پاکستان در اجلاس سازمان همکاری های شانگهای در دوشنبه پایتخت تاجیکستان گفته بود که مذاکرات اش را با گروه طالبان مبنی برای تشکیل دولت همه شمول که هزاره ها، تاجیک ها، ازبک ها و دیگر اقوام در آن حضور داشته باشند آغاز خواهد کرد.

قاری محمد مبین یکی از مقام های ارشد طالبان در برنامه ای در تلویزیون آریانا در واکنش به این اظهارات عمران خان گفت پاکستان چنین حقی ندارد که از امارت اسلامی افغانستان بخواهد دولتی فراگیر تشکیل دهد.

وی افزود “ما چنین حقی را به هیچ کسی نخواهیم داد تا درخواست تشکیل دولتی همه شمول بدهند. آیا دولت همه شمول به این معنی است که همسایگان هر یک نمایندگانی در این جا داشته باشند و جاسوسی کنند؟”

این عضو ارشد طالبان علاوه کرد: “نظام معرفی شده همه شمول است، چه کسی آن را دوست داشته باشد چه نداشته باشد. ما آزادیم تا مثلا مانند پاکستان درباره نظام خود تصمیم گیری کنیم. ما این حق را داریم تا نظام خودمان را داشته باشیم.”

گروه طالبان 16 سنبله (حدود دو هفته پیش) دولت موقت جدید را معرفی و اعضای کابینه آن را اعلام کرد که در لیست اعضای کابینه هیچ عضو غیر طالبان دیده نمی شد و علاوه بر آن اکثریت اعضا از قوم پشتون بودند.

با این حال محمد نعیم سخنگوی این گروه در قطر اعلام کرد که این دولت همه شمول است زیرا نمایندگانی از دیگر اقوام نیز در لیست اعضای کابینه حضور دارند.

احتمالا آقای محمد نعیم اشاره به «مولوی عبدالسلام حنفی» معاون رئیس الوزرای این گروه که از قوم ازبک است، و «قاری فصیح الدین» رئیس ارتش و «قاری دین محمد حنیف» سرپرست وزارت اقتصاد از قوم تاجیک، دارد.

عمران خان نخست وزیر پاکستان روز شنبه هفته جاری در صفحه رسمی توییرتش نوشت پس از دیدار با رهبران کشورهای همسایه افغانستان و بویژه پس از صحبتی مفصل و طولانی با امامعلی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان، گفتگوهایش با طالبان را برای تشکیل دولتی همه شمول که در آن هزاره، ازبک، تاجیک ها و دیگر اقوام سهم داشته باشند شروع کرده است.

 حامد کرزی، رییس جمهور پیشین می‌گوید مردم افغانستان به حکومتی نیاز دارند که توسعه یافته باشد و خدمات ارایه کند، رابطه خوبی با جهان داشته باشد و مردم در آن بدون ترس و سرکوب، شاد زندگی کنند.

او این اظهارات را در گفت‌وگو با روزنامه سندی تایمز بریتانیایی مطرح کرد.

به گفته‌ او مردم می‌ترسند و طالبان باید برای از بین بردن این محیط ترس و ایجاد محیط مناسب به لحاظ جسمی و روانی برای مردم، تلاش کنند.

آقای کرزی افزود طالبان به گونه‌ی کامل توافق کردند و همه‌چیز را درست گرفتند؛ اما تاکنون چنین چیزی رخ نداده است. او تاکید کرد «ما به اقدام‌هایی نیاز داریم که با گفته‌های آنان مطابقت داشته باشد‌، در غیر این صورت، افغانستان دوباره از جهان جدا خواهد شد.»

او با اشاره به کابینه طالبان گفت «ما به افغانستانی نیاز داریم که متعلق به همه مردم این کشور، مردان و زنان و همه قوم‌ها باشد و تنها راه پیش رو، دولت فراگیر است. اما آن‌چه طالبان اعلام کرده‌اند، چنین نیست.»

طالبان اخیرا کابینه‌ای را تشکیل داده‌اند که اعضای آن همه طالب اند. ترکیب این کابینه واکنش‌های منفی گسترده‌ای را در پی داشته‌است.

شماری از خانم ها در «حزب موج تحول افغانستان» با همکاری «شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان» امروز (یکشنبه 28 سنبله) با برگزاری یک نشست خبری در کابل نسبت به اقدام اخیر طالبان مبنی بر بازگشایی مکاتب بدون حضور دختران و تغییر نام وزارت امور زنان به وزارت دعوت و ارشاد اعتراض کردند.

پس از اتمام این کنفرانس خبری، اعضای «شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان» با در دست داشتن شعارهایی چون «تحصیل کار آزادی، پیش به سوی آبادی»، «خاک پاکم را گرفتی، درس و مشقم را نگیر» و «مشارکت سیاسی، در قانون اساسی» به سوی وزارت امور زنان رفتند.

این خانم ها در مقابل ساختمان وزارت امور زنان سابق خواستار بازگشایی مکاتب دخترانه و همچنین باز شدن دوباره وزارت امور زنان شدند.

لازم به ذکر است که وزارت معارف به رهبری طالبان روز جمعه (26 سنبله) طی اطلاعیه ای اعلام کرد که مکاتب و مدارس پسرانه سر از روز شنبه (27 سنبله) بازگشایی می شود، اما به مکاتب و تحصیل دختران اشاره ای نکرد.

پس از آن موجی از واکنش ها در کشور ایجاد شد و شماری از دانش آموزان پسر با اعتراض در فضای مجازی با شعارهایی چون «تا خواهرانمان به مکتب نروند، به مکتب نمی رویم» به این تصمیم طالبان اعتراض کردند.

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان روز گذشته (27 سنبله) با نشر بیانیه ای گفت طالبان نه تنها ساختمان های تمامی دفاتر کمیسیون را اشغال کرده است، بلکه از این دفاتر برای برگزاری نشست های خود کار می گیرد و از دارایی های کمیسیون مانند وسایط نقلیه  و کامپیوترهای این نهاد نیز استفاده می کند.

بیانیه کمیسیون علاوه کرده گرچه این کمیسیون به دنبال سقوط دولت قبلی منحل نشده است، اما از آن زمان تاکنون نتوانسته است به فعالیت های خویش ادامه دهد.

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان اضافه می کند با توجه به وقایع حمله بر مدافعان حقوق بشر و نقش آشکار معیارهای بین المللی حقوق بشری، طالبان پیش از این نیز نسبت به حقوق بشر در افغانستان بی توجه بوده است و از این رو این احتمال وجود دارد که طالبان به ماموریت و استقلال کمیسیون مستقل حقوق بشری افغانستان احترام نگذارد.  

بیانیه می افزاید “با در‌نظرداشت محدودیت‌هایی که طالبان برای کار و نقش زنان در زندگی اجتماعی وضع کرده‌ است، کمیسیون بیم ‌آن دارد که طالبان مانع حضور کارمندان زن و انجام وظایف ‌شان شو‌د، به ‌شمول سطوح رهبری کمیسیون. این امر غیر‌قابل قبول است. اگر کمیسیون نتواند از حقوق کارکنان زن این نهاد حمایت کند، از حقوق دیگر شهروندان افغانستان نیز نمی‌تواند حمایت کند.”

این کمیسیون همچنین گفته است که “شهروندان افغانستان به یک نهاد حقوق بشری مستقل نیاز دارند تا بتوانند قضایای نقض حقوق ‌شان را به آنجا ارجاع دهند، و همچنین اطمینان داشته باشند که با ارجاع قضایای خود به چنین نهادی، آسیبی به آن‌ها نخواهد رسید و این قضایا توسط یک نهاد مراعی حقوق بررسی خواهد شد.”

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در پایان بیانیه اش ضمن قدردانی از تلاش های سازمان ملل در افغانستان از طالبان خواست به استقلال این کمیسیون و تمامی کارمندانی که در راستای دفاع از حقوق بشر فعالیت دارند احترام بگذارد، و زمینه نظارت مستقلانه و بی طرفانه بر وضعیت حقوق بشر را فراهم نماید و به تعهدات بین المللی دولت افغانستان به ویژه تعهد به کنوانسیون های بین المللی حقوق بشر پایبند بماند.

درطول سه دهه‌ گذشته امریکایی‌ها تلاش گسترده‌ای را برای حاکم کردن نظام سلسله‌مراتبی یکجانبه‌گرایانه بر دنیا دنبال کردند، اما قدرت‌های نوظهور و غیر غربی در مقابل این پروژه ایستادند و همکاری‌هایی را جهت توقف آن به کار بستند که نمونه بارز آن را در قالب سازمان شانگ‌های می‌توان مشاهده کرد.

سازمان شانگ‌های هرچند در قالب برخی همکاری‌های امنیتی شکل گرفت، اما قلمرو کارکردی آن به تدریج به همکاری‌های اقتصادی نیز تسری یافت و این سازمان نقشی ویژه در تحولات و مناسبات بین‌المللی پیدا کرد.

مطالعه روند تحولات سه دهه گذشته به خوبی نشان می‌دهد که شرایط نسبت به گذشته به طور کلی تغییر کرده و دیگر امریکایی‌ها نمی‌توانند با شعار «نظم نوین جهانی» خود را کدخدای بلامنازع جهان بدانند. اکنون یکجانبه‌گرایی تا حد زیادی جای خود را به چندجانبه‌گرایی داده و شکست‌های پی‌درپی امریکا در منطقه غرب آسیا – که نمونه بارز آن را در همین ماه اخیر در افغانستان شاهد بودیم- شکست کلان‌پروژه‌های نظام لیبرال دموکراسی را آشکار کرده است.

سازمان شانگ‌های به عنوان یکی از نماد‌های اصلی همکاری قدرت‌های غیرغربی نویدبخش دوران پساامریکا در مناسبات جهانی است.این تعاملات راهبردی می‌تواند زمینه را برای شکل‌دهی به جهان آینده که جهان پساامریکا است رقم بزند.

گسترش روابط میان قدرت های نوظهور در بستر این نوع نهادها، امیدواری‌های بسیاری را در مورد شکل‌گیری هندسه‌ای جدید قدرت در مناسبات جهانی و نظمی عادلانه‌تر در جهان پیش رو و آینده نه چندان دور، احیا می‌کند، عصر و جهانی که باید آن را «پساامریکا» خواند.

داکتر نظری

داکتر وحید مجروح سرپرست وزارت صحت عامه در دولت اشرف غنی بود که اما پس از سقوط دولت، او از کابل خارج نشد و در سمتش باقی ماند.

آقای مجروح به تازگی در گفتگو با سی بی سی کانادا گفته است که سیستم صحی افغانستان بدلیل کمبود مواد دارویی و غذا برای بیماران و همچنین عدم پرداخت معاش کارکنان بخش صحی طی چند ماه گذشته با فروپاشی کامل مواجه است.

وی گفت بیمارستان ها دارو و لوازم مورد نیازشان را به شمول کیت های تست بیماری کووید 19 تمام کرده اند، غذا و سوخت ندارند و در برخی موارد شماری از کارکنان بخشی صحی چندین ماه است که معاش شان را دریافت نکرده اند.

به گفته ی آقای مجروح، جامعه جهانی به دنبال تحمیل فشار روی رژیم طالبان است اما در واقع عواقب آن به دوش مردم افغانستان است که به غذا، دارو، واکسن و خدمات صحی نیاز دارند.

سرپرست وزارت صحت عامه کشور افزود روزانه در حدود 150 مورد عملیات سیزارین در شفاخانه ها صورت می گیرد که توقف کمک های جامعه جهانی بدین معنا خواهد بود که 150 مادر روزانه از خدمات مناسب برای عملیات سزارین محروم می مانند و شمار زیادی از آن مادران و اطفال شان با خطر مرگ روبرو خواهند شد.

آقای مجروح علاوه کرد در بخش عملیات های عمومی روزانه در حدود 500 عملیات در مراکز صحی کشور که با حمایت بانک جهانی بودند صورت می گیرد. معمولا 50 فیصد این عملیات ها در حالت اضطرار هستند که با ادامه این وضعیت شمار زیادی از آن بیماران با خطر مرگ روبرو خواهند شد.

وحید مجروع اضافه کرد در بخش کودکان نیز با ادامه وضعیت موجود روزانه در حدود 5 هزار کودک از دریافت خدمات تغذیه و ایمنی محروم خواهند شد. معاش کارمندان بخش صحی نیز چندین ماه است که پرداخت نشده و مراکز صحی حتی قادر به تامین مواد غذایی برای خودشان نیستند چه برسد که به بیماران شان غذا تامین کنند.

داکتر وحید مجروح با توصیف شرایط صحی کشور آن را «چالش و ناکامی مدیریتی» و «آسیب روانی» عنوان کرد و گفت نظام بهداشتی افغانستان با فروپاشی کامل روبرو است.

طالبان دولت خود را در تاریخ 16 سنبله اعلام و اعضای کابینه آن را معرفی کرد که در لیست اعضای کابینه هیچ عضو غیر طالبان دیده نمی شد. تنها وزارتی که در لیست کابینه از آن نامی برده نشده بود، وزارت صحت عامه بود که داکتر وحید مجروح سرپرستی این وزارت را از زمان دولت اشرف غنی بر عهده دارد، و پس از سقوط دولت غنی، او از کابل خارج نشد و در سمتش باقی ماند.  

«باب وود وارد» با همکاری یک خبرنگار به نام «روبرت کوستا» در کتاب تازه اش نوشته است که دونالد ترامپ رئیس جمهور قبلی آمریکا پس از آنکه در انتخابات ریاست جمهوری نتیجه را به جو بایدن واگذار کرد، توافقنامه ای محرمانه با گروه طالبان به امضا رساند که به موجب آن آمریکا متعهد بود تمامی سربازان خود را تا تاریخ 15 جنوری سال 2021 (26 جدی 1399) از افغانستان خارج کند.

لازم به ذکر است که باب وودوارد نویسنده و خبرنگار آمریکایی در سال 1972 میلادی نیز نقش اصلی در فاش شدن ماجرای رسوایی «واترگیت» و استعفای ریچارد نیکسون رئیس جمهور وقت آمریکا داشت.

ترامپ این توافقنامه محرمانه را تنها هشت روز پس از شکست در انتخابات امضا کرده بود و تنها پنج روز قبل از آنکه دولت را به جو بایدن تحویل دهد مفاد آن باید اجرا می شد.

باب وودوارد اما در کتابش می نویسد پس از آنکه مشاوران ارشد امنیتی ترامپ و مقام های ارشد نظامی از این توافقنامه اطلاع یافتند به سرعت با ترامپ دیدارهایی برگزار کرده و آن را لغو کردند.

این توافقنامه که تاریخ آن 11 نوامبر سال 2020 است (8 روز پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا) به سرپرست وزارت دفاع آمریکا هدایت داده بود تا تمامی نیروهای نظامی از افغانستان و سومالیا تا تاریخ 15 جنوری سالی 2021 خارج گردند. (جو بایدن در تاریخ 20 جنوری کاخ سفید را از ترامپ تحویل گرفت)

براساس کتاب، این توافقنامه سبب تعجب جنرال «مارک الکساندر میلی» رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا و همچنین جنرال کریس میلر سرپرست وقت وزارت دفاع و رئیس کارکنان او «کاش پتل» شده بود.

دیلی میل در این خصوص می نویسد جنرال مارک میلی در آن زمان با عصبانیت به کریس میلر و کاش پتل می گوید “واقعا مزخرف است. من فورا رئیس جمهور را می بینم، شما میایید یا نه.”

جنرال مارک میلی سپس توافقنامه را به «رابرت او برایان» مشاور امنیت ملی ترامپ نشان می دهد که او نیز متعجب می گردد.

برایان پیش دونالد ترامپ می رود و ترامپ به او می گوید که توافقنامه را امضا کرده است؛ اما برایان به ترامپ می گوید باید با اعضای تیم ارشد امنیتی اش فورا جلسه ای برگزار کند.

پس از آن رابرت او برایان در جلسه ای با سران ارشد ارتش آمریکا می گوید: “به این موضوع رسیدگی کردیم؛ اشتباه شده بود و توافقنامه هم اکنون لغو شده است.”

تمامی این اتفاقات در حالی رخ داده است که در کتابی دیگر از جنرال مارک الکساندر میلی رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نقل شده بود که او ترس از «زوال عقل» دونالد ترامپ پس از شکست در انتخابات ریاست جمهوری دارد.

دونالد ترامپ اما چندی پیش در واکنش به این گفته های مارک میلی، او را خائن خوانده بود.

این گزارش در حالی مطرح می گردد که پس از خروج نظامی آمریکا از افغانستان، بسیاری ها از سیاست خروج جو بایدن از افغانستان انتقاد کردند؛ اما یکی از تندترین منتقدین آن دونالد ترامپ بود.

ترامپ در واکنش به گزارش های مطرح شده مبنی بر دست یابی طالبان به تجهیزات نظامی آمریکا و ارتش افغانستان در توییتی نوشته بود طالبان هم اکنون بیش از 85 میلیارد دالر تجهیزات نظامی پیشرفته در اختیار دارند که تمامی آنها از پول مالیات مردم آمریکا به آنها داده شده است.

گروه طالبان روز سه شنبه 16 سنبله دولت موقت و اعضای کابینه آن را معرفی کرد. در این دولت موقت علاوه بر آنکه هیچ عضو غیر طالبان به چشم نمی خورد که با واکنش های گسترده ای مواجه نیز گردید، اما هیچ عضو زن نیز در کابینه حضور نداشت.

علاوه بر آن، پست وزارت امور زنان هم حذف شده بود، و بجای آن طالبان یک وزارت جدید با نام وزارت «دعوت و ارشاد، امرباالمعروف و نهی از منکر» معرفی کرده بود و سرپرست آن را نیز شیخ محمد خالد تعیین کرده بود.

هم اکنون این گروه تصمیم به استفاده از ساختمان وزارت امور زنان برای وزارت تازه معرفی شده شان یعنی وزارت دعوت و ارشاد امر به معروف و نهی از منکر کرده است.  

عمران خان صدراعظم پاکستان که در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان برای اشتراک در نشست همکاری های شانگهای بسر می برد گفته است با امامعلی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان بر آشتی دادن میان پشتون ها و تاجیک های افغانستان کار می کند.

تلویزیون سمای پاکستان در گزارشی در وبسایتش به نقل از عمران خان نوشته است: “با امامعلی رحمان هر مسیر ممکنی را برای برقراری صلح بخصوص میان دو قوم پشتون و تاجیک در افغانستان آزمایش می کند.”

عمران خان در جلسه ای با تاجران پاکستان و تاجیکستان گفته است: “تمام تلاش مان را می کنیم تا مطمئن شویم آنها با هم آشتی می کنند و دولتی فراگیر تشکیل می دهند.”

وی افزود: “دعا می کنیم و امیدواریم که پس از 40 سال درگیری، صلح در افغانستان برقرار شود.”

صدر اعظم پاکستان همچنین گفت که صلح در افغانستان برای اتصال و تجارت پاکستان و تاجیکستان بسیار مهم و حیاتی است.

لازم به ذکر است که در نشست سازمان همکاری های شانگهای، افغانستان امسال حضور ندارد.

سازمان همکاری های شانگهای در سال 1996 با هدف تمرکز همکاری های چند جانبه میان دولتی در بخش های اقتصادی، امنیتی و فرهنگی و برای تعادل قدرت و نفوذ آمریکا و ناتو در منطقه توسط چین، روسیه، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان تاسیس گردید که بعدها کشورهای افغانستان، پاکستان، هند، ایران، ازبکستان، بلاروس و مغولستان نیز به آن پیوستند.

افغانستان از سمت شمال بیش از 1300 کیلومتر با تاجیکستان مرز مشترک دارد و با پاکستان از سمت شرق نزدیک به 2240 کیلومتر مرز مشترک دارد.

پس از خروج نیروهای امریکایی و ناتو از افغانستان که براساس توافق صلح امضا شده میان امریکا و طالبان در زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ در دوحه قطر صورت گرفت، رسانه ها و کارشناسان غربی تصویر وحشتناکی از آینده افغانستان ترسیم کردند. دیگر سهامداران جنگ و صلح در افغانستان اما به دقت سناریویی را طرح کرده اند که امیدوارند به صلح نه تنها در افغانستان بلکه در منطقه منجر شود. شاید برای اولین بار در طول چهار دهه اخیر باشد که کشورهای منطقه ای قدرتمند نظیر روسیه، چین، ایران و پاکستان دست به دست هم داده اند تا برای یک صلح پایدار در افغانستان و به دنبال آن توسعه منطقه ای تلاش مشترک کنند. برای این کشورها در حال حاضر صلح در افغانستان از اهمیت خاصی برخوردار است. 

از سوی دیگر، رهبران طالبان اما بسیار محتاط عمل می کنند تا اشتباهات گذشته را تکرار نکنند: رهبران طالبان تلاش می کنند به جامعه بین المللی اطمینان دهند که به حقوق زنان احترام می گذارند و زنان در جامعه اسلامی جایگاه شایسته ای دارند. غرب و رسانه های هندی اما تمایلی ندارند منتظر رهبران طالبان باشند تا ادعای خود را ثابت سازند. آنها همچنان عقاید افراط گرایانه طالبان در مورد زنان و حقوق بشر را بازگو می کنند.

ورود بازیگران منطقه

به نظر من افغانستان در سال های آینده ممکن است به یک مکان متفاوت و تغییر یافته تبدیل شود و دلیل اصلی آن هم مشارکت فعال بازیگران منطقه در این کشور می باشد مساله یی که در گذشته به چشم نمی خورد و امریکا به صورت یک جانبه در افغانستان حضور یافته بود و سرانجام هم ناکام این کشور را ترک کرد. نگاهی اجمالی به تاریخ معاصر افغانستان نشان می دهد پس از عقب نشینی و خروج نیروهای نظامی اتحاد جماهیر شوروی سابق از افغانستان در فبروری 1989 میلادی، سهامداران کشور جنگ زده افغانستان را تنها گذاشتند. دولت دست نشانده داکتر نجیب الله تنها توانست چهار سال دوام بیاورد و سرانجام در اپریل 1992 میلادی به طرز فجیعی و در حالی که از اداره موثر کشور و متحد ساختن گروه های مختلف مجاهدین درمانده شده بود، سقوط کرد.

جنگ داخلی و ریاست جمهوری های کوتاه

 جنگ داخلی در افغانستان آغاز شد و تا زمان ریاست جمهوری سبقت الله مجددی در سال 1992 که تنها شصت و یک روز طول کشید، ادامه یافت. ریاست جمهوری برهان الدین ربانی اگرچه به طور رسمی نه سال و تا یازده سپتامبر 2001 میلادی طول کشید اما در عمل توسط طالبان به رهبری ملا عمر که بین سال های 1996 تا 2001 بیش از نود درصد خاک افغانستان را تحت سلطه خود درآورده بودند، تحت الشعاع قرار گرفت. در آن زمان تنها سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی حکومت طالبان را به رسمیت شناختند. این انزوا در زمان خود برای طالبان بسیار سخت تمام شد و سرانجام با حمله امریکا به افغانستان در سال 2001 و همکاری ائتلاف شمال رژیم طالبان سقوط کرد تا اینکه طی سال های بعد یک بار دیگر جان گرفت و داستان به جایی رسید که امروز می بینید.

متاسفانه بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای همیشه به افغانستان به چشم یک میدان جنگ نگاه کرده اند. شهروندان افغانستان در یک وضعیت اجباری کشور و زادگاه خود را ترک کرده به کشورهای همسایه عمدتا ایران و پاکستان گریخته اند. ایران مهاجرین افغان را در کمپ ها نگهداری کرده است اما پاکستان اجازه زندگی به مهاجرین افغان در سراسر کشورش را داده است. در حال حاضر نسل سوم مهاجرین افغانستان در پاکستان زندگی می کنند. پاکستان اما به تازگی و پس از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان برای مدیریت خیل عظیم بی جاشدگان افغان تصمیم گرفته است کمپ هایی را در نقاط مرزی تاسیس کند.

پاکستان همین طور از جامعه بین الملل خواسته است به تعهداتشان در قبال میزبانی از پناهجویان افغان واجد شرایط عمل کنند. در چهار دهه اخیر پاکستان میزبان نزدیک به چهار میلیون مهاجر افغانستانی بوده است.

ورود از قبل تعیین شده طالبان به کابل

رهبران طالبان تاکنون نتوانسته اند به گفته های خود عمل کنند. همین طور باید به تحلیل های جانبدارانه رسانه های غربی در مورد طالبان اشاره کنم: تحلیل هایی که می گوید طالبان افغانستانی هستند و نمی توان آنها را اشغالگران کشور نامید. براساس این تحلیل ها، طالبان حمایت کامل مردم خود در مبارزه با نیروهای خارجی را با خود دارند چون بدون حمایت کامل مردم محلی و بومی هیچ نیرویی نمی تواند در افغانستان موفق شود.

علاوه بر این نباید فراموش کرد که طالبان به صورت بسیار منظم و برنامه ریزی شده وارد کابل شدند و پایتخت را تصرف نمودند. این گروه در تصرف ولایات دیگر مانند هرات، قندهار و بیشتر ولایات دیگر با کمترین مقاومت از سوی نیروهای امنیتی و دفاعی و مردم افغانستان روبرو شدند.

پنجشیر که اکنون به مرکز مقاومت علیه طالبان تبدیل شده نیز از تصرف طالبان در امان نمانده است و اگرچه گفته می شود طالبان تنها بر جاده اصلی پنجشیر مسلط شده اند و بیشتر مناطق روستایی و کوهستانی آن در کنترل نیروهای مقاومت به رهبری احمد مسعود فرزند احمد شاه مسعود می باشد اما اینکه آیا احمد مسعود می تواند همچنان به عنوان یک تغییر دهنده بازی باقی بماند را گذشت زمان نشان خواهد داد.

طالبان در اعلام کابینه سرپرست خود خیلی زمان صرف نکردند و تنها سه هفته پس از تصرف کابل کابینه را اعلام کردند.  این کابینه اما با اعتراضاتی از جمله عدم حضور زنان روبرو بوده است. رهبران طالبان اما اینک به دنبال جلب حمایت قدرت های منطقه و به طور  عمده چین و روسیه می گردند. طالبان از ناحیه پاکستان مطمئن هستند که اسلام آباد از صلح و ثبات در افغانستان حمایت  می کند. طالبان اگر موفق شوند حمایت کشورهای منطقه را به دست آورند و این کشورها حکومت طالبان را به رسمیت بشناسند، آنگاه به رسمیت شناخته شدن این گروه از سوی کشورهای دیگر و کسب مشروعیت لازم برای حکومت در افغانستان به مراتب آسان تر خواهد بود.

بنابراین این بار تمام تلاش طالبان روی کسب مشروعیت و به رسمیت شناخته شدن منطقه ای متمرکز شده است و در این راستا پاکستان پیشرو هست. تلاش و دخالت پاکستان هم به این دلیل هست که هیچ کشوری جز افغانستان روی صلح و ثبات در پاکستان تاثیر نداشته است. به عبارتی باید گفت صلح و ثبات در پاکستان تحت تاثیر صلح و ثبات در افغانستان قرار دارد. 

موید یوسف، مشاور امنیت ملی پاکستان روز چهارشنبه، در یک نشست خبری گفت نیاز است جامعه جهانی به‌جای پذیرفتن خطر قطع روابط؛ شبیه بی‌ثباتی دوره پیشین طالبان، با دولت سرپرست‌ شان در دوره فعلی تعامل داشته باشد.

به گفته‌ی مشاور امنیت ملی پاکستان، طالبان ۲۰ سال جنگ خونینی را “علیه‌ی نیروهای اشغال‌گر امریکا و ناتو” به راه انداخته بودند که در این زمان «ده‌ها» هزار غیرنظامی و نیروهای امنیتی افغان کشته شده‌اند، اکنون پس از خروج نیروهای بین‌المللی، باید با آنان سازش شود.

این مقام پاکستانی، به جامعه بین‌المللی گفته است اشتباهات گذشته را تکرار نکنند.

به گفته‌‌ی او، پاکستان تلاش دارد تا مطمین شود که جهان اهمیت تکرار نکردن «اشتباه گذشته» را درک کرده است. صلح و ثبات در افغانستان برای پاکستان ضروری است و این کشور اکنون بر همین موضوع تمرکز دارد.

مشاور امنیت ملی پاکستان گفته است چراغ سبز طالبان برای تعامل با جهان یکی از خواست‌های خودشان است و پاکستان هیچ نقشی در آن ندارد. این مقام پاکستانی باور دارد مشروعیت به طالبان را غرب می‌دهد و اگر جامعه جهانی با دولت طالبان به گونه‌ی سازنده سازش کند، ممکن است گفت‌وگوهای رُخ بدهد که به رفع نگرانی‌های امنیتی جهانی کمک کند.

به گفته موید یوسف، پاکستان اکنون با رهبران طالبان در مورد نگرانی‌های امنیتی آن کشور، به‌ویژه در مورد طالبان پاکستانی که در شرق افغانستان حضور دارند، وارد مذاکره شده است.

او گفت: «ما به گونه‌ی کامل واضح ساخته‌ایم که نمی‌توانیم هیچ‌گونه تروریستی را از خاک افغانستان بپذیریم و صادقانه بگویم پاسخ واضح این است که به شکل قطعی هیچ علاقه‌‌ی به اجازه دادن برای چنین اتفاقی وجود ندارد. اکنون هدف پاکستان مدیریت مرز‌هاست و به هیچ تروریستی اجازه داده نمی‌شود که به روشی که گذشته انجام می‌دادند، عمل کنند.»

او در جریان این نشست خبری تصریح کرد عمران‌خان، نخست وزیر پاکستان هم‌چنان بحث تعامل قدرت‌های جهانی با طالبان را در سازمان هم‌کاری‌های «شانگهای» مطرح خواهد کرد.

قرار است نشست دولت‌های عضو سازمان هم‌کاری «شانگهای» ام‌روز پنج‌شنبه در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، آغاز شود و فردا نیز ادامه داشته باشد. کشور‌های هم‌چون روسیه، چین، هند، پاکستان، تاجیکستان، اوزبیکستان، قزاقستان و قرغزستان از عضو‌های همیشه‌گی این سازمان هستند و افغانستان، ایران، بلاروس و مغولستان نیز به‌عنوان کشورهای ناظر اشتراک خواهند کرد.

در نخستین روزهای ورود طالبان در کابل، زمزمه‌های انتقال پایتخت به قندهار وِرد زبان‌ها شد، اما خیلی ‌زود سکوت قابل توجه‌ای بر این مسئله مسلط شد، هیچ یک از فرماندهان طالبان در این مورد اظهاراتی نداشته و رسانه‌های آزاد که حالا سانسور اجباری را تحمل می کننند، نیز واکنشی نداشته‌اند.

به نقل از کابل ویس، اما رفتارهای سیاسی طالبان که بیشتر طایفه‌ای و بر مبنای درانی-غلجائی رقم خورده، بیانگر اختلافاتی درونی بر این موضوع است. قندهار که بیشتر پشتون‌های درانی در آن حاکم‌اند و از نگاه سابقه زمام‌داری برای درانی‌ها افتخارآفرین، برای ملا برادر و هواداران نزدیک به ملاهبت‌الله، شهر مطلوب و معقول برای پایتخت شدن است.

اما این‌سو، کابل با تمام امکانات اداری و اکمالاتی موجود خود برای غلجایی‌های دامن پهن کرده که در دهه‌های اخیر خود افرادی مانند داکتر نجیب و محمد اشرف‌غنی برای این طایفه افتخارآفرین بوده‌اند، این‌ها مسائلی‌اند که عبدالرب رسول سیاف و گلبدین حکمتیار هم‌طائفه‌ای‌های غلجایی خود به ویژه گروه حقانی را شیفته آن کرده تا کابل همچنین پایتخت بماند.

کش‌وقوس‌های به وجود آمده درون‌گروهی طالبان را می‌توان با طائفه‌شناسی پشتون‌ها بیشتر تفسیر کرد، درگیری‌ها و سقوط اکثر نظام‌های افغانستان مدیون این نوع نگرش بوده که با احمدشاه ابدالی آغاز، با نسل‌کشی قبیله سلیمان‌خیل غلجایی توسط عبدالرحمن‌خان ادامه یافت و اکنون است که رهبران طالبان تاریخ‌نویسی دارند.

این نوع نگاه طالبان اکنون عملا پای پاکستان به‌رهبری عمران‌خان که پشتون غلجایی است را در حمایت از حقانی و حلقات مستقر در کابل باز کرده و در آن‌سو زلمی خلیل‌زاد که یک نورزی درانی است، برای طالبان درانی لابی‌گری‌هایی را آغاز و با اظهارات جدید خود، سعی بر ناکارایی غلجایی دارد، تا به این‌صورت زمینه قدرت‌گیری مجدد درانی‌ها و آن‌هم با پشتیبانی آمریکا و متحدان اروپائی‌اش فراهم شود.

چنین جنجال‌هایی بین درانی‌ها و غلجایی‌ها موجود و تاریخی است که ممکن با وساطت و مصالحت درونی‌شان حل شود یا نیروی دیگری مثل جبهه مقاومت جایگاه و پایگاه سیاسی هر دو طرف را تهدید کند تا درانی و غلجایی برای نابودی آن متحد شوند.

به هر حال، باید دیده شود که حضور ملا هبت‌الله و ملا برادر در قندهار می‌تواند عاملی بر تغییر پایتخت شود.

با فرار اشرف غنی و سقوط حکومت وی تخلیه گسترده ای در افغانستان صورت گرفته است.

به گزارش سرویس ترجمه رها نقل مکان از یک مکان به مکان دیگر یکی از ویژگی های فرهنگ پشتون است، چیزی که در «کابولیوالا»، شعری از رابیندرانات تاگور ارج گذاری شده است. کابولیوالا برنده جایزه نوبل شاعر بنگالی در عرصه ادبیات شد، رویدادی نادر برای یک نویسنده جنوب آسیا. کابولیوالا داستان یک میوه فروش به نام رحمت را روایت می کند که در کابل زندگی می کند: کابل زادگاه اوست اما رحمت هر ساله به کلکته می رود تا محصولاتش را بفروشد. وقتی در بنگال است به طور تصادفی یک دختر جوان بنگالی به نام «می نی» را می بیند، رحت با این دختر جوان بنگالی مانند دختر خوانده اش برخورد می کند چون وی یادآور دختر رحمت هست که در کابل جا گذاشته است.

رحمت یک تجارت جانبی دارد. او وام هایی که توسط دوستان پشتونش داده می شود را جمع می کند. وی به خاطر برخی کارهایش روانه زندان می شود و چندین سال بعد عفو می گردد و از زندان آزاد می شود. بعد از رهایی از زندان دنبال «می نی» می گردد. وقتی موفق به پیدا کردن مکان زندگی این دختر می شود، دختر رحمت را به یاد نمی آورد و او را نمی شناسد. قلب رحمت می شکند. مفهوم داستان های کابولیوالا بر برخی از اقدامات که سبب سرگردانی پشتون ها شده تمرکز دارد. فروش میوه و اعطای وام سبب پراکندگی پشتون ها در تمام هند بریتانیایی شد به ویژه در مناطقی که در  ادامه بخشی از خاک پاکستان نام گرفت.

جمعیت شناسان برآورد کردند جمعیت کل پشتون ها شصت تا هفتاد میلیون نفر می باشد که بخش عمده آن هم اکنون در پاکستان زندگی می کنند. از جمعیت سی و هشت میلیونی کنونی افغانستان نیز نزدیک به پانزده میلیون آن پشتون ها هستند که یک قوم اکثریت به حساب می آیند، به عبارت دیگر سی و نه درصد جمعیت کل افغانستان را پشتون ها تشکیل می دهند. در نیم قرن گذشته پشتون ها یک بار دیگر سفرهای دور را آغاز کردند. آنها به خاورمیانه رفتند و خانه و زیربنا ساختند.

یک موج عظیم مهاجرت پشتون ها زمانی شکل گرفت که اتحاد جماهیر شوروی سابق به افغانستان حمله کرد. نزدیک به چهار تا پنج میلیون مهاجر در همان سال های اول در کمپ های مهاجرنشین که به کمک کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان ساخته شده بود و نوعی سرپناه موقت به شمار می رفت جابه جا شدند. این اقدام موثر نیفتاد و صدها هزار مهاجر افغانستانی از کمپ بیرون زدند و در شهرهای بزرگ پاکستان ساکن شدند و شهر کراچی که از قبل نیز جمعیت زیادی از پشتون ها را در سهراب گوث نزدیک بزرگترین شهرهای پاکستان در خود جای داده بود، مقصد عمده این تازه وارد ها شد. به هر صورت کراچی اکنون بزرگترین جمعیت پشتون دنیا را در خود جای داده و کابل و پیشاور را پشت سر گذاشته است.

سیل مهاجرین افغان به امریکا

ایالات متحده امریکا که پس از بیست سال جنگ در افغانستان سرانجام این کشور را ترک کرد انتظار ورود جمعیت زیادی از افغانستانی ها به امریکا را دارد چون ده ها هزار افغان در زمان حضور امریکا در افغانستان در بخش های مختلف با امریکایی ها کار کرده اند. طی دو هفته یعنی از پانزده آگوست که اشرف غنی رئیس جمهور پیشین افغانستان این کشور را ترک کرد تا سی جولای که آخرین انتقال نظامی امریکا از افغانستان صورت گرفت تخلیه بزرگی از افغانستان صورت گرفت. نزدیک به یک صد هزار شهروند افغان از افغانستان بیرون کشیده شدند و ده ها هزار نفر دیگر که تمایل به ترک کشورشان داشتند موفق به این کار نشدند. از سوی دیگر افغان هایی که در خارج زندگی می کنند تلاش دارند خویشاوندان خود را خارج کنند. مارک لندلر از نیویورک تایمز در گزارشی به روزنامه خود داستان خروج پدر و دایی سومیا تورا در بیست و چهارم آگوست از افغانستان را بازگو کرده است. سومیا تورا اولین محقق از منطقه رودز در عرصه افغانستان است که از ارتباطاتش با دانشگاه آکسفورد و موسسه مالی اریک اشمیت، میلیاردر سابق و مدیر اجرایی گوگل، استفاده کرد و پدر و دایی اش را از طریق یک پرواز نظامی غیر امریکایی از کابل بیرون کشید. خارج ساختن افغان ها یک سوی قضیه است و طرف دیگر داستان ساکن ساختن آنها می باشد. پاسخ در امریکا به ویژه در شهرهایی چون آریزونا و شهر ایالت فینیکس اما درد آور بوده است. این برخورد نامناسب با مهاجران به ویژه مهاجرین مسلمان از اعتراض واضح و آشکار دونالد ترامپ رئیس جمهور پیشین امریکا با مهاجرت به کشور مردم رنگین پوست نشات می گیرد. از سوی دیگر و براساس گزارشات اما در سراسر امریکا مردم این کشور از طیف های سیاسی مختلف ورود جمعیت کثیر افغانستانی هایی که طی بیست سال جنگ امریکا در افغانستان به امریکایی ها کمک کرده بودند را به کشورشان خوش آمد گفتند. بعد از جنگ ویتنام ورود این تعداد افغانستانی به امریکا یکی از بزرگترین جابه جایی ها بوده است.

اگرچه بخش های زیادی از مرز افغانستان با پاکستان فنس کشی شده اما این فنس ها به راحتی شکسته می شوند، اتفاقی که پیشاپیش افتاده است. در حال حاضر سخت است بگوییم تسلط طالبان بر کل افغانستان چه تاثیری بر سیاست و اقتصاد پاکستان خواهد گذاشت. براساس گزارش یک روزنامه، مولانا فضل الرحمان که چند ماه پیش در یکی از پارک های کراچی کمپاینی برای برکنار دولت نخست وزیر عمران خان راه اندازی کرده بود، طی سخنانی پیروزی طالبان در نقاط مرزی را یک انقلاب موفق برای تغییرات سیاسی در پاکستان دانست. به گفته محمد امیر رعنا، مدیر انستیتوت پاکستانی برای مطالعات صلح در اسلام آباد، با پیروزی طالبان در افغانستان گروه های تروریستی ضد پاکستان تشویق خواهند شد و این تنها به آنجا ختم نمی شود. روایت های تازه در کشور ظاهر می شود که می تواند بحث های کنونی در مورد حکومت و جامعه و  نقشی که دین بازی می کند را تغییر دهد. در سال 2018 میلادی و پس از پیروزی عمران خان در انتخابات پاکستان، یک گروه چند مذهبی به نام تحریک لبیک پاکستان(تی ال پی) به مبارزه با پلیس برخاست و شهرهای پاکستان را راکت باران نمود. دلیل این اقدام تحریک لبیک پاکستان تبرئه شدن یک زن مسیحی در یک پرونده کفرآمیز بود. تظاهرات کنندگان یک بار دیگر به اقدام امانوئل مکرون رئیس جمهور فرانسه در ستایش از یک معلم فرانسوی که توسط اسلام گرایان تندرو سر بریده شده بود، اعتراض کردند. در اپریل، عمران خان گروه تحریک لبیک پاکستان و رهبر  این گروه را تحریم کرد و موجی تازه از ناآرامی ها در پاکستان به راه افتاد.

طالبان و لزوم همکاری با سایر اقوام و گروه ها

اکنون که طالبا کنترل کابل را به دست گرفته اند در صورتی قادر خواهند بود یک دولت قوی و حضور مقتدرانه در افغانستان ایجاد کنند که آماده همکاری با گروه هایی که به روش متفاوت با طالبان فکر می کنند، باشند. یکی از این موضوعات نقش زنان در جامعه هست. تحولات سریع و غیرقابل پیش بینی که در پانزده آگوست در افغانستان رخ داد نگرانی های جدی در مورد آینده زنان در کشور ایجاد نمود. در پانزده آگوست رئیس جمهور پیشین افغانستان گریخت و طالبان وارد ارگ شد. گفته شد غنی با جمعی از دوستان نزدیکش که اعضای دولت وی نیز بودند با یک هلی کوپتر وارد  امارات متحده عربی شده اند. رئیس جمهور و همدستان نزدیکش در دولت آنچه قرار بود اتفاق بیفتد را پیش بینی می کردند. آنها دیدند که طالبان همانند دهه 1996 میلادی، یک بار دیگر کنترل دولت را در اختیار گرفتند. با فرار غنی ارتش افغانستان که توسط کمک های مالی و آموزش های نظامی و تجهیزات نظامی امریکا ساخته شده بود به یک باره متلاشی شد. در روزی که غنی از افغانستان فرار کرد طالبان وارد ارگ ریاست جمهوری شدند و رهبران طالبان یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار نمودند.

وعده تغییر

رهبران طالبان وعده سپردند به روشی متفاوت از پنج سال گذشته که در افغانستان در قدرت بودند کشور را اداره می کنند. طالبان تلاش کردند نشان دهند در برخورد با زنان تفاوت کرده اند: طالبان در گذشته شریعت اسلامی مورد تفسیر خود را بر زنان تحمیل می کردند. زنان به جز قرآن و سنت در هیچ زمینه دیگر حق تحصیل نداشتند. زنان بدون همراهی که محرم مرد حق بیرون رفتن از منزل را نداشتند. آنها مجبور بودند تنها در داخل خانه کار کنند و از سر تا پای خود را بپوشانند. این اقدامات طالبان واکنش های زیادی در خارج از افغانستان به همراه داشت و حتی افغان های لیبرال احساس ناتوانی کردند.

آیا افغانستان به گذشته بر می گردد؟ تنها زمان به این سوال پاسخ می دهد!

داکتر محمد نعیم سخنگوی طالبان در قطر با ارسال یک فایل تصویری به خبرگزاری رها گفته است که ملا عبدالغنی برادر در صحت کامل بسر می برد و شایعات مطرح شده در خصوص زخمی شدن و یا مرگ وی بی اساس است.

داکتر نعیم گفته است این فایل تصویری ساعت ده و نیم امشب (چهارشنبه 24 سنبله) صورت گرفته است.

در این فایل تصویری دیده می شود که ملا عبدالغنی برادر با یک عضو دیگر طالبان گفتگو می کند که او از ملا برادر می پرسد گزارش هایی مطرح شده است که گویا وی بر اثر درگیرهای میان طالبانی زخمی و سپس فوت کرده است.

ملا برادر اما در پاسخ می گوید که این گزارش ها حقیقت ندارد و او در سلامت کامل بسر می برد.

پیش تر گزارش هایی مطرح گردیده بود که گویا ملا عبدالغنی برادر در نتیجه اختلافات میان سران ارشد طالبان که منجر به درگیری مسلحانه شده بود زخمی شده و پس از انتقال به شفاخانه جان باخته است.

لازم به ذکر است ساعاتی پیش «مجله تایم» آمریکا، ملا عبدالغنی برادر را در لیست 100 چهره تاثیر گذار در سال 2021 قرار داد.